прил. 1. (искусственный, поддельный) оҥоһуу, албын; ненастоящее золото оҥоһуу кыһыл көмүс; 2. (неполноценный) дьиҥэ суох, истиҥэ суох; ненастоящая дружба дьиҥэ суох дөҕордоһуу.

1. даҕ.
2. Толорута суох, туолбатах, көҕүрээбит (хол., иһиккэ уу). ☉ Не полный; неполноводный. Быһаҕас биэдэрэ. Чаанньык быһаҕас. Быһаҕас сиэхтээх
3. көсп. Астыга суох, киһи дуоһуйбат, бэтэрээнэн, чычаас. ☉ Неполноценный, неудовлетворяющий
   Хара тыа маһа баранан, кэртэ дуо киһи кириэһин? Быһаҕас, быстах санаанан сууйдубут сурпут кэриэһин. Баал Хабырыыс
   [Архитектурнай үлэҕэ] көстүбэти эккирэтии, кэтэһии муҥа. Адьас астыммаккын, санааҕар, барыта быһаҕас, кэрэгэй. Н. Лугинов
   Үлэ күнэ маннык көрүҥнэрдээх: а) сөптөөх уһуннаах; б) кылгатыллыбыт; в) быһаҕас үлэ күнэ. СГПТ
4. аат суолт. Туох эмэ толорута суоҕа, ситэтэ суоҕа. ☉ Половина, неполнота чего-л.
   Бу саас быстарыыга сыарҕа быһаҕаһа оту ылбытыҥ уонна эмээхсинтэн эн ойоҕуҥ түөрт мээрэй бурдугу кытта оһумуоха чэйи ылбыт этэ. А. Софронов
   Наһаар кытаахтаан таһаарбыт табаҕын, уҥуоҕа хамсаан, быһаҕаһын тоҕон кэбистэ. Суорун Омоллоон
   ◊ Быһаҕас түс — намтаан, уолан көһүн; толорута суох буол, көҕүрээ. ☉ Казаться, быть не полным; убывать
   [А.Е. Кулаковскай] көмүскэтин уҥуохтара көппөрүттэн, симэн сытар харахтарын халтаһалара быһаҕас түһэн, бытыга ордук кэтирии адаарыйан, дьүдьэйбитэ-илистибитэ ордук биллэн сытар. Амма Аччыгыйа
   Уруккута диэн баара дуо …… хаана кубарыйа куурбут, көмүскэтэ улаханнык быһаҕас түспүт. Эрилик Эристиин
   Мылахов оргууй аҕай астык-астыктык хаамыталаан тиийэн аанын хатаата уонна сиэйпэттэн быһаҕас түспүт ханньаахтаах бытыылканы ылан үрүүмкэлэргэ кутуталаата. Н. Лугинов
   Быһаҕас ый көр кэлтэгэй ый. Түүн. Түлэс-балас түһэн, Туохтан эрэ куотар Былыттар быыстарыгар Быһаҕас ый Быарынан сынар. Н. Рыкунов

1. даҕ.
2. Хайа эмэ өттүнэн ситэтэ, толорута суох, итэҕэс. ☉ Недостаточный, неполноценный в каком-л. отношении. Тутууларын матырыйаала тутах
   □ [Варя:] Олорор эрдэххэ бары барыта тутах курдук этэ, көһөөрү хомуннахха элбэҕэ сүрдээх. С. Ефремов
   Сэһэҥҥэ ойууламмыт айылҕа аҥардас Тогойкиҥҥа эрэ сыһыаннаһарын курдук быһаарыы тутах буолуо этэ. ФЕВ УТУ
   Чепалов оннооҕор түптэлэс тымныыга, кыһыҥҥы тутах, кылгас күҥҥэ баһаамы оҥорор. А. Пахомов. Дьэгдьийэ түһүөхпүн, сатаннаҕына тутах билиилэрбин саҥарда түһүөхпүн баҕарабын. «ХС»
   △ Атыттарга кыайан тиийбэт, баһыйтарар, арыый анныкы. ☉ Уступающий кому-чему-л. в чём-л., неполный
   Тылга уһулуччу да уопуттаах киһи билиитэ бүттүүн норуот тылыгар тэҥнээтэххэ, биллэн турар, тутах. АПС СЛ
3. Тиийиммэт-түгэммэт, туохха эмэ кыһалҕалаах. ☉ Испытывающий недостаток, нужду в чём-л.
   Айан киһитэ аас, суол киһитэ тутах, сырыы киһитэ сылаамсах (тыл ном.). Бэйэтэ да аһыыр аһынан кэмчи, таҥнар таҥаһынан тутах кырдьаҕас оҕонньорго Сүөдэрдээх хайдах найыланан олоруохтарай, бириискэлэри кэрийэн үлэ көрдөһө бараллар. Н. Якутскай
4. көсп. Муҥутах, кыараҕас (хол., өйсанаа туһунан). ☉ Недостаточно глубокий, ограниченный (напр., об уме, сознании)
   Кини [Хабырылла] Кууһуматааҕар өссө ордук хоһуун киһи эрээри тутах, ыгым санаалаах. Эрчимэн
   Кэрэни-киэргэли, сэнэҕи-сиэдэрэйи сөбүлээбэт, өссө ону туох эрэ атыҥҥа холуур тутах санаалаах дьон баар буолааччылар. Г. Нынныров
   Үчүгэйдик толкуйдаан көрбүтүм буоллар ньии, оо, тутах да өйдөөх муҥнаахпын ээ! С. Курилов (тылб.)
5. сыһ. суолт. Хайа эмэ өттүнэн ситэтэ суохтук, итэҕэстик-быһаҕастык. ☉ Недостаточно, не в полной мере
   Айылҕа кими да ордук, тутах туппакка биир тэҥник биэбэйдиир, быйаҥын үллэрэр. В. Титов
   Оҕону иитии оскуола эрэ дьыалатын курдук тутах саныыллар. АИИ НУо
6. аат суолт. Тугунан эмэ тутаабыт, тиийиммэт киһи. ☉ Человек, испытывающий недостаток, нужду в чём-л.
   Таҥара баара буоллар тулаайаҕы-кылгаһы, тутаҕы аһыныа этэ. Н. Түгүнүүрэп
   ♦ Илии тутах көр илии. Саламалара илии тутах кылгас буолан биэрдэ. Тутах тутун — тугу эмэ санааҥ ситэ туоларын курдук оҥорума, дубук тутун. ☉ Не довести дело до конца, смалодушничать, оробеть
   Ол эрээри Тимир Саппыкы тутах туттан, халты дайбаан кэбиспитэ. Д. Таас
   Торҕон бөрөттөн [өстөөхтөн] Толлон турдахпытына, Тутах туттан Чугус гыннахпытына, Үүнэр ыччаттарбыт Үөҕүү гынныннар. С. Васильев
   ср. алт. тутак ‘недостаток’, бур. дутагдал ‘нехватка’