[бу + сааскы] даҕ. Быйыл саас буолан ааспыт, быйыл саас буолбут. ☉ Весенний (с этой весны)
[Чолооску:] Быһааскы биэс буут бурдугу түһэрэн ыстарбыккытын быһа сатаан баран иһэбин. Амма Аччыгыйа
Ампаар булууһуттан сыһык ас — ынах намылдьыара, тутум тастаах сылгы ойоҕоһо, субай, быһааскы кус — хостонно. Софр. Данилов
Ити иччитэх дойдуга тиийэн быстаран өлүөхпүт. Быһааскы түбэлтэ хатыланыан сөп. Тумарча

1. аат.
2. анат. Киһисүөһү, харамай сиһин түөс уҥуоҕун кытта холбуур хаптаҕай иэҕиллэҕэс уҥуох. ☉ Ребро
   Ойоҕоһун аннынан сып-сытыытык ыарыылааҕынан хаарыйталаата. Софр. Данилов
   Ойоҕостор тоноҕостору уонна түөс уҥуоҕун кытта холбуу агданы үөскэтэллэр. МЛФ АҮө
   Көҥдөй көхсүн сүргүөхтэригэр ойоҕосторо тутуллаллар. ББЕ З
   △ Итинник уҥуох эти кытта (сүөһү, харамай эттэммитин эбэтэр этэ буһарыллыбытын кэннэ этэргэ). ☉ Рёберная часть туши животного
   Булуустан сыһык ас — ынах намылдьыара, тутум астаах сылгы ойоҕоһо, субай таһаардылар. Софр. Данилов
   Өлөөнө сааскы күстэх ойоҕоһун сыатынан оҕунуохтаабыта, аҕырбыт сытынан күҥкүйэр. Н. Якутскай
   Эмис сылгы ойоҕоһун сүүрүҥүй соҕустук буһараллар уонна мас кытыйаҕа сойуталлар. СНЕ ӨОДь
3. Киһи-сүөһү, харамай этин-сиинин икки эҥэрэ. ☉ Бок (человека, животных). Тайах ойоҕоско таптарбыт этэ
   □ Аттара суолга хоолдьугун ыһыктан, ойоҕоһунан охтон иҥиир ситиитин тартара сытара. С. Никифоров
   Ойоҕоһунан сытыаҕын кыараҕаһа бэрт. «ХС»
4. Туох эмэ уҥа эбэтэр хаҥас диэки өттө. ☉ Левая или правая сторона чего-л.
   Олбуор ойоҕоһунан кылдьыылыы үүммүт бытаама күөх окко бөлүүн түспүт сиик, көмүс аалыытын курдук, кылабачыйа сытар. А. Софронов
   Хайа икки ойоҕоһо иһирик ойуур эбит. Амма Аччыгыйа
   Наһаар айан суолун ойоҕоһугар өр тулуйан олорботоҕо. Суорун Омоллоон
5. Туора, кырыы өттө; кытыыга баар туох эмэ. ☉ Боковая сторона, край чего-л.; что-л., находящееся сбоку, с краю
   Улахан ааныгар чааркаан тардыллан турар буоллаҕына, кини тумнан ойоҕоһунан киирэр. Амма Аччыгыйа
   Оччоҕо тоҕо ойоҕостон аллааҕымсыйдыҥ? Н. Лугинов
   Ойоҕоһуттан одуулуур киһи кыраҕы буолааччы. В. Яковлев
6. даҕ. суолт. Туора баар, кырыы өттүнээҕи. ☉ Боковой, находящийся сбоку
   Тарааһап киирбит ойоҕос хоһун диэки ыйда. Амма Аччыгыйа
   Улахан сир ойоҕос өттүгэр сытар дьоҕус сири бүөр диэн ааттыыллар. Багдарыын Сүлбэ
   Сарбыйыы кэнниттэн ойоҕос күүстээх лабаалар үөскээһиннэрэ саҕаланар. ЧМА МУХСҮү
