детский, наивный, незрелый; оҕотук санаам уурайда я остепенился (букв. мой детские мысли прошли).

прил. 1. уст. кытыы, кытыы сир; провинциальный город кытыы куорат; 2. перен. (наивный, простоватый) кэнэн; провинциальные нравы кэнэн майгы.

1) простой, простодушный, бесхитростный; глупый || простота, простодушие, бесхитростность; глупость; кэнэн киһи бесхитростный человек; 2) наивный; доверчивый || наивность; доверчивость; кэнэн санаа наивная мысль; оҕо кэнэнэ доверчивость ребёнка.

прил. 1. кыра оҕо, кыһыл оҕо; с младенческих лет кыра оҕо саастан ыла; 2. перен. (наивный) кыра оҕолуу, кыһыл оҕолуу; 3. перен. аан маҥнайгы; младенческий период жизни человечества киһи аймах олоҕун аан маҥнайгы кэмэ.

прил. 1. (невиновный) буруйа суох; 2. (наивный) кэнэн, өс киирбэх; невинный ребёнок кэнэн оҕо; 3. (безвредный) буортута суох, куһаҕаны оҥорбот; невинные шалости буортута суох мэниктээһин; 4. (девственный) ыраас, айыыта-харата суох.

даҕ. Кэнэн соҕус. ☉ Слегка наивный, простоватый
Айылҕа оҕото, кэнэнниҥи Сэмэнчик эрэ сити түгэҥҥэ ситигирдик майгытыйыан сөп. Н. Заболоцкай
Таайым кэнэнниҥи көнөтүн эмиэ испэр сэмэлии санаатым. Далан
Фома уон тоҕуһун ааһан да баран, саастыылаахтарыттан ураты оҕотуҥу, кэнэнниҥи этэ. М. Горькай (тылб.)

даҕ.
1. Оҕо курдук, ситэхото илик. ☉ Детский, наивный, незрелый
Бу кэмҥэ [отутус сылларга] Чаҕылҕан, сааһынан оҕотук эрээри, олох эрэйин-кыһалҕатын, күүрсүүтүн-күүрээнин билэн кэлбитэ. Софр. Данилов
Коля бэйэтин оҕотук көрүҥэр холооно суох дьиппиэнник тутунна, лоп-бааччы саҥарталаата. Болот Боотур
Оҕотук да буолларбын, ол саҕана Ойуунускай айымньыларын ааҕан балаччатык билэрим. «ХС»
2. көсп. Оҕолуу кэнэн, судургу. ☉ Подетски наивный, непосредственный, невинный
Дьэ ол кэннэ, мин оччотооҕу кэнэн уонна оҕотук өйбөр, биэрбит тылбын мээнэ кэһэ охсорум табыгаһа суох курдук көстүбүтэ. Н. Заболоцкай
Кини оччотооҕу оҕотук хоһооннорун олус бэргэн, соһуччу тэҥнээһиннэрэ биһигини ордук кэрэхсэппитэ. В. Миронов
Тоҕо оҕотук дууһаҥ аанын Тэлэччи аһаҕас тутаҕын — Ааһар дьон арааһын өйдөөбөккө? Н. Харлампьева

I редко слово, речь; өс кэпсии , тыл этэ тур = фольк. говорить, молвить; өлөрүмэ , өспүн этиим фольк. не убивай, дай слово молвить # өс киирбэх наивный, легковерный; өс хоһооно пословица, поговорка; өһө тобуллар суола это его конёк.
II 1) зло, злоба; ненависть; мин киниэхэ өһүм суох я к нему злобы не питаю; 2) месть; өһү ситис = мстить # өс саҕа буол = быть недовольным кем-л., чувствовать раздражение.

