1) вздуваться, отекать; набухать; сирэйэ иһэн дыгдайбыт лицо у него отекло; 2) перен. надуваться; кыыһыран дыгдай он от злости надулся.

сыһ. Бөскөҕөр буола, бөскөҕөр гына, бөскөйүөр диэри. ☉ Очень толсто, полно, до отказа (полнеть, набивать что-л., набухать). Бу ыт, таах сытан, бөскөччү уойан хаалбыт
□ Биир бөскөччү симиллибит үрүсээктээх эдэр киһи Мииккэлээх Вованы …… күүскэ садьыйталаан кэбистэ. П. Аввакумов

дьүһ. туохт. Итиигэ, сииккэ сытан үллэн таҕыс (хол., туораах бурдугу этэргэ). ☉ Набухать, разбухать (о намокших зернах)
Сииктээх сиэмэ дөбөҥнүк итийэн бүскүйэр уонна түүнүгүрэр, онон сиэмэни сииктээхтик уурар сатаммат. СОТ

1) наполняться, заполняться водой; хонуу уутуйбут поле залито водой; хаар уутуйбут снег тает, превращаясь в кашу; былыт уутуйбут нависли дождевые тучи (букв. туча наполняется дождём); 2) наливаться соком, поспевать; отон уутуйбут ягода поспевает; 3) набухать; отекать, распухать, опухать; наполняться гноем, сукровицей; ат бааһа уутуйбут рана у лошади отекла (и гноится).

туохт.
1. Бигээтэххэ, бүөр туһунан билин (уулаах ынах оҕотун туһунан). ☉ Нащупываться около почек (о плоде стельной коровы)
Һа! Ынаҕыҥ бүөрдээбит дии! «ХС». Тэҥн. хамнат, синньээ, уһалаа
2. көсп. Бөскөй (тыллан эрэр үүнээйи бүөрүн туһунан). ☉ Набухать (о почках растений)
Саас талахтар бүөрдээбиттэр, мастар хараарбыттар. П. Филиппов

туохт. Элбэх сиринэн үллүтэлээн, көппөйтөлөөн таҕыс. ☉ Вздуваться, набухать, надуваться
Өлөксөөндөрө, имнэрин уҥуохтара уһулуччу көппөрүттэн тахсыбыт, кэтит сирэйдээх, хара дьахтар. Амма Аччыгыйа
Марфа киһитэ көппөрүттүбүт тымырдардаах улахан илиитин саба түһэн уураан ылар. А. Федоров. Быччыҥнара көппөрүттэн таҕыстылар, модьураата, бэйэтин салгын сиэн килэриттэ. «ХС»

I
чопчулаа диэнтэн бэй., атын туһ. Чааһынай бас билии итинник чэрчинэн олоххо киирэрэ, көмүскэнэрэ, өйөнөрө бу сокуонунан чопчуланар. Н. Борисов. Манна эдэр Эллэй айымньыларын туһунан түмүктүмүк санаалар тус-туспа чопчуламмыттар. КНЗ КАӨ
Бүтэһиктээх түмүгү кулун тутарга, ким ханна анаммыта, барара чопчуланнаҕына, билиэхпит. «Кыым»
II
туохт. Улаатан, чорбойон таҕыс (дьахтар, тыһы харамайдар эмиийдэрин тумугун этэргэ). ☉ Увеличиваться в размере, набухать (о соске)
Төрүүрэ чугаһаабыт тилэхтии сылдьар биэ, эмиийигэр үүт киирэн, эмиийин төрдө чопчуланар. ОМГ ЭСС
Чуолаан туҥуй кытат уһуннук хоруотаабат, синньин тэйгэтэн иһэн тилэхтээбэккэ сылдьан төрүүр. Эмиийэ чопчуламмат, үүт киирэрин биллэрбэт. ОМГ ЭСС