   ♦ Ойоҕоско астарбыт <киһи> курдук — соһуйан, өмүттүбүт курдук, хамсаабакка. ☉ Неподвижно, окаменев, оцепенев (о человеке; букв. словно в бок кого-л. ткнули)
   Даайа, ойоҕоско астарбыт киһи курдук, ах баран саҥата суох олорбохтоото. А. Софронов. Ойоҕоскор хатырыкта угун — мөҕүллэргэ эрдэттэн бэлэмнэн. ☉ Заранее быть готовым к наказанию за содеянное; застраховаться от наказания
   «Бука, сарсын ойоҕоскор хатырык угуннаххына сатанара буолуо», — диэн Өлөксөөндүрэ эмээхсин күлүү-хаадьы аҥаардаах сэрэппитэ. Н. Босиков
   Икки ойоҕоскор хатырык уктан бардаххына табыллар киһи буолуоҥ. Н. Заболоцкай. Ойоҕос тостор уочарата кэпс. — олус уһун (иннэ-кэннэ биллибэт), анньыһыылаах уочарат. ☉ Большая очередь, давка (такая, что рёбра трещат)
   Ойоҕос тостор уочарата бу туохха буолла диэн дьиктиргии көрдө. «Кыым». Ойоҕоһун аах — саайталаан биэр, кэһэтэ түһэн биэр. ☉ соотв. пересчитать рёбра кому-л.
   Кинилэр суохтара буоллар, ойоҕоскун ааҕыам, оройгун тобулуом хаалла. И. Никифоров. Ойоҕоһун кумалаан (симэн) биэр — күүскэ ойоҕоско саайталаа, кырбаа. ☉ соотв. намять бока кому-л.. Ойоҕоһун кумалаан биэрбит киһи хайыа эбитэ буолла. Ойоҕоһун уҥуоҕа ааҕыллар буолбут — олус ырбыт, дьүдьэйбит. ☉ Похудел так, что рёбра можно сосчитать
   Эр киһи арай, сыл иһинэн сүрдээҕин дьүдьэйэн, ойоҕоһун уҥуоҕа ааҕыллар буолан барбыт. Р. Баҕатаайыскай. Ойоҕоһуттан ойох көрдөөмө сөбүлээб. — туораттан кыттыһыма, орооһума. ☉ соотв. не суй нос не в своё дело. Эн мээнэ туораттан саҥара олорума, ойоҕоһуттан ойох көрдөөмө
   ◊ Көтүрүөс ойоҕос — көтүрүөс диэн курдук. Көтүрүөс ойоҕоһун диэкинэн тириитэ дьуккуруйбут. Ойоҕос быһаҕаһынан хаал — ат сүүрдүүтүгэр иннигэр иһээччи сылгы быһаҕаһыгар диэри кээмэйинэн хаалан ис. ☉ Отставать на полребра (на скачках)
   Кыйыгыр күөлүн тардыытыгар киирэр үрүйэҕэ диэри Халла Элэмэһэ Чылбыантан ойоҕос быһаҕаһынан хаалан истэ. И. Федосеев. Ойоҕос киэп тыл үөр. — кэпсиир киэптэн ураты киэптэр. ☉ Косвенное наклонение. Ойоҕос киэпкэ турар тыллаах этии толкуйдуулларыгар сорудах биэрдэ. Ойоҕос саҥа тыл үөр. — туора киһи саҥатын ис хоһоонун саҥарааччы бэйэтин тылынан биэриитэ. ☉ Косвенная речь
   Ойоҕос саҥаҕа сирэй саҥаҕа туттуллар сурук бэлиэлэрэ турбаттар. ЧМА СТСАКҮө. Ойоҕос судьуйа спорт. — күрэхтэһии түмүгүн таһаарсар (түһүлгэҕэ судьуйа киирсиини ыытарын көрөр), бэйэтэ туспа сыана быһар судьуйа (хас да буолуон сөп). ☉ Боковой судья
   Ойоҕос судьуйа Ньургуҥҥа сэрэтии биэрэллэригэр модьуйар. Н. Лугинов
