прил. 1. (по размерам) аччыгый, кыра; 2. (немногочисленный) кыра, аҕыйах; маленький отряд кыра этэрээт; 3. (незначительный) кыра, дуона суох; маленькая задержка кыра иҥнигэс; 4. (малолетний) кыра, кыра саастаах; маленькие дети кыра оҕолор; 5. в знач. сущ. м. кыра.

1. даҕ.
2. Ахсаанынан элбэҕэ суох, үгүс ахсаана суох, ахсааннаах («элбэх» диэҥҥэ утары суолталаах быһаарыыта суох аат). ☉ Малочисленный, немногочисленный, незначительный; несколько; мало (неопределенное в количественном отношении имя, имеющее противоположное значение слову «много»). Аҕыйах хонуктааҕыта. Аҕыйах чаас иһинэн. Аҕыйах сыллаахха диэри. Аҕыйах саҥалаах
   □ Аҕыйах тыл минньигэс, үгүс тыл сымсах (өс ном.)
   Аҕыйах хонугунан, баскыһыанньаҕа дьиэбэр өрөөн баран, эрдэ сарсыарда туран оскуолабар бардым. Амма Аччыгыйа
   Орон үрдүгэр ходуул кутуллан сытар, онон буоллаҕына аҕыйах хонуктааҕыта ким эрэ сор суоллаах манна хааллыбыт быһыылаах. Эрилик Эристиин
   Манна холкуос сүөһүтүн сорҕото аһыыр, сүөһү көрөөччү аҕыйах ыал, үксэ дьахтар олорор. Н. Заболоцкай
3. Элбэх, хойуу буолбат (буолбатах), сэдэхтик көстөр, сэдэх. ☉ Редкий, редко встречающийся, нечастый
   Киһиэхэ мас курдук туһалаах бэрт аҕыйах. М. Доҕордуурап
   Айаас аты аҕыйах Анал дьон сыһыталлар. Күннүк Уурастыырап
   Тыа маһа араастаах буолааччы, Норуокка киһи да араастаах, Ол эрэн кэрэтэ кыайааччы, Эмэҕэ, дьааттааҕа аҕыйах. С. Данилов
4. Өлгөмө суох, дьадаҥы, куйа; таһаарыыта суох (хол., үлэ, булт эҥин). ☉ Скудный по своим результатам, бедный, непроизводительный (напр., о работе, добыче и др.)
   Хоһооннорум отоно оччо өлгөм буолбатах: Отут сылга сордоно Оҥорбутум аҕыйах. И. Эртюков
5. аат суолт. Ахсаанынан элбэҕэ суох, биллэр, чөкө ахсааннааҕа. ☉ Незначительное количество, малость
   Лоокуут айманан, аатыгар эрэ бултаабыт буолара. Уруккутунааҕар аҕыйаҕы бултаан кэлэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
   [Өрүүскэ — Ыстапааһаҕа:] Эһиги сүөһүгүтүн, дьоннорго хорҕотон кистии-кистиигит, аҕыйаҕынан көрдөрөн суруйтара олороҕут. Күндэ
   Куһаҕан аҕыйаҕына, үчүгэй үксүнэ Өргөстөөхпөр үөлүллэммин Өлбүтүм ордук буолсу. П. Ойуунускай
   ♦ Аҕыйахтан аҕыйах ордуо (охтуо, өлүө), үгүстэн үгүс (элбэхтэн элбэх) өлүө (охтуо) — биир эбэтэр дуона суох ахсааннаах киһи элбэх дьону кытта утары киирсиитигэр: «аҕыйахпыт диэн толлон туруохпут суоҕа, ороскуот, сүтүк улахана элбэххэ буолуо»— диэн саанансэрэтэн этэр былыргы көһөр олук тыллара. ☉ букв. от меньшего падет меньше, от большего падет больше (старинная формула-угроза перед выступлением одиночки или меньшинства против превосходящей силы)
   [Манчаары:] Ааранан атаҕастыыр буоллаххытына, Аҕыйахтан аҕыйах ордуо, Үгүстэн үгүс өлүө.— Ону бигэтик биллэриҥ! А. Софронов
   Күүстээх Куонаан балаҕан тулааһын баҕанатын туура охсон ылбыт да: «Дьэ, кэлиҥ бэттэх, үгүстэн үгүс охтуоҕа, аҕыйахтан аҕыйах охтуоҕа», — диэн буолбут. «ХС»