туохт.
1. Үчүгэйдик мэччийэн, үүтүҥ синньигэр толору киир, ыга мунньулун (хол., ынаҕы этэргэ). ☉ Нагуливать молоко (о корове), наливаться молоком, набухать от молока (о вымени коровы)
Ыанньыйбыт сириннэрин сиргэ тиийэ намылыппытынан улахан ынахтар хотун дьахталлардыы аа-дьуо хааман хотолдьуһаллар. Далан
Кудуххай эмиийдээх ыанньыйбыт ынаҕын ыан курулатан киирэн барда. В. Яковлев
[Ынах] олус ыанньыйдаҕына, синньэ ыарыйдаҕына, син кэлиэҕэ, ханна барар үһүө диэн буолта. Күрүлгэн
2. көсп. Мунньуллан хойуннар хойдон ис, элбэх ууланан ыаһыра дьиппиний (былыты этэргэ). ☉ Постепенно сгущаться, наливаться, набухать от воды (о дождевых тучах)
Ардах уурайыахча уурайбата. Тохтуохча буола-буола, эбии ыанньыйан, тоҕута түһэн кэлэр. Софр. Данилов
Түүн үөһэ. Арааһа, ардаары, Халлааммыт хараара ыанньыйар. Р. Баҕатаайыскай
Ыанньыйбыт хара былыттар сабардаан, дохсун ардаҕы тоҕо куппутунан барбыттара. «Чолбон»
3. көсп. Таскар таһаарбакка эрэ, искэр өр иитиэхтээн илдьэ сырыт (хол., санааны). ☉ Долго обдумывать, размышлять, вынашивать что-л. (напр., мысль). Саҥа үөскүүр хоһоонноруҥ дьүһүнэ күлүмнээн көстө-көстө сүтэр, илбистээх дьүөрэ тылларыҥ төлөнө умулла-умулла күөдьүйэр, ыанньыйыаххар диэри… Суорун Омоллоон
Түбэһиэх көрсө түспүт …… дьонугар Ыанньыйбыт санаатын ыатаҕына, Ытаатаҕына-соҥоотоҕуна да, Кинини аһынааччы суоҕа. «ХС». Бу ыанньыйбыппын таһаардым… «ХС»

дьүһ. туохт.
1. Үллүбүт курдук суон, модьу көрүҥнээх буол (улахан уҥуохтаах киһини эбэтэр сүөһүнү, кыылы этэргэ). ☉ Бросаться в глаза своей тучной и крупной фигурой (о человеке высокого роста, а также о крупном животном). [Өксөкү кыыл — Эрчимэн Бэргэҥҥэ:] Алып Хандаҕай хара аттаах Араат Мохсоҕол бухатыыр Туспа ыал буолан дугуйдамматын, Сэпсэбиргэл тэринэн сиппэтин, Миэхэ кэлэн …… Хамначчыт уол буолан Суорумабар соноотун, Тарбар дагдайдын, Бөлөнөхпөр бөскөйдүн диир. С. Васильев
△ Толору угууланан үллэй, тилэри үллэйбит дьүһүннэн (туох эмэ хааны, суумканы этэргэ). ☉ Иметь до предела набитый вид (напр., о портфеле)
[Мөрүөн] …… сыыр анныгар тимир иилэҕэс быалаах обургу саппыйаан суумка бөскөйөн сытарын көрөн, маҥнай ылыа суох киһилии тохтоон, одуулаан турбахтаата. Д. Таас
△ Илийэн, сиигирэн тыылын, дыгдай (хол., үүнээйи сиэмэтин этэргэ). ☉ Набухать от влаги (напр., о семенах растений).
2. кэпс. Туһата суох мээнэ өл (сүөһүнү этэргэ). ☉ Падать, дохнуть негодным ни к чему (о скоте). Бөскөйөн өлбүт сүөһү этин сиэбэттэр

1. туохт. Искиттэн тыыллан иһэн, үллэн таҕыс. ☉ Вздуваться, набухать, вспучиваться, опухать
   Иһэн дыгдай. Сиэмэ илийэн дыгдайбыт. [Көстөкүүн] харыта суп-суон, мөпмөчөкө буола дыгдайан тахсыбыт этэ. В. Протодьяконов
   Кыстаанык уҥуохуҥуоҕа барыта халыр-босхо барда, сирэйэ дыгдайан таҕыста. Н. Павлов
   Толору салгыны эҕирийдэххэ тыынар уорганнар, ордук тыҥа, дыгдайаллар, салгын таҕыстаҕына хапсыйаллар. ФВН ТС
2. дьүһ. туохт. суолт. Аһара үллэн, киэбиҥ таһынан бар, оннук үллэн көһүн (ким-туох эрэ тас көстүүтүн ойуулааһыҥҥа). ☉ Сильно раздуться, раздаться вширь, чрезмерно увеличиваясь в объеме, теряя прежний вид, форму (обычно о внешнем облике кого-чего-л.)
   Кыыһы тоҕоноҕуттан ылан иһэр киһи от өҥө сэлээппэлээх, дыгдайбыт сарыннаах күрүҥ өҥнөөх кылгас болтуолаах. Н. Габышев
   Ити үлүгэр дыгдайбыт дьахтар ити оҕо сутуругуттан эмсэҕэлиэ диэн куттаннаҕыҥ дуу? Р. Кулаковскай
   Дыгдайбыт суон киһилэрэ Хаппытыан оҕонньорго туһаайан добдугураччы күүскэ саҥарда. ЭКС ТБТ