   Тустуу бырахсан кыайыынан бүппэтэҕинэ, кыайыыны үс ойоҕос судьуйа быһаарар. СНККБ. Ойоҕос толоруу тыл үөр. — хайааһыҥҥа сыһыаннаах, сирэй хайанар предметтэртэн ураты предмети бэлиэтиир толоруу. ☉ Косвенное дополнение
   Холбуу түһүккэ турар ойоҕос толоруу хайааһыҥҥа кыттыылаах предмети көрдөрөр. ЧМА СТСАКҮө. Ойоҕос туһаайыы тыл үөр. — туохтуур хайааһына хайааччыттан атын предмеккэ туһуланыытын көрдөрөр. ☉ Форма залога, кроме действительного (косвенный залог). Бу этиигэ ойоҕос туһаайыы суох. Ойоҕос түһүк тыл үөр. — төрүт түһүктэн ураты түһүк. ☉ Форма падежа, кроме основного (косвенный падеж)
   Ойоҕос түһүккэ турар ааттар этиигэ туһаан буолбаттар. ВИП СТП
   Баһылыыр тыл баһылатар тылы сөптөөх ойоҕос түһүккэ туруорар ситимин салайыы дэнэр. ЧМА СТСАКҮө. Ойоҕос уҥуоҕа — ойо- ҕос
7. 1 диэн курдук. Ойоҕос уҥуоҕа тостумтуо. Ойоҕос чилиэн тыл үөр. — тутаах чилиэннэри быһаарар, толорор, сиһилиир чилиэн. ☉ Второстепенный член предложения
   Оҕолор этии тутаах чилиэннэрин үчүгэйдик билэр буоллахтарына, ойоҕос чилиэннэри үөрэтии чэпчиир. ПНЕ СТ
   Аат тыл ойоҕос чилиэн буоллаҕына оҕолорго тута өйдөммөт. КИИ СТ-2. Ойоҕоһо анньар кэпс. — ойоҕоһун диэкинэн кэйэн ыалдьар. ☉ Колики в боку. Ойоҕоһо анньара арыый буолла. Таас ойоҕос — сүөһү түөрт кэлин (сымыйа) ойоҕоһуттан үһэ (бүтэһик төрдүһэ ылгын таас ойоҕос дэнэр). ☉ Три задних ребра у скотины (за исключением последнего, четвёртого, к-рое называется ылгын таас ойоҕос)
   Сылгыны чиэппэрдииргэ икки таас ойоҕосторо буутугар барсаллар. АНП ССХТ. Тойон ойоҕос — сүөһү ортоку түөрт ойоҕоһо. ☉ Четыре средних ребра у скотины. Тойон ойоҕоһуттан биирдэрэ тостуулаах эбит. Хоҥнуо ойоҕос — сүөһү, кыыл холун ыксатынааҕы икки ойоҕос (үс бастакы көтүрүөс ойоҕос кэнниттэн кэлэр). ☉ Два ребра (у скота, животных), следующих за тремя передними рёбрамикөтүрүөс
   Сылгы холун ыксатынааҕы икки ойоҕоһу хоҥнуо ойоҕос дэнэр. Сылгыһыт с. Бэһис куһуогунан хоҥнуо ойоҕос — саамай маанылыыр ыалдьыкка, хонор хоноһоҕо буһаран сиэтэр эбэтэр кэһиигэ биэрэн ыытар ас буолар. АНП ССХТ. Ылгын таас ойоҕос — киһиэхэ: алларааҥҥы, бүтэһик кылгас ойоҕос; сүөһүгэ: үс таас ойоҕос кэнниттэн кэлэр бүтэһик ойоҕос. ☉ У человека: нижнее, самое короткое ребро; у скота: заднее крайнее ребро, следующее за тремя задними рёбрами-таас
   Оччоҕо тириим тэнийэн, уҥа ылгын таас ойоҕоһум үүнүөхтээх. Күннүк Уурастыырап. Кэлин өттүнээҕи намылдьыар ойоҕосторун ылгын таас ойоҕоһо дииллэр. Сылгыһыт с.
