муниципальнай сулууспаҕа дуоһунас

дьаһалта муниципальнай салаата

муниципальнай сулууспа тосхоло

муниципальнай тэриллии сиэктэрэ

муниципальнай дьаһалта сиэктэрэ

судаарыстыбаннай уонна муниципальнай бас билиини салайыы

муниципальнай тэрилтэ салаата

отдел муниципальнай администрации

муниципальный; муниципальнай тэрилтэлэр муниципальные учреждения.

муниципальная целевая программа

управление муниципальным имуществом

орган по управлению муниципальным имуществом

муниципальное унитарное предприятие

муниципальные бюджетные услуги

муниципальное право

муниципальная система правовых актов

система муниципальных правовых актов

муниципальный правовой акт

муниципальные выборы

муниципальная выборная должность

муниципальная политика

муниципальная должность

управление муниципальнай администрации

сектор муниципальнай администрации

муниципальный долг

муниципальная гарантия

муниципальные минимальные социальные стандарты

муниципальный район

муниципальный заказ

размещение заказа у единственного поставщика

муниципальная служба

принципы муниципальнай службы

должность муниципальнай службы

муниципальный служащий

муниципальные ценные бумаги

муниципальное образование

глава муниципального образования

бюджет муниципального образования (местный бюджет)

избирательная комиссия муниципального образования

административный центр муниципального образования

концепция развития муниципального образования

территория муниципального образования

сектор в муниципальнай организации

ассоциации и союзы муниципальных образований

принимаемые обязательства муниципального образования

фонд финансовой поддержки муниципальных образований

муниципальное предприятие

управление муниципальнай организации

управление муниципальными финансами

муниципальный финансовый контроль

муниципальные финансы

состав (сфера) муниципальных финансов

муниципальный бюджетный процесс

муниципальная казна

муниципальный контракт

субъект муниципального хозяйства

ведение муниципального хозяйства

муниципальное хозяйство

местная казна

вновь образованные му-ниципааьные образования

управление государственной и муниципальнай собственностью

муниципальная система финансового контроля

казна || казённый; хааһына үбэ казённые деньги.

казна

I 1) бровь; хойуу хаас густые брови; 2) верхний край чего-л.; сыыр хааһа верхний край склона; өрүс хааһа верхний край берега реки; от хааһа верхняя выступающая часть стога.
II гусь || гусиный; хара хаас новоземельский гуменник; лыглыйа хаас белолобый гусь, белолобая казарка; кыра лыглыйа , алтан харах малый белолобый гусь-пискунец; хардырҕас хаас чёрная казарка; хаас дабыдала гусиные перья # хаас харабыла буол = сидеть караульным гусем (говорится о том, кто сидит один и не ест, когда все едят); кус-хаас саҥата (или тойуга) птичий язык (т. е. непонятная кому-л. речь, напр. на каком-л. чужом языке).

аат. Судаарыстыба бүттүүн баайа-дуола. ☉ Государственное имущество, казна
Хааһына табаара аны харчыта суох атыыланар буолбут. Болот Боотур
Саҥа турбут дьиэлэри барытын Маппыайабыс сороҕун хааһынаттан бэдэрээттэһэн ылан, үксүн бэйэтин үбүнэн оҥорторон баран, куортамнаан иһэр. Бэс Дьарааһын
Уолуҥ киирии эксээмэннэрин ситиһиилээхтик туттардаҕына, биһиги кинини хааһына суотугар үөрэттэрэллэрин курдук кэпсэтиэхпит. Ойуку

аат. Ууга түһэр кынаттаах көтөр бииһин бүтүннүүтүн хомуур аата. ☉ Общее собирательное название водоплавающих птиц
Кус-хаас барбыт. Уу-чуумпу буолбут. Туох да саҥа-иҥэ суох. Күндэ
Ол сир кус-хаас таптаан саарар Улуу күөллээх, эйимнээх, Эһэ, бөрө ыыра-дьаара Аппалардаах, тэҥкэлээх. С. Данилов
♦ Кус-хаас тойуга (лахсыыра, саҥата) — айдаан-куйдаан, биитэр өйдөөбөт тылынан (омук тылынан) кэпсэтии. ☉ Шум-гам или разговоры на непонятном, чужом языке
Абааһы аймаҕа …… кус-хаас тойугун туойаннар, куба лахсыыр тылынан тыллананнар, төттөрү көтөннөр, күлүк аччаата, сыт намтаата. П. Ойуунускай