1. даҕ. Уһуну-киэҥи эргитэн өйдөөбөт, барытын наһаа көнөтүнэн өйдүүр. ☉ Наивный, простодушный
   Талбаҕа ыалтан ыалга көһө сылдьан дьукаахтаһар, быстар дьадаҥы, кэнэн Тоһуукка диэн оҕонньор баара. Амма Аччыгыйа
   Ол баайыллыбыт хабахтар уонна чуорааннар оччотооҕу кэнэн дьон санааларыгар, куһаҕан тыыны куттуур улахан ымыы буолаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Норуот айымньытын мифическэй уобарастара былыргы кэнэн киһи айылҕа күүстэрин …… иччилээн өйдүүрүттэн үөскээбит. Эрчимэн
2. аат суолт. Уһуну-киэҥи эргитэн өйдүүр кыаҕа суох, барытын наһаа көнөтүнэн өйдүүр, өс киирбэх киһи. ☉ Наивный, простодушный, бесхитростный человек, простак
   Оо, кэнэммит дэлэ дуо, ол сирбит анныгар гаас хаайтаран эҥин араастык тыаһыырын абааһы эбит диир буоллахпыт. В. Иванов
   [Маня:] Эчи судургутун, эчи кэнэниҥ бэрдин. Ол эрээри эйиэнэ үчүгэйиҥ итиннэ баар эбээт. Көнөҕүн. С. Ефремов
   «Аата бу киһини», — Ньукулай киһитэ кэнэниттэн олус бэркиһиир. «ХС»
   ◊ Кэнэн санаа — киэҥник ылан көрбөт, кыараҕас, муҥутах санаа. ☉ Наивная, простодушная мысль; ограниченная, недалекая мысль
   Максим илиитин-атаҕын кыаһылаабыт кэнэн санаа оргууй төлөрүйэн, улам холкутуйан истэ. Н. Лугинов
   О, дьэ баар буолаллар ынырык, Куту-сүрү баттыыр сэһэннэр, Эн кэнэн санааҕар хара-барык Сибиэннэр илэбодо кэлэллэр. М. Ефимов
   [Спиридон:] Ол эрэйдээх, кэнэн санаатынан, бука, …… оҕоҕут туһугар көрдөһө бардаҕа буолуо. С. Ефремов. Кэнэн үйэ (кэм) — үөрэх тарҕана илик, хараҥа, ньүдьү-балай кэм. ☉ Темный, непросвещенный век
   Урукку кэнэн үйэ ааспыта — үлэһит дьон өйдөнөн эрэр. Н. Якутскай. Былыргы кэнэн үйэҕэ хайа баай …… сир уһугар дойдуну …… мөһөөх харчыга атыылаһан ылыах этэй. А. Федоров
   монг. гэнэн, тув. кэнэн