   ср. др.-тюрк. ейэгү ‘бок; склон горы’, чув. аяк ‘бок’

аат. Ат, биэ, атыыр уопсай аата. ☉ Общее название лошадей, кобыл, жеребцов
Сотору-сотору сылгы хаһан аһаабыт суола кэлитэлээтэ. Амма Аччыгыйа
Таһырдьа киһи саҥата, туох эрэ тыаһа, сылгы тыбыырара тыал тыаһын быыһынан иһиллэр. Күндэ
Сахалар былыр-былыргыттан сылгыны үрдүктүк туталлара, кинини тыл ууһунан, кэрэтинэн хоһуйаллара. «Кыым»
◊ Араҕас сылгы — сырдык араҕас (сылгы) диэн курдук (көр араҕас). Арҕаа хордоҕоско араҕас сылгы үөрэ мустубут
□ Араҕас сылгы Арҕаһын түүтүн курдук Аастыйбыт астаах, Аар тойон аҕам Этэр тылбын Истэ сэргэҕэлээн олоруҥ! ТТИГ КХКК. Буулур сылгы — сүрүн дьүһүнүн үөскэтэр өҥүгэр маҥан түү эриэ дэхситик булкуспут түүлээх, төбөтө, сиэлэ, кутуруга уонна тыһа бэйэтин сүрүн өҥүн курдук дьүһүннээх сылгы. ☉ Чалый (о масти лошади). Миитэрэй буулур сылгытын көлүнэн ходуһатыгар киирдэ. Көҕөччөр сылгы — көҕөрүмтүйэр бороҥ дьүһүннээх сылгы. ☉ Сивый (о масти лошади)
Кини иннигэр икки көҕөччөр сылгы хонос гына түстүлэр. Амма Аччыгыйа
Көҕөччөр сэлиик сылгым, Туйаххын күөрэт! Эллэй
Көҕөччөр сылгы Көхсүн түүтүн курдук, Күрэҥсийбит көҕүллээх Күбэй хотун ийэм, Этэр тылбын Истэ сэргэҕэлээн олоруҥ. ТТИГ КХКК. Кугас сылгы — кытархайдыҥы саһархай дьүһүннээх сылгы. ☉ Рыжий (о масти лошади)
Соҕуруулуу илин туһунан, Суо айыыһыттарым суоллара диэн, Уоһах кугас сылгыны Кэрэх туттан ыйаабыт. С. Зверев
Кугас сылгы сиэлин уп-уһун баттах, бытык оҥостуммут. Амма Аччыгыйа
Сээдьэҥкэ, кугас сылгы көхсүн тириитэ этэрбэһин тымтык ылан «пөс-пөс» тэбии-тэбии, кэпсии олордо. Күннүк Уурастыырап. Күөх буулур сылгы — хара уонна маҥан түү булкуһан үөскэппит дьүһүннээх сылгы. ☉ Вороно-чалый (о масти лошади)
Сэргэҕэ күөх буулур сылгы бааллан турар. Күрэҥ сылгы көр күрэҥ. Туой күрэҥ сылгылаах Тоҥ Куоҕай бииһин ууһа, Күнүүлээҥҥит көнчүөккүүр буолаайаҕыт? Саха фольк. Күрэҥ сылгы көрүлүүр, Саалыыр атыыр тарҕанар. С. Зверев. Түүтүн төрдө харатыҥы, оттон кылаана кугастыҥы араҕас буоллаҕына, күрэҥ сылгы дэнэр. Сылгыһыт с. Кыһыл буулур сылгы — кугас уонна тураҕас дьүһүннэргэ маҥан түү булкуһан үүммүт дьүһүннээх сылгы. ☉ Рыже-чалый (о масти лошади)
Кыһыл буулур сылгы хаһан аһыы сылдьар. Саалыр сылгы көр саалыр. Ити кэмҥэ бөрөлөр туора ойбут саалыр сылгыны төгүрүктээн кэбистилэр. «ХС»