   Оҕолоор, сибилигин босхолонуоҕуҥ, элбэхтэн элбэх өлүө, аҕыйахтан аҕыйах өлүө. С. Ефремов
   ◊ Аҕыйах тылынан — биир-икки тылынан, кылгастык; уһаппакка-тэниппэккэ быһыта-орута (кэпсээ). ☉ В двух словах, короче говоря
   Атаспар, эйиэхэ, аны дьэ, Ааттаммыт атамаан сааһыттар Анааннар көтөрдүүр сирдэрин Аҕыйах тылынан мин кэпсиим. Күннүк Уурастыырап
   Ипатий туһунан аҕыйах тылы аҕыннахха, үлэттэн үлэҕэ сиэттэрэн, арыый сүнньэ көнөн сылдьар курдук. М. Доҕордуурап. Аҕыйах-үгүс (үгүс-аҕыйах) кэпсэтии (саҥа) (наадата суох) — элбэхтик дьүүллэспэккэ биллэр дьыаланы түргэнник быһаарыахха диэн этии. ☉ Ясное дело, надо решать без (долгих) разговоров (соотв. меньше слов — больше дела)
   Туох үгүс-аҕыйах саҥа баар буолуой? Хата оҕолорбутун алгыс үтүөтүн алҕаан, тыл үтүөтүн этэн, орто аан ийэ дойдуга түһэрдэхпит! Саха фольк. Үгүс-аҕыйах кэпсэтии наадата суох. Солуута суох мээнэ лабаардыыгын. Н. Неустроев

даҕ.
1. Киһи аралдьыйар курдук үгүһэ, мунааҕа суох; чуолкай, чопчу. ☉ Немногочисленный, неосложненный многообразием; четкий, определенный
Ханныгын да иннигэр биир суол үлэ боччумнаах. Д. Таас
[Чаҕылҕан] хоһоонноро ордук тэттик тупсаҕай формалаах, дьэҥкэ тыллаах-өстөөх, чопчу, боччумнаах санаалаах буолбуттара. Софр. Данилов
[Төлөпүөнүнэн] биир туруупкаҕа күлэҕин, атыҥҥа ордоотуугун. Сорох кэпсэтии боччумнаах, чаҕылхай быһаччы дьаһалы эрэйэр. Н. Лугинов
2. Киһи санаата тохтуур курдук томоонноох; сыаналаах, улахан. ☉ Заслуживающий внимания, стоящий, значительный (по ценности, величине, силе и т. п.). Боччумнаах туһа. Боччумнаах күүс. Боччумнаах айымньы
□ Хол холоонноох, буут боччумнаах (өс хоһ.)
Боччумнаах булка сылдьан быстах кускабалыкка аралдьыйар сатаммат. Амма Аччыгыйа
[Даша:] Холбоһорум кэллэҕинэ, боччумнаах таҥаһым суох. М. Доҕордуурап
Өрөспүүбүлүкэ алмааһа, кыһыл көмүһэ, хорҕолдьуна, сүлүүдэтэ, түүлээҕэ Ийэ дойдубут чэчирии сайдыытыгар ананар боччумнаах кылаат буолар. ФММ ДьКС
Социалистическай революция историятыгар биир боччумнаах миэстэни ылар ол улуу трагедияны ааптар көмүс бириискэтигэр мас тиэйэ сылдьар Кууһума хараҕынан, кини тус бэйэтин сэмэй кыттыытынан көрдөрөр. Эрчимэн
△ Улахан ис хоһоонноох, дьоһуннаах. ☉ Значительный по содержанию, важности; серьезный. Боччумнаах кэпсэтии. Боччумнаах мөккүөр. Боччумнаах санаа. Боччумнаах уларыйыылар
□ Маҥнай наукаҕа тугу эмэ оҥорбут, туох эмэ боччумнаах боппуруоһунан дьарыктаммыт киһи диирим. И. Федосеев
Хабырылла, хаҥас хараҕын быһа симэн баран, боччумнаах хоруй эрэйбит киһи быһыытынан кэтэһэн чололлон турда. Амма Аччыгыйа
Бастаанньа ордук боччумнаах, суостаах көрүҥнэммитэ. НМВ ССРСИ
Кинээстэр, атыыһыттар итиэннэ хаһаах тойотторун боччумнаах кэпсэтиилэрэ Улахан Өлүөрэ кытыытыгар буолара, манна дьаһаах хомуйаллара. С. Курилов (тылб.)