I
аат. Кытархай эбэтэр кыһыллыҥы атахтаах, уһун күөкэгэр араҕас ала моойдоох, көҕөннөөҕөр улахан, кубатааҕар кыра уу көтөрө (дьиэтийиэн эмиэ сөп). ☉ Водоплавающая птица из отряда гусеобразных семейства утиных (может быть одомашненной), гусь
Биир хайа үрдүгэр түөрт хаас олорор үһү (тааб.: ынах эмиийэ, синньэ). Андылыын, хаастыын эбэҕэ бары сайылыыллар, саарыыллар. Күннүк Уурастыырап
Ол эрээри, хааһым улахана сүр, эмис да эмис. П. Егоров
♦ Хаас харабыла буолла калька. — дьон аһыыр кэмигэр аһаабакка олордо. ☉ соотв. сидеть караульным гусём (говорится о человеке, к-рый, сидя за столом, один не ест, когда все едят)
Хабыыча кулуупка хаас харабыла буолан, түннүгүнэн оройуонтан кэлэр суолу кэтэһэн таҕыста. В. Протодьяконов
◊ Айан хааһа (куһа, көтөрө) көр айан
Арай баччаҕа үчүгэй Арыы кумаҕар хонук хоно Айан хаастарын кэтэһэр. С. Данилов
Кылыкыныы саҥардылар Арай айан хаастара. Баал Хабырыыс
Дыллык хаас — дыллык диэн курдук. Куорат анныгар Хатыыстаах арыыга сааланан, бэҕэһээ биир дыллык хааһы өлөрөн тахсыбыт. Амма Аччыгыйа
Арыт дыллык хаас бокуойа суох кылыгырыыр, хабдьылар араастаан хабыргыыллар. А. Данилов. Иитиэх хаас кэпс. — киһиэхэ үөрүйэх, дьиэ таһыгар иитиллэр хаас. ☉ Домашний гусь
Кубаҕа холобурдаах муус маҥан иитиэх хаастар дэриэбинэттэн хонууга халыйан кылбаһан киирдилэр. Суорун Омоллоон
Иитиэх хаас боруодалара эриэн түөс диэн дьиикэй хаастан үөскээбиттэрэ. ББЕ З. Лаамы хааһа көр лаамы. Бүгүн лаамы хааһыгар түбэстэ. Лыглыйа хаас — лыглыйа диэн курдук. Киниттэн чугас лыглыйа хаастар олороллоро. Оҕолоох хаас ыйа көр оҕолоох. Оҕолоох хаас ыйа саҕаламмыта. Өрүс хааһа көр өрүс. Өрүс хааһа кэлэр кэмэ кэллэ. Таас лыглыйа (алтан харах, хаҥынай хаас) көр таас I. Хаҥынай хааһы ытан ылла. Үөр хаас — үс муннуктуу сэлэлээн көтөн иһэр хаастар. ☉ Гусиная стая
Били киһи тохтоон, эмиэ көмүөл устарын одуулаһа, үөһэнэн халыгыраһа хаҥкынаһан ааһар үөр хаас саҥатын иһиллээн турда. П. Филиппов
Халлааҥҥа туруйа хаһыытыыр, Үөр хаастар айманан ааһаллар. Дьуон Дьаҥылы
Үс муннуктуу сэлэлээн үөр хаастар кылыһахтаах куоластарынан кылыгырата ыллаан кылбаҥнаһа туруохтара. «Кыым». Үрүҥ хаас — Саха сирин хотугулуу-илин балаһатыгар кэлэн сааһыыр, сайылыыр, кынатын төбөтүгэр уонна тумсун тулалыыр харалаах, тумса уонна атахтара тэтэркэй кыһыл өҥнөөх үрүҥ дьүһүннээх хаас. ☉ Перелётная птица, проводящая весну и лето на северо-востоке Якутии, белый гусь (концы крыльев и основание клюва чёрные, клюв и лапы розовые)
Ааспыт (уон тохсус) үйэ ортотугар үрүҥ хаас Дьааҥы уонна Халыма өрүстэр икки ардыларынааҕы туундара киэҥ эйгэтигэр баһаам элбэҕэ. Айылҕаны х. Хаас барар ыйа түөлбэ. — атырдьах ыйа. ☉ Август, месяц отлёта гусей
Кини хаас барар ыйыгар төрөөбүтэ. Хаас боруута көр боруу. Саха сиригэр боруу арааһа: сирэм боруу, үрүҥ боруу, хаас боруута уо. д. а. үүнэллэр. Өксөкүлээх Өлөксөй. Хаас киирэр (киириитэ) — күһүн хаас соҕуруу көтөн ааһар кэмэ. ☉ Осенний период перелёта гусей на юг
Холобур, күһүн үрэх баһыгар хаар түстэр эрэ, хаас киирбитинэн барар. Далан
Быйыл күһүн хаас эрдэ киирэн ааста, хаар эрдэ түһэр буолла быһыылаах. В. Протодьяконов
Урут хаас киириитинэн дьылы быһаараллара. «ХС». Хаас кэлэр ыйа түөлбэ. — ыам ыйа. ☉ Май, месяц прилёта гусей
