муниципальнай сулууспаҕа дуоһунас

дьаһалта муниципальнай салаата

муниципальнай сулууспа тосхоло

муниципальнай тэриллии сиэктэрэ

муниципальнай дьаһалта сиэктэрэ

судаарыстыбаннай уонна муниципальнай бас билиини салайыы

муниципальнай тэрилтэ салаата

сметы доходов и расходов

отдел муниципальнай администрации

закрытое административно-территориальное образование

вертикальный дисбаланс

частно-публичное партнерство

последствие нарушений и недостатков

муниципальный; муниципальнай тэрилтэлэр муниципальные учреждения.

муниципальная целевая программа

управление муниципальным имуществом

орган по управлению муниципальным имуществом

муниципальное унитарное предприятие

муниципальные бюджетные услуги

муниципальное право

муниципальная система правовых актов

система муниципальных правовых актов

муниципальный правовой акт

муниципальные выборы

муниципальная выборная должность

муниципальная политика

муниципальная должность

управление муниципальнай администрации

сектор муниципальнай администрации

муниципальный долг

муниципальная гарантия

муниципальные минимальные социальные стандарты

муниципальный район

муниципальный заказ

размещение заказа у единственного поставщика

муниципальная служба

принципы муниципальнай службы

должность муниципальнай службы

муниципальный служащий

муниципальные ценные бумаги

муниципальное образование

глава муниципального образования

бюджет муниципального образования (местный бюджет)

избирательная комиссия муниципального образования

административный центр муниципального образования

концепция развития муниципального образования

территория муниципального образования

сектор в муниципальнай организации

ассоциации и союзы муниципальных образований

принимаемые обязательства муниципального образования

фонд финансовой поддержки муниципальных образований

муниципальное предприятие

управление муниципальнай организации

управление муниципальными финансами

муниципальный финансовый контроль

муниципальные финансы

состав (сфера) муниципальных финансов

муниципальный бюджетный процесс

муниципальная казна

муниципальный контракт

субъект муниципального хозяйства

ведение муниципального хозяйства

муниципальное хозяйство

местные налоги и сборы

бюджетирование, ориентированное на результат

вновь образованные му-ниципааьные образования

правила землепользования и застройки

управление государственной и муниципальнай собственностью

потребители товаров и услуг

I 1) частн. п. от уон; уонна ыл берите десять (не больше и не меньше из множества предметов); 2) десять раз; уонна ыттыбыт мы выстрелили десять раз.
II 1. союз 1) соед. и, да; мин уонна кини я и он; үчүгэй уонна куһаҕан хорошо и плохо; 2) присоед. да и, и к тому же; ол эдэр саас алҕаһа буолуон сөп, уонна умнуллубута ыраатта то, возможно, было ошибкой молодости, да и забыто давно; кини үөрүйэх булчут буоллаҕа дии, хайа уонна саата үчүгэйэ бэрт он ведь опытный охотник, и к тому же у него замечательное ружьё; 2. в роли модального сл. 1) а ещё; уонна учуутал ээ а ещё учитель; 2) конечно; миигин этэҕин дуо? — Уонна! про меня говоришь? — Конечно! (про кого же ещё)) # уонна баран после всего этого; уонна баран булан ыл! после всего этого (попробуй) разберись.

муниципальная система финансового контроля

федеральные нсьюги и сборы

профсоюз

местное (территориальное) сообщество

страд. от тэрий= 1) быть организованным, организовываться; быть созданным, создаваться; биһиэхэ народнай театр тэриллибитэ ыраатта у нас давно уже организован народный театр; 2) быть снаряжённым, собранным, снаряжаться, собираться; 3) перен. быть устроенным, устраиваться (напр. о будущем).

десять; уонтан тахса свыше десяти; биэс уон саас пятьдесят лет; уон икки киһи двенадцать человек; кыыһым уона моей дочке десять лет; уонум мне десять (лет).

объединение, соединение; эргиэн холбоһуга торговое объединение # холбоһук ахсаан аат грам. числительное собирательное.

