муниципальнай сулууспаҕа дуоһунас

дьаһалта муниципальнай салаата

муниципальнай сулууспа тосхоло

муниципальнай тэриллии сиэктэрэ

муниципальнай дьаһалта сиэктэрэ

судаарыстыбаннай уонна муниципальнай бас билиини салайыы

муниципальнай тэрилтэ салаата

отдел муниципальнай администрации

средства самообложения

муниципальный; муниципальнай тэрилтэлэр муниципальные учреждения.

муниципальная целевая программа

управление муниципальным имуществом

орган по управлению муниципальным имуществом

муниципальное унитарное предприятие

муниципальные бюджетные услуги

муниципальное право

муниципальная система правовых актов

система муниципальных правовых актов

муниципальный правовой акт

муниципальные выборы

муниципальная выборная должность

муниципальная политика

муниципальная должность

управление муниципальнай администрации

сектор муниципальнай администрации

муниципальный долг

муниципальная гарантия

муниципальные минимальные социальные стандарты

муниципальный район

муниципальный заказ

размещение заказа у единственного поставщика

муниципальная служба

принципы муниципальнай службы

должность муниципальнай службы

муниципальный служащий

муниципальные ценные бумаги

муниципальное образование

глава муниципального образования

бюджет муниципального образования (местный бюджет)

избирательная комиссия муниципального образования

административный центр муниципального образования

концепция развития муниципального образования

территория муниципального образования

сектор в муниципальнай организации

ассоциации и союзы муниципальных образований

принимаемые обязательства муниципального образования

фонд финансовой поддержки муниципальных образований

муниципальное предприятие

управление муниципальнай организации

управление муниципальными финансами

муниципальный финансовый контроль

муниципальные финансы

состав (сфера) муниципальных финансов

муниципальный бюджетный процесс

муниципальная казна

муниципальный контракт

субъект муниципального хозяйства

ведение муниципального хозяйства

муниципальное хозяйство

дотации на финансовое выравнивание поселений

дотация местным бюджетам

администратор поступлений в местный бюджет

вновь образованные му-ниципааьные образования

управление государственной и муниципальнай собственностью

муниципальная система финансового контроля

средства, деньги, финансы; үп министерствота министерство финансов; тутууга эбии үбү биэрбиттэр на строительство дали дополнительные средства.

бюджет текущих операций

финансовый год

финансовые механизмы

финансовый контроль

дотации

местные финансы

в разн. знач. состав; салайар састаап руководящий состав; вещество састааба физ. состав вещества.

богатство, состояние; имущество; үпкэ-аска ымсыы он жаден до богатства.

богатство, состояние, имущество, достояние; үгүс үпкэ-баайга тиксибит ему досталось большое богатство.

финансово-бюджетный

бёлый-пребелый, белейший; үп-үрүҥ халаат бёлый-пребелый халат.

средства, деньги; богатство, состояние; үп-харчы көрүллүүтэ выделение средств.

окружающее пространство; окрестность; куорат эйгэтигэр в окрестностях города.

n. money; үп-ас n. fortune, prosperity

аат. Харчы, харчынан баай. ☉ Средства, деньги, финансы
[Мэхээлэ:] Ол төрөппүт аҕатын үбүн матайдаатаҕын аайы тоҕо хаайыыга уктахтарай, доҕоор?! А. Софронов
[Кулуба:] Бэйэтэ билигин төһө эмэ үппүн сиэн сылдьар. Н. Неустроев
Үрдүк аакка-сурахха, өлгөм үпкэ Үйэм тухары баҕарбаппын. И. Эртюков
◊ Үбү сиэ — судаарыстыба эбэтэр туора киһи харчытын апчарый. ☉ Присваивать государственные или чужие деньги
[Кэлэҕэй Дьаакып:] Боротокуол оҥорторумунаҕын. Ыраас үппүн сиэн бараҥҥын, аны дьыалаҕа түбэһиннэрэриҥ итэҕэс дуо? Н. Неустроев
Миша Аймаан туппутунан охтубут револьверын ылан, …… үп сиир киһи быһыытынан сиэбигэр уктан кэбистэ. Эрилик Эристиин
Апыһыар биир атыыһыкка бирикээсчитинэн үлэлии сылдьан, хаартыга улаханнык сүүйтэрэн, үбү сиэн баран, борохуотунан Булуҥҥа күрээбитэ. Болот Боотур. Үп ампаара эргэр. — дьиэ таһыгар ол-бу малы-салы уурар ампаар. ☉ Хозяйственный амбар на территории усадьбы
Үп ампаарыттан дьиэҕэ дылы тиһэ оҥоһуллубут хараҥа күүлэ иһигэр Өлүөскэ бастаан киирдэ уонна көп түүлээх тириинэн бүрүллүбүт халҕаны таба харбаата. Эрилик Эристиин
Даайыс миискэлээх миини, тэриэлкэлээх эти, таҥаһынан сабан баран, үп ампаарыгар таһаарар. А. Бэрияк. Үп үлэһитэ — үп-харчы эргийэр салаатыгар үлэлиир киһи. ☉ Специалист по ведению финансовых операций, финансист
Үп үлэһиттэрэ бу боппуруоска бэйэлэрин санааларын этэллэрэ эрэйиллэр. ИИК ХХНьКХ
ср. алт., кирг. үп ‘драгоценная (лучшая) часть домашней утвари, одежды; драгоценности’, монг. өв ‘наследство, наследие’