Кыра эрдэхпинэ холкуос сылгыһыта киһи буулур, саалыр, дьаҕыл, моҕул, көҕөччөр сылгы, о. д. а. диэн бэрт элбэҕи испииһэктэтэр буолара. ФЕВ ДьС. Саха сылгыта — тыйыс хоту дойду усулуобуйатыгар ураты тулуурдаах, төгүрүк сылы быһа аһаҕас халлаан анныгар сылдьар, кыһынын хаары хаһан аһыыр Саха сиригэр түҥ былыргыттан үөскэтиллэн кэлбит сылгы боруодата. ☉ Якутская лошадь — высокоадаптированная порода, разводимая круглый год под открытым небом в экстремальных условиях Севера, распространённая на территории Республики Саха (Якутия) и далеко за Полярным кругом
Саха сылгытын сайыннарар былааннаах үлэ тэриллиэн наада. АНП СЭЭ
Саха сылгытын этэ минньигэһинэн, кымыһа эмтээҕинэн былыргыттан киэҥник биллэр! ДВР САЗС. Сиэр сылгы — бэйэтэ кугастыҥы дьүһүннээх гынан баран сиэлэ, кутуруга хара ардайдаах сылгы. ☉ Саврасый (о масти лошади)
Сиэр сылгы сиэлин, кутуругун Силэйэ баттаталаабыт курдук Сиэрэй хара тыалар Симсиһэ үүнүтэлээбиттэр. Саха нар. ыр. Сиэр сылгыны эмиэ араастык дьүһүннүүллэр: саһыл сиэр, улаан сиэр, хардаҥ сиэр, өлөҥ сиэр, солоҥдо сиэр, сырдык сиэр. ОМГ ЭСС. Сур сылгы — хара ардайдаах сиэллээхкутуруктаах бороҥ эбэтэр күрэҥниҥи дьүһүннээх сылгы. ☉ Мышастый (о масти лошади)
Сур сылгыны араастык өҥнүүллэр: күтэр сур, бороҥ сур, саһыл сур, сырдык сур, кумах сур, күөх сур, тииҥ сур, хара сур, кукаакы сур. ОМГ ЭСС. Сылгы тоҥ быара ас аст. — тэҥ куһуок гына кырбаныллыбыт остуолга тоҥнуу бэриллэр сылгы быара. ☉ Нарезанная на равные кусочки замороженная конская печень
Саха биир таптаан сиир аһылыгынан сылгы тоҥ быара буолар. Дьиэ к. Сылгы иитиитэ т.-х. — сылгы сүөһүнү иитэр, элбэтэр сыаллаах үлэлиир сүөһү иитиитин биир салаата. ☉ Коневодство
Сылгыны иитиини сайыннарыы улахан соруга уонна кэскилэ Саха сирин тыатын хаһаайыстыбатыгар эмиэ быһаччы сыһыаннаах. АНП СЭЭ
Сылгы ньургуһуна көр ньургуһун. Ойуурга бастакынан халлаан күөҕэ эбэтэр үрүҥ өҥнөөх сибэккилээх пролеска уонна медуница, онтон сылгы ньургуһуна уо. д. а. оттор сибэккилэрэ аталлар. КВА Б. Сылгы ойоҕоһо ас аст. — буһарыллыбыт сылгы ойоҕоһун кырбастара — сахалар биир мааны аһылыктара. ☉ Отварные кусочки из рёберной части жеребятины — одно из любимых блюд якутов
Ампаар булууһуттан сыһык ас — ынах намылдьыара, тутум астаах сылгы ойоҕоһо, субай, быһааскы кустар — хостонно. Софр. Данилов
Дьиэлээх дьахтар чааскылары аҕалан, чэй кутуталыыр. Сылгы ойоҕоһун, хаһатын кыһалларыгар анаан тимир тэриэлкэни уурар. Н. Якутскай
Сылгы ойоҕоһун духуопкаҕа буһарыыга уончалыы сэнтимиэтир уһуннаах гына эттэниллэр, тымныы уунан сууйуллар. ТИИ ЭОСА. Сылгы субайа — 1) сылгы өһөҕө суох ыраас хаана. ☉ Свежая жидкая конская кровь. Сылгы субайын солуурга кутан уурдулар
□ Сылгы субайа