сообщество

ситим сыһыан холб.
1. Этэр санааны уруккуну кытта тэҥнии тутан, сибээстээн туран эмоциональнай күүһүрдүүнү көрдөрөр. ☉ Выражает эмоциональное усиление высказываемой мысли путем сопоставления, соотнесения ее с предыдущим контекстом (и после этого, после всего этого)
Дьэ уонна, дьону итэҕэй. С. Ефремов
Кини билигин үлэһит. Дьэ уонна, уруккутун курдук, күн ортотугар диэри утуйа сытыа дуо? А. Сыромятникова
2. Саҥарааччы этэр санаатын урут этиллибиккэ туох эмэ хос санаалаах холбуурун көрдөрөр. ☉ Употребляется для присоединения высказываемой мысли к прежде сказанному, указывая на то, что она содержит дополнительную информацию (и к тому же)
Дьэ уонна, муҥ саатар, собуот тутуллуо диэн, итэҕэйэ да санаабаттар. А. Сыромятникова
Дьэ уонна, босхо харчыны ама сирбэт ини. «ХС»
3. Этэр санааны уруккуга бэлиэтээн, чорботон холбооһунун көрдөрөр. ☉ Употребляется для присоединения высказываемой мысли к прежде сказанному с выделением, подчеркиванием того, о чем говорится (ну еще и, кроме того)
Дьэ уонна эйиэхэ туох сонун баар? И. Гоголев
Дьэ уонна кимнээххиний? С. Ефремов
Ардыгар, хаар түһэн биир кэм үллүктүүрүн манаһар. Дьэ уонна, бу курдук утуйбатах түүннэригэр, ыйдаҥаны кытта астыныар диэри сэһэргэһэр. В. Иванов
4. Хайааһын буолан иһэр бэрээдэгин бэлиэтээһин дэгэттээх көрдөрөр. ☉ Указывает на последовательность действий, о которых говорится в высказывании, с оттенком подчеркивания (и потом)
Оттон улахан оҕолор таһырдьа тахсан тоҥон хаалбатыннар диэн, ааны таһыттан баттатан кэбиһэрбит. Дьэ уонна хотоммутугар үлэлии сылдьаммыт, олбуксолбук ойон тахсаммыт, дьиэбитин таһыттан көрө охсон киирэрбит. В. Иванов
Дьэ уонна, сымыйарҕаабыккыт бу баар, илэ хараххытынан көрөн итэҕэйиҥ диэн буолара дуу? Н. Заболоцкай

ситим сыһыан холб. Эмоциональнай быһа бааччы бигэргэтиини көрдөрөр. ☉ Выражает эмоциональное категорическое утверждение с оттенком заключения, вывода (и вот после всего этого пойди (разберись, докажи и т. д.))
Барса балтараа эрэ буолбакка, биэс-алта мөлүйүөҥҥэ тиийиэҕэ. Дьэ уонна баран, бырайыагы уларыппаппыт, уруккутунан хаалларабыт дии сырыт! В. Яковлев
Дьэ уонна баран, эн аахса сырыт. «ХС»

тэрилин диэнтэн хай
аата. Былыргы саха инструменнарын Е. Ярославскай …… мусуой саҥа тэриллиитигэр улуустартан, атынан тахсан, бэрт элбэҕи тиэйэн киллэрбит. ЧАИ СБМИ
Мундира, шпоралара, хаалтыһа, баттаҕын тарааныыта — Борис киэнэ барыта муодунай, толору сиэринэн тэриллии. Л. Толстой (тылб.)