аат. Мал-сал, харчы баай. ☉ Денежное и имущественное богатство
[Баһылай:] Баайым-үбүм, сүүһүм көлөһүнүн тобукпар аҕаан, тобугум көлөһүнүн сүүспэр аҕаан муҥнана-муҥнана муспутум кэннибэр хаалара кэллэ. А. Софронов
Кини санаатыгар бу дьиэуот, бу баай-үп тулаайах хараҕын уутунан, кини итии хаанынан бачча барҕарбыт, халыҥаабыт буолуохтаах. Н. Заболоцкай
«Ити эдэркээн киһиэхэ атах тардыһарыгар ат наада буолаарай, ол ат эн муспут, таптайбыт баайыҥ-үбүҥ буолан хаалаарай?» – диэн кинээс чолбон курдук көрбөхтүү олордо. А. Сыромятникова

аат.
1. Туох эмэ туохтан оҥоһуллубута эбэтэр кимнээхтэн тэриллибитэ. ☉ Совокупность частей, элементов или лиц, из которых состоит что-л., состав
Кыра холкуостар өртөөһүнү былааннаахтык тэрийэллэрэ, өртөммүт сир отун састааба да, хаачыстыбата да быдан тупсара. В. Протодьяконов
Бырабылыанньа састаабыгар хас да үлэ бастыҥнарын эбии киллэрдилэр. А. Фёдоров
[Лабораторияҕа] тыаттан киирбит ис уорганнары көрөрө, сүөһү хаанын састаабын ырытара. С. Федотов. Үүнээйилэр минеральнай састааптара араас ходуһаларынан элбэхтик халбаҥныыр. Ыанньыксыт с.
2. Тус-туһунан бэссэстибэни булкуйан оҥорор холбоһук суурадаһын. ☉ Соединение, раствор, составленный из разных веществ, состав
Ойуулааһын кэнниттэн иһит ньуурун килбэчиҥнэс өҥнүүр глазурь диэн аналлаах састаабынан сотуллара. АЕВ ОҮИ
3. Биир пуойаска холбоммут богуоннар. ☉ Сцепленные вместе железнодорожные вагоны одного поезда, состав
Табаарынай састаап. Сэрии эшелонуттан ураты ыстаансыйаҕа барар уочаракка өссө икки састаап турара. Н. Островскай (тылб.)
◊ Словарнай састаап тыл үөр. — хайа эмэ тыл биирдиилээн тылынан баайын бүтүннүүтэ, лиэксикэтэ. ☉ Совокупность слов, составляющих лексическое богатство какого-л. языка, словарный состав
Тыл словарнай састаабын түмэн көрдөрөргө тылдьыттары оҥоруу түөрүйэтин уонна ньымаларын туһунан үөрэх лексикография диэн ааттанар. АПС СТЛ
Лиэксикэ диэн салааҕа биһиги саха тылын словарнай састааба диэн тугун биллибит. ПНЕ СТ

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, үр-, үч- диэнтэн саҕаланар олохторго сыстар: үп-үрүҥ, үп-үчүгэй. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на үр-, үч-: үп-үрүҥ ‘белый пребелый’, үп-үчүгэй ‘очень хороший’
Күөл үрдүнэн үп-үрүҥ буруо курдук туман көппүтэ. Н. Заболоцкай
Эдэр суруксут үп-үчүгэй таҥастаах Балбаара диэки көрөн кэбиһэ-кэбиһэ: «Бачча дойдуга кэлэ сылдьар дьону аанньа ахтан дьыалаларын көрбөккүт», — диэтэ. Эрилик Эристиин
Бурдук күүдээнэ көтөн сирэйдиин, баттахтыын түөрэ үп-үрүҥ буолан хаалабын. С. Маисов