△ Улахан чиэстээх, дьоһуннаах. ☉ Значительный по достоинству, важный (о какой-л. персоне)
Улахан нуучча дьиэтигэр кэлээччилэри көрдөххө — бэрт боччумнаах ыҥырыылаахтар, улахан баай дьон. В. Чиряев
Үлэ кэнниттэн эн эр дьон арыый боччумнаах, сүһүөхтэригэр турар өттүлэриттэн кими эмэ дьиэлэригэр таба тутан көрсөрүҥ саарбах. «ХС»
3. Мээнэ быһыыламмат курдук оттомноох, дьоһуннаах. ☉ Сосредоточенный, организованный, серьезный
Дьэ, хата, бэрт боччумнаах, үтүө киһи этэн турар! Амма Аччыгыйа
Боччумнаах учуонай хаһыат ыстатыйатын ыараҥнаппакка эрэ бэйдиэ итэҕэйиэ суохтаах. Г. Угаров
Ол быыһыгар биир эмэ ордук быһаарыылаах, боччумнаах отчут хайаан да Ленини ахтан аһарыа. Амма Аччыгыйа
△ Киһи оттомнооҕун эбэтэр тугу эмэ оттомноон, дьоһуннаан оҥорорун туоһулуур. ☉ Выражающий сосредоточенность, серьезность (о взгляде, голосе и т. д.). Боччумнаах быһыы
□ Кини, убаҕас гынан баран тэнигир хаастаах кылгас сүүһэ түрдэстэн, тоҕо эрэ боччумнаах көрүҥнэннэ. Г. Колесов. [Тогойкин] иһирдьэ өҥөйөн туран боччумнаах сөҥ куолаһынан ыҥырда: «Табаарыс Сенькина!» Амма Аччыгыйа

1. даҕ.
2. Кылгас кэмнээх, түргэнник ааһар, тохтуур. ☉ Временный, преходящий, проходящий быстро. Быстах ардах. Быстах тыал. Быстах кэм. Быстах тымныы. Быстах тутуу. Быстах былаас
   □ Бу быстах тутуу элбэҕин! Олбуордар, ыскылааттар, хоспохтор хойууларын! Н. Лугинов
   Быстах кэмҥэ олоруум, Москва киһитэ дэнэбин. Баксаалга күүтүө доҕоруом, Ахтан, амньыраан тиийиэҕим. Баал Хабырыыс
3. Аҕыйах ахсааннаах, кыра эбэтэр түбэспиччэ буолар, көстөр. ☉ Немногочисленный; случайный
   Боччумнаах булка сылдьан быстах куска-балыкка аралдьыйар сатаммат. Амма Аччыгыйа
   Наахаралар кыра быстах ийэ ууһугар улахан суостаах-суодаллаах, күүстээх-хааннаах дьон эбиттэр. Эрилик Эристиин
4. аат суолт.
5. Туох эмэ быһыллан, хайытыллан араарыллыбыт сороҕо. ☉ Отрезок, обломок, обрывок чего-л.
   Сатаан саҕаламмат, дьаарыстаммат саҥалар быстахтара иһиллэллэр: «Ооккоом»... «Бабушка»... «Мэнигилээмээр»... Амма Аччыгыйа
   Тутаҕы, быстаҕы тулуйан Тумнарга үөрэн эн, Үлэлээ өрүүтүн сэмэйдик, Үлэлээ үгүстүк; Үчүгэй, үйэлээх Үлэттэн төрүттээх. Күннүк Уурастыырап
6. Туох эмэ туһата, суолтата суоҕа. ☉ Незначительная, ничтожная, несущественная часть чего-л.
