муниципальнай сулууспаҕа дуоһунас

дьаһалта муниципальнай салаата

муниципальнай сулууспа тосхоло

муниципальнай тэриллии сиэктэрэ

муниципальнай дьаһалта сиэктэрэ

судаарыстыбаннай уонна муниципальнай бас билиини салайыы

муниципальнай тэрилтэ салаата

отдел муниципальнай администрации

средства самообложения

муниципальный; муниципальнай тэрилтэлэр муниципальные учреждения.

муниципальная целевая программа

управление муниципальным имуществом

орган по управлению муниципальным имуществом

муниципальное унитарное предприятие

муниципальные бюджетные услуги

муниципальное право

муниципальная система правовых актов

система муниципальных правовых актов

муниципальный правовой акт

муниципальные выборы

муниципальная выборная должность

муниципальная политика

муниципальная должность

управление муниципальнай администрации

сектор муниципальнай администрации

муниципальный долг

муниципальная гарантия

муниципальные минимальные социальные стандарты

муниципальный район

муниципальный заказ

размещение заказа у единственного поставщика

муниципальная служба

принципы муниципальнай службы

должность муниципальнай службы

муниципальный служащий

муниципальные ценные бумаги

муниципальное образование

глава муниципального образования

бюджет муниципального образования (местный бюджет)

избирательная комиссия муниципального образования

административный центр муниципального образования

концепция развития муниципального образования

территория муниципального образования

сектор в муниципальнай организации

ассоциации и союзы муниципальных образований

принимаемые обязательства муниципального образования

фонд финансовой поддержки муниципальных образований

муниципальное предприятие

управление муниципальнай организации

управление муниципальными финансами

муниципальный финансовый контроль

муниципальные финансы

состав (сфера) муниципальных финансов

муниципальный бюджетный процесс

муниципальная казна

муниципальный контракт

субъект муниципального хозяйства

ведение муниципального хозяйства

муниципальное хозяйство

дотации на финансовое выравнивание поселений

дотация местным бюджетам

администратор поступлений в местный бюджет

вновь образованные му-ниципааьные образования

управление государственной и муниципальнай собственностью

муниципальная система финансового контроля

средства, деньги, финансы; үп министерствота министерство финансов; тутууга эбии үбү биэрбиттэр на строительство дали дополнительные средства.

бюджет текущих операций

финансовый год

финансовые механизмы

финансовый контроль

дотации

местные финансы

богатство, состояние; имущество; үпкэ-аска ымсыы он жаден до богатства.

богатство, состояние, имущество, достояние; үгүс үпкэ-баайга тиксибит ему досталось большое богатство.

финансово-бюджетный

бёлый-пребелый, белейший; үп-үрүҥ халаат бёлый-пребелый халат.

средства, деньги; богатство, состояние; үп-харчы көрүллүүтэ выделение средств.

и. д. от хамсаа = 1) движение, перемещение; сир хамсааһына землетрясение; 2) движение; революционнай хамсааһын революционное движение.