1. 1. даҕ. Ситэ сайдыбатах өйдөөх, маалгын. ☉ Глупый, бестолковый, придурковатый
      Өндөрөөс оҕонньор — оо, акаары оҕонньор буолаахтыа дуо! — хайаан даҕаны ааныхайаҕаһы булан, суолу-ыллыгы көрөн сылдьар буоллаҕа дии. П. Ойуунускай
      Атаҕын эрэ тумсун батыһар Адьас акаары киһи Арыгыһыт буолуон, Иннин-кэннин билбэт Иирээки эрэ киһи Иһээччи буолуон сөп. А. Софронов
      «Оок-сиэ, дьэ акаары да киһибин, ити хайдах өйдөөн ыйыппакка хаалбыт бэйэбиний!» — диэн Кеша улаханнык кэмсиннэ. Н. Заболоцкай
2. Оттомо суох, туолката суох (хол., кэпсэтии, быһыы, саҥа, ардыгар — көтөр-сүүрэр эҥин). ☉ Бестолковый, глупый, безалаберный; непродуманный, необдуманный (напр., о разговоре, поведении, поступке, выражении глаз, иногда — о птицах, животных)
   Акаары саҥа хаһан да көрдөөх буолбат. Амма Аччыгыйа
   Түүн былыр хаһан да көстүбэтэх акаары түүл киирэр, күнүс эрэйтэн эрэй батыһан өтүү курдук субуллар. М. Шолохов (тылб.)
   Мииппээн эргиллэн туох да быһаарыыта суох акаары харахтарынан уолу «супту көрөн» турда. Амма Аччыгыйа
3. аат суолт.
4. Ситэ сайдыбатах өйдөөх, маалгын киһи. ☉ Глупец, дурак
   [Уйбаанчык:] Ийээ, кыыһыҥ улааттаҕын ахсын акаарыта бэргээн иһэр. П. Ойуунускай
   [Байбал:] Мэниги, акаарыны, буойуоххун, үөрэтиэххин билиминэ, тэптэрэ олороҕун. А. Софронов
   «Сэбиэскэй былаас акаарылары, эһигини, аһынан амньыыстыйа биэрбитэ!»— Микиитэ Сахаарга ыган тиийдэ. Амма Аччыгыйа
5. саҥа алл., үөхс. Сэнээн, атаҕастаан, үөҕэн этии; тугу эмэни толкуйа суох оҥорон баран, кыһыйан-абаран үөхсүү. ☉ Бранное междометное слово; дурак, глупец; недотепа. Оо, акаары! Хайдах итини өйдөөбөтөхпүнүй?
   □ Уолуҥ, үөрэхтээҕимсийэн, ыраахтааҕытын, таҥаратын умнуо
   Акаары, ону билэҕин дуо? Эрилик Эристиин
   Акаары! Иирбиккин дуу?.. Бэҕэһээ киэһэ суолтан булбут орбууспут хаҕын маарыын тураат сиэбиппит буолбат дуо? Эрилик Эристиин
   Акаарылар, эһиги тугу билэҕит? Киһи аймах өстөөх кылаастарынан арахсан олорорун эһиги билбэккит дуо? Амма Аччыгыйа
   ♦ Аар акаары — иннин-кэннин билбэт акаары. ☉ Набитый (отпетый) дурак
   Шарлотта: «Сокуоннай сааспын туола илик оҕо, эбэтэр иннибин-кэннибин көрүммэт аар акаары буолбатахпын», — диэн кыккыраччы батан кэбиспитэ. Болот Боотур. Акаары көнө — олус кэнэн, барыны итэҕэйэр. ☉ Крайне наивный, наивный до глупости
   Көнө киһи барыта, бэл, ити «акаары көнө» үчүгэй дьон кэккэтигэр киирсэр. «Кыым». Далай акаары — муҥура суох, «түгэҕэ биллибэт» акаары. ☉ Круглый дурак, болван
   Хайа далай акаары, хайа кыйам мэмээл аны биэс уон сыл иһигэр аахпат, суруйбат буолуоҕай? П. Ойуунускай
   Ханнык далай акаарыны булан итэҕэтээри, сымыйанан кэпсии олорорун туһунан [оҕонньор] ыйытан ыкта. Амма Аччыгыйа
   Киһиргээмэ! Туох далай акаарыта сылдьаҕыный? Н. Якутскай. Мас акаары — тугу да толкуйдуур кыаҕа суох, киһи этэрин хоту сүөһү курдук сылдьар акаары. ☉ Недоумок, идиот
   Өөдөй диэн үс мас бүтэйи сатаан тахсыбакка иҥнэн хаалар, дьон тэптэрдэҕинэ, атыыр оҕуһу кытары харсар, биир мас акаары киһи баара үһү. Күннүк Уурастыырап
   Бу кэмҥэ [Аҕа дойду сэриитин кэмигэр] «биһиги аҕыйах ахсааннаах норуот тугу гыныахпытый», — диэччи мас акаары эбэтэр өстөөх тэрийэн ыыппыт түөкүнэ. Амма Аччыгыйа
   Мин сордоох, аҕам оҕонньор күүһүнэн баттаан-үктээн, мас чокуйар акаары киһиэхэ ойох биэрэн, ол-бу киһи сирэйин-хараҕын кэтиирим, көрдөһөрүм кэллэҕэ. Н. Неустроев. Тар (дар) акаары көр далай акаары. Сөрү-сөҕөн, бэркиһээн, Кэлин улам дьиктиргээн, Тар акаары дии санаан Тахса турда Харачаан. Г. Данилов. Туос акаары — хоҥ мэйии; көстөн турар акаарыны саҥарар киһи. ☉ Пустоголовый; человек, несущий явную глупость, чушь
   — О, туос акаары муҥнаах! Ити эн кырдьык этэҕин дуо? — Самнара олоро биэрэр. П. Ламутскай (тылб.)
   Мородулар эбии сытайан биэрдилэр: Орут-орут орой мэник, туос акаары диэн кини. Н. Заболоцкай