   Быстаҕы саҥардаҕым, Туспаны туойдаҕым, Буоһата суоҕу Ботугураатаҕым буоллун! А. Софронов
   ♦ Быстах былаҕай — оһол, оһолго өлүү, соһуччу, эмискэччи өлүү. ☉ Несчастный случай; неожиданная смерть
   Быһыйы кытта сырыһыннаран Быстах былаҕайга ыллараҕын; Абааһыны кытта адьырыһыннаран, Араас алдьархайы арыйаҕын. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Кини быстах былаҕайга былдьамматаҕа, улуу дьыала иһин охсуһа сылдьан, үчүгэй үчүгэй курдук геройдуу өлбүтэ. Ф. Софронов
   Быстах былаҕайтан быыһаммыт, Дьаҥ-дьаһах таарыйбатах, Тумуу-сөтөл тумнубут. Тоҕус улуус уолугар Холооннооҕун булбатах, Сэттэ улуус киһитигэр Тэҥнээҕин билбэтэх. С. Зверев. Быстах былдьат — алҕаска өл; буолуо суох куһаҕан быһыыга алҕас түбэс. ☉ Умереть, погибнуть случайно; случайно и неожиданно попасть в беду
   Кини быстах былдьатыам диэн сүрэҕэр ыттарбыт быһыылааҕа. «ХС»
   Быстах симиэрт көр быстах былаҕай. Ол эрээри тоҕо маннык оҕо курдук быстах симиэрт айаҕар киирэн биэриэй? П. Ойуунускай
   Абыраамаптаах туох да силиһэ-мутуга суох быстах симиэртэр эбит. Л. Попов. Быстах ыйаахтан — кылгас үйэлэн, эрдэ өл. ☉ Умереть преждевременно, рано
   Тыл иҥнэҕинэ, Аат хонноҕуна, Сэттээх-сэлээннээх буолуо: Быстах ыйаахтаныа, Суомах оҥоһууланыа, Өтөр үйэлэниэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
   ◊ Быстах былыт — кыра, кылгас кэмҥэ ардыыр былыт (хол., этиҥ былыта). ☉ Небольшая туча (напр., грозовая)
   Күн ойоҕолуу көрөн турдаҕына, быстах былыттан өҕүөмэр ардах түһэн ааһар эбээт. Амма Аччыгыйа
   Быстах былыт уһулу ойон тахсан, ханна түһүөн мунчаарбыт элиэлии, хочону эргийэ көттө. С. Федотов
   Кэлэн истэхпитинэ, быстах былыт ибиирэн, таҥаспытын илитэн, тоҥон бардыбыт. Н. Габышев

1. даҕ.
2. Хойуу буолбатах, уутуҥу (хол., суорат, миин). ☉ Жидкий
   Ситэ хойдо илик сып-сылаас убаҕас көбүөр икки дьабадьытынан сынньылыйда. Софр. Данилов
   Убаҕас аһылык, көөнньөрбө оҥорор кормо-сыахтар оҥоһуллаллар. СДК
   Кэргэнэ кыһана сатыыр, сарсыарда аайы убаҕас хааһы буһаран сиэтэр, ол туһалаах диир. К. Симонов (тылб.)
3. Хойуута суох, сүөгэйэ аҕыйах (үүт). ☉ Нежирный, с низким содержанием жира, жидкий (о молоке)
   Уопуттаах сылгыһыт кэпсииринэн, эдэр биэ үүтэ аҕыйах, убаҕас. ДВР САЗС
   △ Амтана суох, амтан киирэ илик, сымсах. ☉ Содержащий излишнюю влагу, водянистый; некрепкий, ненасыщенный, жидкий
   [Сынаҕы Баай:] Кырдьаҕас бөрө! Собулҕа эккинэн, Убаҕас кымыскынан мэҥиэлээн, Биһигини үөҕээри, кырбаары Соруйан ыҥырбыт эбиккин. И. Гоголев
   Егоровна убаҕас диэн Чэйбин кыратык сирдэ, «Килиэпкин бытарытан Быһыма», — диэн үөрэттэ. Т. Сметанин
   Иһим иһигэр эрдэххиттэн — Убаҕас бутугаһынан угуттаабытым, Иҥиир этинэн эрчийбитим. С. Васильев
4. Сыата-арыыта суох, көпсөркөй, барбат мииннээх, амтана суох (хол., көтөх эт, балык туһунан) ☉ Не имеющий вкуса, нежирный, постный (о костлявой рыбе, постном мясе). Убаҕас эттээх балык.