Кыыһа хаас кэлэр ыйыгар оҕоломмута. Хаас лууга көр луук. Луковицалаах үүнээйигэ оҕуруот лууга, хаас лууга, онтон да атын үүнээйилэр киирсэллэр. КВА Б. Хаас саарар ыйа түөлбэ. — от ыйа. ☉ Июль, месяц гусиной линьки. Хаас саарар ыйын саҥатыгар уот куйаас турбута. Хаас тумус (тумустаах) түөлбэ. — сылгы боллоругун үрүҥэ. ☉ Белый окрас верхней губы у лошади. Сирэйэ атын туох да өҥө суох, мунна үрүҥ буоллаҕына, хаас тумустаах дэнэр. Сылгыһыт с. Хаас тыла — сүү- түк от диэн курдук (көр сүүтүк). Хаас тылын үргээн ылла. Хаас хаамыы- та кэпс. — чохчойон олорон хаамыы. ☉ Ходьба по-гусиному, гусиный шаг
Аармыйаҕа сырыттахпытына сороҕор хаһаарымабыт олбуорун хаас хаамыытынан хаста да эргиттэрэллэрэ. «ХС». Хаас чыычааҕа — сыыр чыычааҕа диэн курдук (көр сыыр II). Хаас чыычааҕа хоту баар буолар. Хара хаас — туундара арҕаа өттүгэр олохсуйар хара дьүһүннээх хоҥор хаас. ☉ Западный тундровый гуменник, отличающийся чёрным окрасом
Хара хаас Саха сирин туундаратыгар көстөөччү. «Кыым». Хаҥалас хаас — эриэн түөстээх кыра лыглыйа. ☉ Гусь с пёстрой грудкой, гусь-пискулька
Хаҥалас хаас диэн баар эбит, ити мунааҕа да, мөккүөрэ да суох. Багдарыын Сүлбэ. Хоҥор хаас — Сибииргэ олохсуйар болоорхойдуҥу бороҥ дьүһүннээх, хара тумсун ортотунан кытархай араҕас дьураалаах, хаастартан ордук бөдөҥнөрө. ☉ Большой сибирский гусь-гуменник (крупная птица буровато-серой окраски, напоминающая серого гуся, с чёрным клювом с оранжевой полоской посередине)
Хоҥор хааһым уһуктубут, Тойон лоокуут туойбут, Алтан далбарай ыллаабыт, Кэрии кэҕэтэ кэпсээбит. С. Зверев
Сайылыгыҥ үрдүнэн Көтөн ааһар хоҥор хаас. П. Тобуруокап
Хоҥор хаастар үөһэнэн холкутук көтөн ааһаллар, киэҥ сиринэн эргийэ тэлээрэллэр. Н. Павлов
др.-тюрк., тюрк. хаз, кас
II
аат.
1. Харах олоҕун үрдүнэн сурааһынныы үүнэр түү. ☉ Узкая полоска волос над глазной впадиной, бровь
Кини ойоҕо Настааччыйа хопхойуу кэтит хаастарынан оонньуур. Амма Аччыгыйа
Кини мытыллыбыт төгүрүк сирэйигэр кыараҕас харахтарын хара сурааһын хааһа киэргэтэр. М. Доҕордуурап
Николай хааһын сабыччы туттан, биир сиргэ турда. А. Сыромятникова
2. Туох эмэ (хол., сыыр) үрүт кырыыта. ☉ Верхний край, кромка чего-л. (напр., горки)
Былырыын арҕаа кэдээн бүтүннүү үчүгэйдик үүммүтэ, уолбата, көҥүһүн хаастара баһыы от этэ. Болот Боотур
Оһуу-тоһуу көһөҥө суорбалар, оту быһа баттаан баран тиэритэ кэбэн кэбиспиттии, хайа хааһыгар лөглөрүттэн сыталлар. Суорун Омоллоон
Көрүүй, ол сыыр хааһыттан күн киириитэ ураты кэрэтик көстөөччү. Айысхаана
3. кэпс. Кэбиһиигэ түстүөх иннинэ кытыытынан эргиччи ууруллар от. ☉ Кромка основания верхней части стога, от которой формируется его конусообразная верхушка (түс)
Оту кэбиһэргэр буортуйбут оту төһө кыалларынан ортотугар бырахпаккын, хааска — кытыыга эрэ уураҕын. ПАЕ УуАХО
◊ Үөрэр хаас кэпс., күл-ооннь. — уҥа хаас (киһи үөрэригэр кыһыйар диэн өйдөбүл баар). ☉ Правая бровь (есть примета, что, если чешется правая бровь, то это — к радости)
[Күөх Көппө:] Ол иһин мааҕын үөрэр хааһым кыһыйбыта. Суорун Омоллоон
Көр эрэ, Маайаны, ол иһин да, кэлэн иһэн үөрэр хааһым кыһыйбыта эбээт! Н. Заболоцкай
Биир сарсыарда Уйбаанчык эрдэ уһугунна, тоҕо эрэ үөрэр хааһа кыһыйда. «Чолбон»
Хааста уур — хаастаа II диэн курдук. Хонооһой от кыдамалаан мадьыктаһар, аны икки-үс эргиир хаас уурдаҕына, түстэниитэ саҕаланыа. У. Нуолур
Кылааралаах Сөдүөрэ ыһыллан хаалбыт отторун атырдьахтаан ыла-ыла, хаас ууран, эмиэ тиэйбитинэн бардылар. М. Доҕордуурап
Хас кэрискэ туолла да, аны ортото томтойуор диэри бугул быраҕыллар, онтон эмиэ саҥа хаас ууруллар. С. Маисов
ср. др.-тюрк. хаш ‘край, берег, бровка, граница’, тюрк. каш

n. goose; кус-хаас n. water fowl