n. money; үп-ас n. fortune, prosperity

аат. Харчы, харчынан баай. ☉ Средства, деньги, финансы
[Мэхээлэ:] Ол төрөппүт аҕатын үбүн матайдаатаҕын аайы тоҕо хаайыыга уктахтарай, доҕоор?! А. Софронов
[Кулуба:] Бэйэтэ билигин төһө эмэ үппүн сиэн сылдьар. Н. Неустроев
Үрдүк аакка-сурахха, өлгөм үпкэ Үйэм тухары баҕарбаппын. И. Эртюков
◊ Үбү сиэ — судаарыстыба эбэтэр туора киһи харчытын апчарый. ☉ Присваивать государственные или чужие деньги
[Кэлэҕэй Дьаакып:] Боротокуол оҥорторумунаҕын. Ыраас үппүн сиэн бараҥҥын, аны дьыалаҕа түбэһиннэрэриҥ итэҕэс дуо? Н. Неустроев
Миша Аймаан туппутунан охтубут револьверын ылан, …… үп сиир киһи быһыытынан сиэбигэр уктан кэбистэ. Эрилик Эристиин
Апыһыар биир атыыһыкка бирикээсчитинэн үлэлии сылдьан, хаартыга улаханнык сүүйтэрэн, үбү сиэн баран, борохуотунан Булуҥҥа күрээбитэ. Болот Боотур. Үп ампаара эргэр. — дьиэ таһыгар ол-бу малы-салы уурар ампаар. ☉ Хозяйственный амбар на территории усадьбы
Үп ампаарыттан дьиэҕэ дылы тиһэ оҥоһуллубут хараҥа күүлэ иһигэр Өлүөскэ бастаан киирдэ уонна көп түүлээх тириинэн бүрүллүбүт халҕаны таба харбаата. Эрилик Эристиин
Даайыс миискэлээх миини, тэриэлкэлээх эти, таҥаһынан сабан баран, үп ампаарыгар таһаарар. А. Бэрияк. Үп үлэһитэ — үп-харчы эргийэр салаатыгар үлэлиир киһи. ☉ Специалист по ведению финансовых операций, финансист
Үп үлэһиттэрэ бу боппуруоска бэйэлэрин санааларын этэллэрэ эрэйиллэр. ИИК ХХНьКХ
ср. алт., кирг. үп ‘драгоценная (лучшая) часть домашней утвари, одежды; драгоценности’, монг. өв ‘наследство, наследие’

аат. Мал-сал, харчы баай. ☉ Денежное и имущественное богатство
[Баһылай:] Баайым-үбүм, сүүһүм көлөһүнүн тобукпар аҕаан, тобугум көлөһүнүн сүүспэр аҕаан муҥнана-муҥнана муспутум кэннибэр хаалара кэллэ. А. Софронов
Кини санаатыгар бу дьиэуот, бу баай-үп тулаайах хараҕын уутунан, кини итии хаанынан бачча барҕарбыт, халыҥаабыт буолуохтаах. Н. Заболоцкай
«Ити эдэркээн киһиэхэ атах тардыһарыгар ат наада буолаарай, ол ат эн муспут, таптайбыт баайыҥ-үбүҥ буолан хаалаарай?» – диэн кинээс чолбон курдук көрбөхтүү олордо. А. Сыромятникова

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, үр-, үч- диэнтэн саҕаланар олохторго сыстар: үп-үрүҥ, үп-үчүгэй. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на үр-, үч-: үп-үрүҥ ‘белый пребелый’, үп-үчүгэй ‘очень хороший’
Күөл үрдүнэн үп-үрүҥ буруо курдук туман көппүтэ. Н. Заболоцкай
Эдэр суруксут үп-үчүгэй таҥастаах Балбаара диэки көрөн кэбиһэ-кэбиһэ: «Бачча дойдуга кэлэ сылдьар дьону аанньа ахтан дьыалаларын көрбөккүт», — диэтэ. Эрилик Эристиин
Бурдук күүдээнэ көтөн сирэйдиин, баттахтыын түөрэ үп-үрүҥ буолан хаалабын. С. Маисов

аат. Ким, туох эмэ бас билэр үбэ, баайа. ☉ Богатство, состояние, имущество, принадлежащее кому-чему-л.
Баайдарга күүстээх түһүүлэр буоллулар. Баайдар үптэрин-астарын кистэнэр аатыгар бардылар. Бэс Дьарааһын
Дьаарыс Баһылай биир аймаҕа өлөн, күрүөтэ суох оту сүөһү көҥүл тэпсэринии, үпкэ-аска тиксибитэ. М. Доҕордуурап
[Чокуурап бэрэссэдээтэлгэ:] Холкуос үбүн-аһын бэйэтин киэнин курдук туттар. С. Ефремов

аат. Ким, туох эмэ бас билиитигэр баар үп-харчы, баай-дуол. ☉ То, что находится в чьей-л. собственности, принадлежит кому-чему-л., имущество
Үрүҥ күнтэн арахсан, Өлөр чааһа кэллэҕинэ, Үбүн-баайын бүтүннүү Үстүүнүгэр аныах буолар. Күннүк Уурастыырап
Баай аймахха кэрэ, сырдык дьулуур, үтүө санаа диэн суоҕун, кинилэр үптэрин-баайдарын хаҥатарга эрэ кыһаналларын кини эрдэ өйдөөбүтэ. Софр. Данилов