аат. Ким, туох эмэ бас билэр үбэ, баайа. ☉ Богатство, состояние, имущество, принадлежащее кому-чему-л.
Баайдарга күүстээх түһүүлэр буоллулар. Баайдар үптэрин-астарын кистэнэр аатыгар бардылар. Бэс Дьарааһын
Дьаарыс Баһылай биир аймаҕа өлөн, күрүөтэ суох оту сүөһү көҥүл тэпсэринии, үпкэ-аска тиксибитэ. М. Доҕордуурап
[Чокуурап бэрэссэдээтэлгэ:] Холкуос үбүн-аһын бэйэтин киэнин курдук туттар. С. Ефремов

аат. Ким, туох эмэ бас билиитигэр баар үп-харчы, баай-дуол. ☉ То, что находится в чьей-л. собственности, принадлежит кому-чему-л., имущество
Үрүҥ күнтэн арахсан, Өлөр чааһа кэллэҕинэ, Үбүн-баайын бүтүннүү Үстүүнүгэр аныах буолар. Күннүк Уурастыырап
Баай аймахха кэрэ, сырдык дьулуур, үтүө санаа диэн суоҕун, кинилэр үптэрин-баайдарын хаҥатарга эрэ кыһаналларын кини эрдэ өйдөөбүтэ. Софр. Данилов

аат. Кэтэх бас билиигэ баар үп-ас, мал-сал. ☉ Частное имущество, недвижимое богатство
Үөл-дьүөл үктэллэнэн Үөдэн-таһаан өйдөнөн, Үбүмалы үрэйэн Үтүөбүн үлтүрүппэтим. А. Софронов
Үрүлүйэн туран муспут Үбүм-малым, сүөһүм-аһым, Харалыйан туран булбут Хаарыан баайым ханна барда?! Күннүк Уурастыырап
«Уолуҥ баайдар үптэрин-малларын былдьаанталаан ылан иитиэ-аһатыа», — Сараапап ойоҕо ааны хайа быраҕан тахсар. Н. Якутскай

аат. Баай-дуол харчынан ааҕыллыыта, харчынан баай-дуол. ☉ Денежные средства, финансы
Кэбиһиилээх оту үп-харчы, баай-тот түһэ буоллаҕа диэн үөрбүтэ. Күннүк Уурастыырап
Дьэ, доҕоор, баһыыбата тут. Бу үтүө кэһиигин бэйэҥ үллэрэн кулу эрэ. Хайабытын даҕаны баттаабатаххына, хардатын үбүнэн-харчынан бэлэхтиэм. Суорун Омоллоон
Бииктэр үөрэнэ сырыттаҕына, аҕата үбү-харчыны харыстаабатаҕа. Л. Попов

аат.
1. Туох эмэ тулалааһына, тулаҕа туох-туох баара (хол., чугас эргиннээҕи барыта). ☉ То, что окружает кого-что-л., находится вокруг кого-чего-л.
Ол турбиналар эргийдэхтэринэ, элэктэриичэстибэ үөскээн, боруобаттар устун ыстаансыйа дьиэтигэр тиийэн баран, бүтүн Бүлүү өрүһүн эйгэтин тухары тарҕаныахтаах. Суорун Омоллоон
«Хараххын ас, тоойуом. Бу тулалаан турар күөх эйгэни көр», — диэтэ учууталым Фёдор Степанович сөҥ саҥата. Н. Лугинов
Туналыйар ньуурдаах Өлүөнэ киэҥ эйгэтэ дьэрэлийэр. Баал Хабырыыс
2. Биир эбэтэр уруулуу идэлээх дьон кэккэтэ, уопсастыба хайа эмэ бөлөҕө, араҥата. ☉ Совокупность людей, связанных одной профессиональной деятельностью или одинаковыми социально-бытовыми условиями
Оройуон сорох сүрүннүүр дьонун-сэргэтин, салайар эйгэтин миниэнньэтэ эмиэ миэнин курдук. Р. Баҕатаайыскай
Хата, ол дойдуга научнай эйгэ киэҥэ бэрт буолан киһи сайдарыгар дэлэй кыахтар бааллара. Н. Лугинов