прил. I. (нерушимый) кэһиллибэт; непреложный закон кэпиллибэт сокуон; 2. (неоспоримый) мөккүөрэ суох; непреложные факт мөккүөрэ суох чахчы.

прил. 1. (по случаю торжества) үөрүүлээх; өрөгөйдөөх; торжественное заседание үөрүүлээх мунньах; 2. (приподнятый, патетический) өрө күүрүүлээх, күүрүүлээх; торжественным тоном өрө күүрүүлээх куолаһынан; 3. (нерушимый — о клятве, обещании) үөрүүлээх, дархан.

прям., перен. становиться шатким, неустойчивым; кини балаһыанньата тулхадыйан барда его положение становится шатким; тулхадыйбат доҕордоһуу нерушимая дружба.

I. крепкий; бөҕө таҥас крепкая ткань; бөҕө киһи а) сильный человек; б) стойкий, непоколебимый человек; бөҕө эйэ нерушимый мир; 2. частица 1) усил.: ас бөҕө бэлэмнэммит приготовлено много кушанья; киһи бөҕө кэлбит собралось множество людей; киһи бөҕө эбиккин оказывается, ты ужасный человек; үөрүү бөҕө большая радость; хаһыы бөҕөнү түһэрдэ он криком кричал; эрэй бөҕөнөн аҕаллым я с большим трудом принёс (это); 2) модальная, выражает а) отрицательную оценку, пренебрежение, отвращение ну и; дьэ , кавалер бөҕө ! ну и кавалер!; сүөһү бөҕө дни! ну и скотина!; б) готовность, согласие: биэрдэхтэринэ , ылан бөҕө если дадут, я возьму с удовольствием; барсан бөҕө я охотно пойду с вами.

1. даҕ.
2. Кытаанах, бөҕө-таҕа, алдьанымтыата суох. ☉ Прочный, крепкий
   Бигэ оҥоһук. Бигэ быа. —Күһүн Мэхээс оҕонньор бааччайан оҥоорто – ол иһин бигэ күрүө. Н. Габышев
3. көсп. Биир кэм ньыгыл, халбаҥнаабат, эрэбиллээх. ☉ Нерушимый, постоянный, надежный
   Биир тыл, бигэ санаа (өс ном.). Билиигэ, сайдыыга дьулуһан, биир бигэ тосхолу булбутум. Күннүк Уурастыырап
   Райпо үлэһиттэрэ үлэ хаачыстыбатын тупсарарга бигэ дьулуурдаахтар. «Кыым»
4. аат суолт.
5. Алдьатар дьайыыга утарсыыта, бөҕөтө. ☉ Прочность, стойкость к разрушительным действиям. Дьиэ бигэтэ. Оҥоһук бигэтэ
6. көсп. Туох эмэ эрэбилэ, халбаҥнаабата. ☉ Надежность, нерушимость чего-л.
   Биһиги норуоппут бигэтэ Өстөөҕү охсууга билиннэ. Эллэй
   Мин санаам бигэтин эн бэйэҥ билэҕин. С. Федотов
   Дьоруойдар сиэр-майгы өттүнэн бигэлэрэ ситиһиилээхтик бэрэбиэркэлэммит. «Кыым»

сов. что 1. (соединить) холбуу туттар; скрепить рельсы рельсэлэры холбуу туттар; 2. перен. (сделать нерушимым) бөҕөргөт; 3. (удостоверить подписью или печатью) бигэргэт; # скрепя сердце сүрэҕим буолбатын үрдүнэн, баҕарбакка эрэ.