аат. Кэтэх бас билиигэ баар үп-ас, мал-сал. ☉ Частное имущество, недвижимое богатство
Үөл-дьүөл үктэллэнэн Үөдэн-таһаан өйдөнөн, Үбүмалы үрэйэн Үтүөбүн үлтүрүппэтим. А. Софронов
Үрүлүйэн туран муспут Үбүм-малым, сүөһүм-аһым, Харалыйан туран булбут Хаарыан баайым ханна барда?! Күннүк Уурастыырап
«Уолуҥ баайдар үптэрин-малларын былдьаанталаан ылан иитиэ-аһатыа», — Сараапап ойоҕо ааны хайа быраҕан тахсар. Н. Якутскай

аат. Баай-дуол харчынан ааҕыллыыта, харчынан баай-дуол. ☉ Денежные средства, финансы
Кэбиһиилээх оту үп-харчы, баай-тот түһэ буоллаҕа диэн үөрбүтэ. Күннүк Уурастыырап
Дьэ, доҕоор, баһыыбата тут. Бу үтүө кэһиигин бэйэҥ үллэрэн кулу эрэ. Хайабытын даҕаны баттаабатаххына, хардатын үбүнэн-харчынан бэлэхтиэм. Суорун Омоллоон
Бииктэр үөрэнэ сырыттаҕына, аҕата үбү-харчыны харыстаабатаҕа. Л. Попов

1. хамсаа диэнтэн хай. аата. Настя уора-көстө Сэмэнчик хас хамсааһынын барытын одуулаһар. Н. Якутскай
   Эмээхсин тугу этэрин уоһун хамсааһыныттан Суоппуйа эрэ өйдүүрэ, истэрэ. «ХС»
   Хас да гимнастическай хамсааһыннары оҥороот, таҥна охсон, куукунаҕа аһаабыта уонна тахсан барбыта. Е. Ильина (тылб.)
2. Кими, тугу эмэ биир тустаах хайысхаҕа сыҕарытыы, уларытыы. ☉ Перемещение кого-чего-л. в определённом направлении, движение
   Гулуобус эргийэр, онон дьоннор сулустаах халлаан хамсааһынын үтүгүннэриини көрөллөр. МНА ФГ
3. көсп. Элбэх киһи ханнык эмэ биир уопсай социальнай сыалы ситиһэр туһугар көхтөөх үлэтэ. ☉ Активная деятельность многих людей, направленная на достижение общей социальной цели, движение (напр., общественное)
   Билигин эйэ иннигэр охсуһааччылар хамсааһыннара аан дойдуну бүтүннүүтүн хапта. Суорун Омоллоон
   Сотору университет суута бырачыаһы суруйбут устудьуоннар хамсааһыннарыгар кыттыбыт үөрэнээччилэри сууттаабыта. П. Филиппов
   Фёкла Васильевна Павлова — стахановскай хамсааһын биир бастыҥ кыттыылааҕа. «ХС»
   ◊ Өй хамсааһына — иирии, иирэн ыалдьыы. ☉ Сумасшествие
   Сир хамсааһына көр сир II. 1923 сыллаахха дьулааннаах сир хамсааһына Япония киин куоратын Токионы алдьаппыта. КВА МГ
   Грецияҕа сир хамсааһыннара буолуталыыллар. КФП БАаДИ. Хамсааһын туохтуурдара тыл үөр. — хайааччы биир миэстэттэн атыҥҥа сыҕарыйыытын бэлиэтиир туохтуурдар. ☉ Глаголы движения
   Бу улахан бөлөххө киирэр туохтуурдар ааттары салайыылара хайааһын уонна хамсааһын туохтуурдарынааҕар биллэ сэдэх. ЧМА СТЭТС. Хамсааһын туохтуурдара тыл суолтатыгар биллэр миэстэни ылаллар. «ТТЛ»