туохт. Санныгар бүрүнэ быраҕын (хол., улахан саал былааты, сону). ☉ Накидывать, набрасывать на плечи (напр., шаль, пальто). Хотун дьахтар сонун эҥээрин нэлбэгэйдээн олорор (тааб.: көмүлүөк оһох)

I 1) накрывать, покрывать кого-что-л. чём-л., накидывать, набрасывать что-л. на кого-что-л., закутывать кого-что-л. во что-л.; саба бүрүй = закутывать= накрывать (всё); миигин суорҕанынан бүрүй накрой меня одеялом; 2) обивать; обшивать; ааны бүрүй = обить дверь.
II заквашивать; суораты бүрүй = заквасить сорат.

навешивать, накидывать, набрасывать; быаны тоһоҕоҕо иил = накинуть верёвку на гвоздь; ат көнтөһүн сэргэҕэ иилэ бырах = накинуть повод коня на коновязь; тиэрбэһиттэн көхөҕө иил = повесить что-л. на крюк за кольцо; иилэн ыл = а) зацепить чём-л.; б) перен. находить что-л. полезное в чём-л., извлекать пользу из чего-л.;. киһи мантан тугу да иилэн ылыа суох из этого ничего путного не выйдет (говорится о чём-л. безнадёжно испорченном или совершенно непонятном) # иилэ хабан ыл = прям., перен. подхватить что-л., ухватиться за что-л.; доҕоро эппитин иилэ хабан ылла он сразу подхватил сказанное его приятелем.

I
туохт.
1. Тугу-кими эмэ тугунан эмэ сап, саба бырах, үллүй. ☉ Накрывать, покрывать кого-что-л. чем-л., накидывать, набрасывать что-л. на кого-л.
Икки сиргэ иккилии тоһоҕону анньан, төбөлөрүн холбуу баайан бараннар, сис мас уурдулар, икки өттүттэн тоһоҕолору өйөннөрдүлэр да, үчүгэйкээн сыттаах, охсуллубутунан отунан бүрүйэн кэбистилэр. Амма Аччыгыйа
Киэҥ туундараны халыҥ хаар бүрүйэн, унаара-мэнээрэ суох килэдийэн сытара. А. Сыромятникова
Кини [Половцев] «тирии кынат» диэн банаары уматта да, үрдүнэн сонунан бүрүйдэ. М. Шолохов (тылб.)
2. Тугу эмэ туохха эмэ тиирэн баран саба туттар (хол., тоһоҕолоон). ☉ Обивать, обшивать что-л. [Өкүлүүн] Үөр сүөһү сыламныыр Кыстыгын тэрийдэ, бэл диэтэр халҕанын Бэйэтэ бүрүйдэ. Эллэй
ср. тюрк. бүрке, пүрке, монг. бүри, бүрэ, маньчж. буримби — ‘покрывать’
II
туохт. Анал көйөргөнү (хол., сүүмэҕи) холбуу ытыйан, кыынньан баран сойон эрэр үүтү аһыт (суорат оҥороору). ☉ Заквашивать (напр., кипяченое остывающее молоко для приготовления суората (см. суорат)). Онтон суорат бүрүйэр Соторунньаҥ чабычах буолла, Тар кутар Мөкү чабычах буолла. Саха фольк.