I
сыһ. Уон төгүл. ☉ Десять раз
Дьахтар оронуттан туран уотун оттуор диэри санаата уонна уларыйар сурахтааҕа. Н. Заболоцкай
Кыра оҕолор күҥҥэ уонна охсуспуттара, уонна иллэспиттэрэ биллибэккэ хаалар. Дьүөгэ Ааныстыырап
II
1. ситим т.
1. Этии биир уустаах чилиэннэрин, холбуу этии иһигэр судургу этиилэри холбуурга туттуллар тыл. ☉ Союзное слово, связывающее однородные члены в простом предложении и части сложносочинённого предложения (и)
Оҕонньор …… уокка арыы бытархайын уонна биир кымаах табаҕы бырахта. Амма Аччыгыйа
Соҕуруу кыра эниэ халдьаайы анныгар тэлиэгэ тыаһа дарбыйар уонна, улам чугаһаан, кинилэр диэки кэлэн иһэр. Эрилик Эристиин
Оҕолор саас хаар алдьаныытыгар уонна сайын аччыктыыр эрэ кыһайдаҕына дьиэлэригэр кэлэллэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Алҕаспын бырастыы гын уонна ити туһунан умун. С. Ефремов
2. Этиигэ туох эмэ санаа хос этиллэрин бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется для присоединения целого предложения, в котором содержится дополнительное сообщение (да и, к тому же)
Ыалдьыы буолбатах, кырдьыы миигин ордук кыайда быһыылаах. Уонна бу бэйэтэ да муҥнаах атах! Амма Аччыгыйа
Бэйэм солом суох. Уонна, кырдьыга, сүрэҕэлдьиибин даҕаны. Софр. Данилов
Уонна биһи курдук ол кырдьаҕастар Арбана, айаҕалана сылдьыбаттар. С. Данилов
[Саввин:] Били Николаев уолу анаатым. Хорсун уол уонна сырыыга да тулуурдаах. С. Ефремов
2. сыһыан т. Саҥарааччы инники этиллибиккэ сөпсөспөккө үгэргиир, сиилиир сыһыанын көрдөрөр (өссө, өссө эбиитин). ☉ Употребляется для присоединения части предложения, в которой выражается несоответствие с оттенком иронии, осуждения, укоризны (ещё, а ещё). Уонна учуутал ээ
□ Устудьуоҥкаҕа уонна туох сонун кэлиэй. С. Ефремов
Булчут уонна баартыйата суох. Софр. Данилов
Төһө да тоҥсуй, төһө да иэй-куой, таптал уоһуннаҕына ол аан уонна аһыллыбат. Г. Угаров
ср. тув., хак. соонда ‘затем, потом, после’

ситим. сыһыан холб. Саҥарааччы инники этиллибиккэ «өссө ити кэннэ» диэн суолталаах утарар сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает уступительно-противительные отношения, присоединяя субъективное высказывание мысли к предыдущей (после всего этого). Уонна баран булан ыл!
□ Боккуойу да син биир мин курдук муҥнаабытыҥ буолбат дуо, уонна баран. А. Софронов
Эйигиттэн ханнык да тыйыс киһи тахсыа суох, уонна баран алмаас үлэтин кыайыаҥ дуо! А. Фёдоров

төһө ахс. аат.
1. 80 сыыппараны, чыыһыланы, ахсааны көрдөрөр. ☉ Восемьдесят. Аҕыс уон солкуобай. Аҕыс уон бугулу туруорбуттар
□ Аҕыс уон сэбирдэхтэн тиһиллэн оҥоһуллубут кинигэтин арыйар. Н. Якутскай
Бассабыык Серго аатынан холкуос Аҕыс уон ыалын Аарыма ууһа Арастаал диэммин. Эллэй
2. 80 сааһы көрдөрөр. ☉ Обозначает возраст — 80 лет (в притяж. ф.). Оҕонньор быйыл аҕыс уона
□ «Оттон мин аҕыс уоммун туолуохпар диэри өлбүгэм суох», — диэн чоҥкуйа кырыарбыт курдук маҥан баттахтаах Оллоон саҥа аллайда. М. Доҕордуурап
Онтон алта уоммун ааһан, Сэттэ уоммун ситэн, Аҕыс уоммун аҥаардастаан олордохпуна [ыччат дьон сааҕынаһар этилэр]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Биһи аҕыс уоннаах аар кырдьаҕаспыт Сергей Зверев айылҕаттан тойуксут. Л. Попов
3. Норуот айымньытыгар, поэзияҕа, кэпсэтии тылыгар аллитерацияҕа дьүөрэлээн туттуллар, «үгүс, элбэх» диэн суолталаах. ☉ В фольклорной аллитерационной поэзии и разговорном языке часто употребляется в значении неопределенного множества
Дьобуруопа диэн Тоҕус уон үйэ тухары туругурбут, Аҕыс уон үйэ тухары аатырбыт, Сэттэ уон үйэ тухары силигилээбит сир аххан баар эбит ини сэгэрдээр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Аҕыс уон үрэх араллааннаан айгыстан, Айдааран-айманан киирэн, Аан ийэ дойду буолан, Аатырбыт-аарыгырбыт эбит. Ньургун Боотур
Тастыҥ дойду түөкүнүн Таас иэнинэн ыытаарыҥ, Аҕыс уон албастарын Арыйталыыр буолаарыҥ. С. Зверев