   □ Эккит-арыыгыт убаҕаһыттан Эчикийэ ис ыарыы буоллум. П. Ойуунускай
5. Хойуута суох, чэпчэки, көтүмтүө (хол., буруо, туман туһунан). ☉ Негустой, неплотный, легко рассеивающийся, жидкий (напр., о тумане, дыме)
   Арай, тыаны үрдүнэн өрө дьурулаан тахсыбыт убаҕас буруо өргө диэри көстө турда. Амма Аччыгыйа
   Күөл үрдүнэн чэпчэки буруоҕа холоонноох убаҕас туман көтөн эрэр. У. Нуолур
6. Ситэ кытаата илик, чиҥэ суох; көпсөркөй. ☉ Рыхлый, «жидкий» (о теле, мышцах)
   Кини Уһун курааннарга Убаҕас куҥнаннар даҕаны, …… Элгээн, иэримэ дьиэлэнэн испитэ, Үрэх хочолорунан Үксээн, үөр сүөһүлэнэн барбыта. С. Васильев
   Баҕар, Оҕолообут оҕом Уйан киэптэммит, Убаҕас Уу ньулдьаҕай эттэммит, Кырдьар-хаалар Кыһалҕалаах күммэр Өйүүр Үрүҥ көмүс үҥүү буолуо суох диэн, Хотун ийэ Хомойон Хорҕолдьун хараҕын уутун Хороммута буолуо. С. Васильев
7. Быыһа суох элбэх, хойуу буолбатах, сэдэх, чачархай (хол., тыа, баттах туһунан). ☉ Редкий, не часто расположенный (напр., о растительности)
   Сотору кини [Витя] убаҕас тыа, аппа, быллаар быыстаах сирдэринэн киирэн, хаамарын түргэтэтэн биэрдэ. Н. Заболоцкай
   «Хата бу сөп этии», — Семён Табунанов диэн кырдьаҕас оҕонньор сөбүлэһэн убаҕас бытыгын убахтаата. М. Доҕордуурап
   Туллукчаана туруоруллубут бугуллары кэриччи көрдө. Бугуллар убаҕастара. «ХС»
8. Аҕыйах, хам-түм көстөр буолар, сэдэхтик хатыланар. ☉ Повторяющийся, появляющийся через большие промежутки времени, редкий, немногочисленный
   Тэйэ соҕус мантан пиэрмэ, Кэлии-барыы убаҕас. Баал Хабырыыс
   [Сүөдэр] булт убаҕаһыгар тэптэрэн, хас да сыл сааламмакка, бултаабакка сылдьыбыта. КН ТДь
9. аат суолт.
10. Кытаанах буолбатах, иһиккэ куттахха иһит киэбин ылынар уутуҥу туох эмэ. ☉ Жидкость
    Көҕөрүмтүйэ, кытарымтыйа көстөр убаҕастаах дьоҕус аампыланы туппутунан өр да өр олордум. Г. Угаров
    [Хааны] өһөҕө сөҥмүтүн кэннэ, дьалкыппакка эрэ, сэрэнэн убаҕаһын баһан ылан атын иһиккэ кутуллар. Ону субай диэн ааттыыллар. Дьиэ к. Тиит хатырыгын бытарытан баран оргуттахха, чэй курдук өҥнөөх убаҕас буолар. НБФ-МУу СОБ
11. харыс. т. Киһи-сүөһү бүөрэ оҥорон таһаарара, иик. ☉ Моча
    «Тоойуом, Миичикэ хараҕа ыалдьан сабылынна. Эмп гыныах этэ, манна ииктээ эрэ», — диир. Аккаастаһабын да, ол убаҕас убайбын Миичикэни харахтыах тустаах үһү. Р. Кулаковскай
    Үчүгэй хаба ортотуттан ону-маны туойан бардыҥ. Эргэ тахсан оҕо убаҕаһыгар миккиллиэххин ыксаабыт буоллаххына, кубул-дьибил буолбакка көнөтүнэн эт. Э. Соколов