Өлөрүллүбүт сылгыттан хаанын сүүрдэн ылаат, ытыгынан ытыйан баран, сөрүүн сиргэ алта-аҕыс чаас устата туруоруллар. Дьиэ к.; 2) ас аст. сылгы оһоҕоһугар кутуллубут уонна буһарыллыбыт хаан. ☉ Конская кровяная колбаса
Кинилэр саха аһын олус интириэһиргээн аһаатылар: убаһа этин, сылгы субайын, тоҥ балыгы. Далан. Сылгы чыычааҕа — хара бастаах, маҥан түөстээх, күөрэлдьийэн көтөр чыычаах (саас эрдэ кэлэр, дьиэ, сылгы хаһаатын аттыгар уйаланар). ☉ Белая трясогузка
Ампаар үрдүгэр уйа туттубут сылгы чыычааҕа Дарбаны абааһы көрөн, киһи үрдүнэн уолуйбуттуу саҥара-саҥара, сарыкыныы көтө сырытта. В. Титов
Сылгы чыычааҕа кэлэнбаран биэрэстэннэ, үөрэн-көтөн тырымнаата. Н. Апросимов. Тураҕас сылгы — сиэлэ, кутуруга, уорҕата харааран, ойоҕосторо кытаран көстөр дьүһүннээх сылгы. ☉ Гнедой (о масти лошади). Төрөппүттэрэ уолга үс ынаҕы, икки тураҕас сылгыны анаабыттара
□ Тураҕас сылгы барахсан, Толбон күммүт сылааһыгар Туора туран сыламнаата. Күннүк Уурастыырап
Тураҕас сылгыбыт кыаһааннанар Тохсунньута туманныын ааста. И. Эртюков. Улаан сылгы — сырдык көҕөччөр өҥнөөх сылгы. ☉ Светлосерый (о масти лошади)
Улаан сылгы уу хаһата Утахтанан, олус уойбут, Сүһүөх, бэгэччэк мэлийбит, Тобук, тоҥолох суох буолбут. Эллэй
Манчаары уҥуох уҥуоҕа, субу уулаабыт улаан сылгылыы, халыр босхо баран, титирэстии турар. С. Федотов
Кини кэнниттэн аҕата улаан сылгыга куоҕаччы олорон баран тэптэрэн истэ. М. Доҕордуурап. Хоҥор сылгы — кытарымтыйан көстөр болоорхой, кутуруга, сиэлэ маҥан эбэтэр болоорхой буруо өҥнөөх сылгы. ☉ Игреневый (о масти лошади). Алаастар кэнчээрилээн чэлгийдилэр, хоҥор сылгылар онно мэччийдилэр. Хороччу улаатан эрэр уол нэк бэргэһэтин, күтүр улахан хоҥор сылгы үтүлүгүн кэтэн муус киллэрэ таҕыста. Чуоҕур сылгы — эбир курдук кыракыра атын өҥнөөх ойуулардаах, толбоннордоох сылгы. ☉ Чубарый (о масти лошади). «О-ол сылдьар чуоҕур сылгыны тутан аҕалыҥ!»
□ «Уу долгунун курдук тоҥууланан көстөр күөх чуоҕур атыыр сылгыны ытык астахха сатаныыһы», — диэн ойуун көрүүлэнэр. Күннүк Уурастыырап. Элэмэс сылгы — эриэннээх, сүрүн дьүһүнүгэр бөдөҥ маҥан ойуулардаах сылгы. ☉ Пегий (о масти лошади)
Хатыҥ тоһоҕо курдук атахтаах, чэҥ уута сүүрэн түспүтүн курдук дьэбиннээх кыталык элэмэс сылгы илин күөнэ көстө түспүт үһү. ПЭК ОНЛЯ I
Үөр хаһаайына, модьу-таҕа көрүҥнээх хара элэмэс атыыр сылгы, үөрүн тула аа-дьуо хаама сылдьар. Я. Семёнов. Элэмэс сылгы наһаа элбэх дьүһүҥҥэ араарыллар уонна хайдах баҕарар элэмэс буолар: күөх элэмэс, саһыл элэмэс, кыталык элэмэс, чаппараахтаах элэмэс уо. д. а. ОМГ ЭСС. ДТС, тюрк. йылхы, йылҕы, йилки, жылкы, дьылкы