I
1. Уопсастыбаннай кылаастар, бөлөхтөр, биирдиилээн дьоннор холбоһуулара, биир санааланыылара, түмсүүлэрэ. ☉ Тесное единение кого-чего-л., союз
[Баартыйа] Сүүһүнэн омук биир бырааттыы Модун күүс сойууһун тэрийдиҥ. Эллэй
Ленин кэриэс хаалларбыта: оробуочайдар уонна бааһынайдар бырааттыы сойуустарын инники да өттүгэр бөҕөргөтө турарга. КНК ВИЛТ
Дьоннор таптаһаннар кэргэныал буолан, хаһан да кинилэргэ көрсүһүллүбэтэх ыкса сойууһу, холбоһугу айаллар. ПБН ОПТ
2. Судаарыстыба холбоһуга. ☉ Государственное объединение
Үчүгэйиэн көҥүл сирбэр Чуумпу түһэн турара, Сэбиэскэй Сойуус ийэбэр Туйгун дьолу кутара. Күннүк Уурастыырап
Греция куорат судаарыстыбаларын Афины баһылыктаах сойуустара Персияны кытта эйэ түһэрсиллиитин да кэнниттэн үрэллибэтэҕэ. КФП БАаДИ
3. Общественнай холбоһуу, тэриллии. ☉ Общественное объединение, организация
Макаров ыччат сойууһун кэккэтиттэн туоратылынна. Д. Таас
П.А. Ойуунускай саха сэбиэскэй суруйааччыларын сойууһун бырабылыанньатын бастакы бэрэссэдээтэлэ этэ. «ХС»
Билигин Саха сирин худуоһунньуктарын сойууһа бэйэтин кэккэтигэр биэс уон үс чилиэннээх. «Кыым»
◊ Идэлээх сойуус көр идэлээх
Алдаҥҥа сылдьан хайа оробуочайдарын идэлээх сойууһугар киирбитэ. «ХС». Производствоны салайыыга оробуочайдар киэҥник кыттыыларын ситиһиигэ сүҥкэн оруолу идэлээх сойуустар ылаллар. «Ленин с.»
II
аат., кэпс. Хаатыҥка чарааһаабыт, тэстибит уллуҥар халыҥатан тигиллэр хос уллуҥ. ☉ Пришитая к прохудившимся валенкам подошва
Быраканьыардаабыт сиргитигэр эн хаатыҥкаҥ сойуустаах уллуҥаҕын суола бэлиэтэнэн хаалбыт. Н. Борисов
Атахпытыгар сойуустаах хаатыҥкабыт таһынан алдьаммыт баата сону, суорҕаны алдьатан холуоһа тиктэн сылдьарбыт. «ХС»

тэрий диэнтэн атын
туһ. Атыттар куруортан барыахтара уонча хонук инниттэн тэриллэннэр, бырастыылаһаллар, айдаараллар. Амма Аччыгыйа
Учаастак аайы күөх кырсаны иитэр пиэрмэлэр тэриллибиттэрэ. Н. Якутскай
Ыһыах күн аайы тэриллибэт. Ыал күн аайы ыҥырбат. Н. Заболоцкай

туохт. Туох эмэ тэрилинэн хааччый. ☉ Обеспечивать, снабжать чем-л. нужным
Ыадаҥнас ындыылааннар, Тэйгэҥнэс тэриллээннэр, Ойох ылар оҕолорун Олох суолун буллардылар. И. Чаҕылҕан