    [Харытыаналаах Хаппытыан] хааннарын, силлэрин, хойууларын, убаҕастарын анаалыска туттардылар. Б ЭБ
    ♦ Убаҕас мэйии (мэйиилээх) (кэпс.) — улаханы кыайан өйдөөбөт, сыппах өйдөөх. ☉ Недостаточно сообразительный, неумный, глуповатый (букв.: жидкие мозги)
    [Өргөстөй:] Умуннахпына убаҕас мэйиим былыык бадарааҥҥа Тордуйалаах тардыы, тохтон хааллын! И. Гоголев
    Эбэтэр уораан тымныы кыһарыйыан Убаҕас мэйиитэ сэрэйбэккэ Акаарытыгар былдьаттарбыт Аҥала сордоох эбит дуу? [Кыстыы хаалбыт тураах]. В. Гольдеров
    Мин, убаҕас мэйиилээх бэдик, ол күндү баайы умнантэмнэн, от-мас төрдүн ахсын ыһыталаан кэбиспиппин. Ф. Постников
    Хойуутугар бөппүт, убаҕаһыгар чачайбыт көр бөт II. Хойууларыгар бөтөннөр, убаҕастарыгар чачайаннар олоҥхо саха киһи төрдө буолан олорбуттар үһү. Саха фольк. Хойуугар бөтөҥҥүн, убаҕаскар чачайаҥҥын, баайгар бардамнааҥҥын, Сыллай түөкүн, киһиттэн чиэски тылламмыккын, урааҥхайтан утары майгыннаммыккын! Амма Аччыгыйа. Хойуутугар быһахтаммыт, убаҕаһыгар хамыйахтаммыт — хамыйах салааччы, ньылаҥнаан аһааччы буол. ☉ Стать прихлебателем у кого-л. (букв.: схватиться за нож на твёрдое, схватиться за ложку на жидкое [на пищу])
    Ол усталаах туоратын тухары Урааҥхайдар биһиги — Омук-өһүк Убаҕаһыгар хамыйахтамматахпыт! Хол дойду Хойуутугар быһахтамматахпыт! С. Васильев
    ср. чув. шевек ‘жидкий’

1. даҕ.
2. Кээмэйинэн аччыгый, дьоҕус. ☉ Маленький (по размеру, объему, габаритам)
   Кыра дьиэ. Кыра дьааһык. Кыра тоһоҕо. Кыра күөл.  Бэс чагда кэриитигэр үчүгэй баҕайы кыра бөһүөлэк көһүннэ. И. Данилов
   Бүөтүр сарсыарда эрдэ турда. Аа-дьуо аһаан, атын уулатан, от быраҕан биэрэн баран, кыра баҕайы сааны сүктэ. Р. Кулаковскай
3. Уҥуоҕунан улахана суох, намыһах (үксүгэр киһини этэргэ). ☉ Небольшого роста, невысокий (обычно о человеке)
   Бу киһи Кыра Уйбаан кыратын көрүмэҥ, бэйэтин биэһинэн таһымныыр киһи. Амма Аччыгыйа
   Бэйэтэ сүрдээх хачаайы, уҥуоҕунан кыра, күрэҥсийбит астаах эбит. И. Данилов
4. Улаата илик, аҕыйах саастаах (оҕо). ☉ Маленький, малолетний
   Кыра оҕо. Кыра кыысчаан.  Кыра баҕайы сылдьаммын биир сайын бар дьон саллаакка тутуур дии-дии айманалларын, ытаһалларын көрөр этим. Амма Аччыгыйа
   △ Ыччат, төрүөх (сүөһү). ☉ Молодняк
   Кэнчээринэн дьүүкээрбит сүөһүлэри, ордук кыра төрүөхтэри, аһаттылар. И. Данилов
   Чээн, кэбис, кырата бэрт, улааттаҕына уучах оҥостоор. Н. Тарабукин (тылб.)