төһө ахс. аат.
1. 10 сыыппараны, чыыһыланы бэлиэтиир тыл. ☉ Слово, обозначающее число, цифру 10
Өлөксөй икки кэргэниттэн уон оҕоломмут. Суорун Омоллоон
Отут тииҥи, Петя, Уоҥҥа үллэр эрэ. Күннүк Уурастыырап
Уон дьиэ акылаата уурулунна. С. Васильев
Эһиэхэ түөрт уон барана баар, онтон уона эрэ үлэлиир. П. Егоров
△ 10 ахсаан кэриҥэ. ☉ Количество 10
Уон чаас саҕана Кэнчээрилээх оскуолаларыгар оҕо бөҕө мустар. Суорун Омоллоон
Ол кэмтэн уон сыл ааста. Олохпут барҕара сайынна. Күннүк Уурастыырап
Тиит уус уон быластаах ото ходуһаҕа умайан хаалбытын туһунан бэҕэһээ киэһэ кэпсээбитэ. А. Сыромятникова
Биир саха сыл устатыгар уон буут собону сиэн наада. Б. Лунин (тылб.)
2. кэпс. Тардыы сыһыарыыланан «уоннаах, уон саастаах» диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ В притяжательной форме употребляется в значении «десять лет кому-л., десятилетний»
Оҕолоро уонун да туола илигинэ, оҕонньордоох эмээхсин утуусубуу өлөн хаалаллар. Н. Якутскай
[Абдуркулла:] Мин сааһым уон иккибэр баран сылдьабын, оттон ити уол уона буолла. Эрилик Эристиин
Олус эрдэ, уоммутугар От охсон элээрпиппит. Баал Хабырыыс
♦ Аҕыс уон (аҕыс) ааһар албастаах, тоҕус уон тоҕус куотар кубулҕаттаах көр аҕыс I
Аҕыс уон ааһар албастаах, тоҕус уон тоҕус куотар кубулҕаттаах абааһы кыыһа. Биэс уон икки күлэр эмэгэт көр биэс. Биэс уон икки күлэр эмэгэт, күлүм аллай эрэ! «Кыым»
Кылгас күн биэстэ, уһун күн уонна көр кылгас. Хоту дойду айылҕата уһун күн уонна, кылгас күн биэстэ уларыйар. «Кыым»
Сүүһүнэн (уонунан, тыһыынчанан) ааҕыллар көр ааҕылын. [Ващенко] төрөөбүт Кириэстээҕэр сопхуос тутуутун отделын салайан, Кириэстээх, Куокуну, Бүлүүчээн, Наахара бөһүөлэктэригэр уонунан ааҕыллар производственнай, социальнай эбийиэктэри туттарбыта. «Кыым». Таҥара уон оччону биэриэ көр таҥара. Үтүө санаалаах киһиэхэ таҥара уон оччону биэрэрин саарбахтаабаппын. Уон араас буол сөбүлээб. — санааҕын уларыт-тэлэрит, кубулҕатый. ☉ соотв. валять (ломать) дурака (букв. десять раз меняйся)
[Баһыыкка — кыыһыгар:] Онтукам-мантыкам ыалдьар диэн, Уон араас буолума букатын! Суорун Омоллоон
«Уон араас буолума!» — Ийэтэ дьэбидис гына түспүтэ. М. Попов. Тэҥн. ол-бу буолума; эҥин араас буолума. Уон көс — туох эмэ кэлэрэ, буолара өссө да ыраах диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ соотв. долгая песня (букв. десять кёс)
Хаһан кинилэр улаатыахтарыгар диэри уон көс. Онуоха диэри миигинник баҕас буору кытта буор буолаа инибин. Амма Аччыгыйа
— Онуоха [улаатыахпар] диэри уон көс. — Ол уон көһүҥ сарсын кэлиэҕэ... Эппэтэҕэ диэйэҕин. Н. Босиков
Тэҥн. тойук дьыала; ырыалаах олоҥхо. Уон оччонон төлүө көр төлөө. Харса суох үлэлээн истэххитинэ, бэрт сотору уон оччонон төлөнүө. «Кыым». Уон тарбах уунуута көр уунуу. Уон тарбах уунуутун киһи хайдах мыыныаҕай?
◊ Биэс уон көр биэс
Мин итиннэ сааламмытым биэс уон сыл буоллаҕа буолуо. Амма Аччыгыйа
Бэйэҥ оҕо эһэтэ буоллуҥ, Биэс уон сааскын быйыл туоллуҥ. Күннүк Уурастыырап. Уон аҥыы — араас хайысханан ыһыллан. ☉ В разные стороны, врозь
Уон киһи толкуйа Уон аҥыы уларыйда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кус …… көппүт омунугар түүтэ уон аҥыы үрэллэн, салгыҥҥа ыһыллымахтаан хаалла. Н. Заболоцкай
Уол санаата аймаарыйда, Уон аҥыы алаарыйда. С. Васильев. Уон аҥыы бар — ыһылын, үрэлин. ☉ Быть разбросанным, раскиданным, разойтись в разные стороны
Саха үҥэр таҥарата уон буоллаҕына — уон аҥыы барабыт. «Кыым». Уон араас — олус элбэх көрүҥнээх. ☉ Разнообразный
Биир чиэски нэһилиэк күөх биэрэгэр Уон араас уустук массыыналар Улуу борохуокка тиэллэн кэлэннэр Кырааскалаах хайалыы кыстаннылар. С. Данилов
Уон араас өҥнөрдөөх алаарар кустукпут Умайар лиэнтэлии кылбаарда. Күннүк Уурастыырап
Болокко оскуоланы, кыһамньылаах учууталлары уонна уон араас өйдөөх кинигэлэри бука барыларын соҕотох биир киһи — кини ийэтэ солбуйара. Н. Заболоцкай. Уон кылаас үөрэхтээх — орто оскуоланы бүтэрбит. ☉ Имеющий среднее образование, окончивший десять классов
Уон кылаас үөрэхтээх, эдэр, доруобай киһи ама тиэхиньикэни өйдөөбөт-билбэт, сырыыны кыайан сылдьыбат бэйэлээх буолуо дуо? Софр. Данилов
Манна үс көлүөнэ үтүөлээх ыанньыксыттара олороллор: сүүс саастаах Күбэйээнэ эмээхсин, кини кыыһа Манаана уонна уон кылаас үөрэхтээх кыргыттар. И. Данилов
др.-тюрк., тюрк. он, ун

аат.
1. Тус-туспа туохтар эмэ биир буола холбоммуттара. ☉ Смесь, сплав
Уҥа такымыгар маҥаннаах, алта ыйдаах хара ыт оҕото сүттэ. Дворняшка уонна пудель холбоһуга. П. Чуукаар
Массыына чаастарын үксүн металлар холбоһуктарыттан оҥороллор. ННС ЧАа
2. Туохтар эмэ (хол., тэрилтэлэр, судаарыстыбалар) холбоһуулара. ☉ Объединение, союз (напр., предприятий, государств)
«Салҕабыл» диэн республиканскай холбоһук салайааччытынан Руф Иванович Кардашевскайы анаабыттара. Н. Якутскай
Дьоннор араас холбоһуктарыттан саамай киэҥнэринэн этническэй холбоһуктар буолаллар. Олорго ийэ-аҕа ууһа, биис ууһа, народность уонна нация киирэллэр. ДИМ
Урукку кыракый тэрилтэлэр кыаҕыран, улаатан собуоттарга, холбоһуктарга кубулуйаллар. КПИ ТВЯХҮ
3. эргэр. Сэбиэскэй кэмҥэ дьон уопсайдаһан элбэх буолан бииргэ үлэлиир түмсүүтэ (үксүгэр тыа хаһаайыстыбатыгар). ☉ Кооперация, коллективное хозяйство в советское время (обычно в сельском хозяйстве)
Холбоһукка, артыалга, Атаас, кыттыһыаҕыҥ! Эллэй
Холбоһук хас биирдии үлэһитэ үс суотай сиргэ хортуоппуй үүннэрэр, үгүстэр тэпилииссэлээхтэр, парньыыктаахтар. «ХС»

conj. and

num. ten, 10