5. Бииргэ төрөөбүттэртэн балыстара; саамай (кыралара) кэнникилэрэ. ☉ Младший по возрасту (по отношению к единоутробным); самый младший ребенок
   [Дьаакып:] Ээ, кэммитинэн олоробут. Арай кыра уолбун баҕарара бэрдин иһин оскуолаҕа ыытаары гынабын. А. Софронов
   Аармыйаҕа сылдьар кыра уолуттан сурук кэлэн тоһуйбут. Софр. Данилов
   Мин саамай кыра уолларабын. Амма Аччыгыйа
6. Аҕыйах ахсааннаах. ☉ Немногочисленный. Кыра харчылаах. Кыра бултаах
7. Күүһэ суох, мөлтөх. ☉ Слабый, слабосильный
   Кыра долгуннаах. Бүгүн кыра тыаллаах.  Күһүҥҥү им балай, ыас хараҥа. Тыа баһа тыаһыыр, кыра соҕус тыал түспүт. Күндэ
   Кыра соҕус ардах түһэн барда, хараҥарда. Л. Попов
   △ Симик, бүтэҥи (хол., саҥа, ырыа, тыас). ☉ Негромкий, тихий (напр., о голосе, смехе)
   Кини кыра саҥалаах, наҕыл киһи этэ. С. Васильев
8. Улахан суолтата суох. ☉ Незначительный, неважный
   Балтыбыныын, бырааппыныын үһүө буолан ханнык эрэ кыра наадаҕа эргэ балаҕаҥҥа бардыбыт. Т. Сметанин
   [Киирик:] Ол мин эрэйим диэн кыра суол. С. Ефремов
   Бирикээсчик да буолар кыра дьыала буолбатах. Д. Таас
9. Тиийиммэт-түгэммэт, дьадаҥы, кыаммат. ☉ Неимущий, нищий, обездоленный (человек, люд, народ)
   Кыра киһи кыһалҕаны билэр (өс ном.). Кыра өттө, куттанан, Иэннэрэ кэдэҥнииллэр, Кырдьаҕастар аатын эрэ Имнэнсэн кэбиһэллэр. Күннүк Уурастыырап
   [Балаҕаммар] Баара аан дойду бары алдьархайа, Кыра киһи кыра үөрүүлэрэ. И. Гоголев
   Отторо тиийбэт кыра дьон, Чоочоттон ылыах буолан олорооччулар, сүөһүлэрэ эмиэ сутаабыт. МНН
10. Кыра дуоһунастаах, тугу да быһаарар кыаҕа суох. ☉ соотв. мелкая сошка
    Тоҕо кыра чыыннаахтар Кырыктана сатыыллар. Күннүк Уурастыырап
    Мин билбэппин. Мин кыра киһибин. М. Попов
    Дьэ, бу мин сылдьабын, кыра киһи. Туох эмэ кыһалҕалаах буолуум да, Үчүгээйэп барахсаҥҥа ойон тиийэбин. С. Ефремов
11. Уһуннук буолбат (барбат), кылгас кэмҥэ буолар. ☉ Непродолжительный, недолгий
    Кыра тохтобул кэнниттэн Николаев Николай саҥата иһилиннэ. Т. Сметанин
    [Барахсаанап:] Маайыс, манна кыра соҕустук олоро түһүөх. С. Ефремов
12. Ыарахана суох, чэпчэки (хол., баас, ыарыы, эчэйии, оһол). ☉ Легкий, неопасный (напр., о ране, болезни и др.)
    Манна ыалдьыыта кыра, кырдьыыта улахан. Амма Аччыгыйа
    [Дуня:] Сеня, бааһырдыҥ дуу? [Саввин:] Кыра, кыра. Уҥуохпун таарыйбата быһыылаах. С. Ефремов
13. аат суолт.
14. Ол-бу бытархай, буолар-буолбат, улахан суолтата-солуута суох туох эмэ. ☉ Всякая всячина, всякая мелочь, что-л. незначительное, не стоящее серьезного внимания
    Хааларга, ааһарга, кыраҕа Хаһан да кыыһырсар буолумуох! П. Тобуруокап
    Оо, алдьархайга киирэр кыраттан да буолар эбит! Суорун Омоллоон
    Бука, кыраттан киирсибэтэх дьон буолуо. И. Никифоров
    Арыт киһи кыраттан Соҥуйар, сүөм түһэр. Баал Хабырыыс
15. Дьиэҕэ олорор иитийэх дьон, оҕодьахтар (дьиэ баһылыгар, тойоҥҥо, хотуҥҥа сыһыаннаан этиигэ — үксүгэр э. ахс. тут-лар). ☉ Домочадцы (обычно по отношению к хозяину, хозяйке — употр. во мн
    ч.). Оҕолоругар олус бэрт, Кыраларыгар кытыын бэрт. Өксөкүлээх Өлөксөй
    [Ыстапаанньыйа:] Бэйи, кыраларгын олус куттаама. Н. Неустроев
    Кыраттан кыйахаммат, кыраларыгар кыыһырбат; Дуона суохха долгуйбат, Дьонугар суоһурҕаммат. Р. Баҕатаайыскай
    △ Кыаммат-түгэммэт, дьадаҥы дьон (урукку тойотторго сыһыаннаан этиигэ, билигин элэк.). ☉ Беднота (по отношению к бывшим тойонам, сейчас — ирон.), те, кто ниже по положению
    [Балыксыт:] Кыраларгын үөҕэ-мөҕө сылдьарыҥ, тойон, көҥүлүҥ буоллаҕа дии. П. Ойуунускай
    Кыайарын билэн бу тойооску Кыраларга наһаа дьохсойооччу. Болот Боотур
    ♦ Кыра аайы — аахайыллыа суох, аахсыллыа суох түбэлтэттэн (хол., кыыһыр, өһүргэн, ааҕыс). ☉ По пустякам, из-за пустяков (напр., сердиться)
    Инникитин өйдөөх буолуллуо, кыра аайы аны киирэн бэриллиэ суоҕа. А. Кривошапкин (тылб.)
    Николай билигин ол-бу кыра аайы кыһаммат буола дьэбирсийбит. Л. Толстой (тылб.). Кыра кырата өтөр — туох эмэ кыра буоллаҕына күүһэ, кыаҕа, мөлтөҕө куруук көстөн тахса турар. ☉ От маленького и польза небольшая
    Үлэһит күүс аҕыйаҕыттан үрэҕи солооһуҥҥа биэс уонча гаа сирин ыарҕатын эрэ ыраастаатыбыт. Онон хайа да күн кыра кырата өтө турар. М. Доҕордуурап. Кырата буоллаҕына — онтон (этиллибиттэн) улахан (элбэх) да буолуон сөп. ☉ Самое меньшее, по меньшей мере
    Кини миигиттэн, кырата буоллаҕына, сүүрбэччэ сылынан аҕа көрүҥнээҕэ. Н. Якутскай
    Оннук наада кэллэҕинэ, кырата буоллаҕына, лабораториялар сэбиэдиссэйдэрэ бары ыҥырыллааччылар. В. Яковлев
    Бэйэни көрүнэр ыал буолар туһугар, кэргэн аайы кырата иккилии сүөһү наада этэ. И. Аргунов. Кыраттан сылтаан — дуона суохтан тэптэн, дуона суоҕу төрүөт оҥостон. ☉ Из-за пустяка, по пустяковому поводу
    Уон араас кыраттан сылтааннар, Дьадаҥы көҥүлүн бохсоллор. Эрилик Эристиин. Кыратыттан улаханыгар тиийэ — ким да ордубакка бүүс-бүтүннүү бары хабыллан. ☉ От мала до велика (все поголовно).
    ◊ Кыра буукуба — этии саҕаланыытыттан, анал аат бастакы буукубатыттан уратыга туттуллар буукуба. ☉ Строчная буква
    Алын самнаҕай, Күөкэй Боллоҥ эҥин курдуктар кыра, улахан буукубаттан булкуйа сурулланнар анал аат буолалларын мунаахсыйан ылаҕын. ФЕВ УТУ. Кыра мэйии көр мэйии. Кыра омук — аҕыйах ахсааннаах, урут үксүгэр батталга, холуонньаҕа олорбут омук. ☉ Малочисленный народ
    Хайа да баттаммыт кыра омукка аптаныамыйа боппуруоһа этигэр-хааныгар чугас буолуоҕа. П. Ойуунускай
    Кыра омук киһитэ диэн буоллаҕа буолуо, биһиги киһибитин нуучча грамматикатынан оччо олуйбат эбиттэр. Амма Аччыгыйа
    ср. монг. киру ‘разрезать на мелкие куски’