I
туохт. Кыра соҕустук буруйдаа, тугунан эмэ сэмэлээ, хомуруй (үксүгэр мэлдьэх. этиилэргэ буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Слегка осуждать кого-л., упрекать кого-л. в чем-л. (обычно употр. в отриц. ф. и оборотах)
Миигин кырдьаҕаһы баалаабаккар сүһүөхтээх бэйэм сүгүрүйэбин. В. Протодьяконов
Миигин бука баалаама, баһаалыста, бырастыы гын. Ол эрээри туох баарынан кэпсээн кулу. Куттаныма. П. Чуукаар
Сааскы Халыма халлаана Сабыс-саҥа солко курдук. Бар дьонум, миигин баалаамаҥ, Мин манна олохсуйдум. С. Данилов
II
туохт. Биллибэтинэн күүһүрэн, бэргээн ис (хол., ыарыы). ☉ Незаметно усиливаться, прогрессировать (напр., о болезни)
Ыарыы баалаатаҕын аайы бааһырбыт сирэ халыҥнык хаҕыран дьапталҕа баас буола кубулуйар. МСИ ССНьЫаУО
Бактериоз ыарыы баалаатаҕына, сэбирдэххэ ньылбаҥнас кырыылардаах толбоннор, оттон аһыгар уулаах толбоннор түһэллэр. ФНС ОС
Баас баалаан буорайан боруоккар охтуоҕум, Харахпын аһаммын эйигин көрүөҕүм. К. Кулиев (тылб.)

туохт.
1. Тааһынан бүрүллэн, таастанан хаамарга эрэйдээх буол (барар сир, суол туһунан). ☉ Становиться каменистым (потому труднопроходимым — о дороге, пути)
Дабайыы улам туруорутуйан истэ, сир тааһыран барда. Ж. Верн (тылб.)
2. Таас курдук кытаатан хаал (хол., хатан, тоҥон). ☉ Перейти в твёрдое состояние, отвердеть (напр., от холода, тепла, жары). [Туойдуҥу буор] ардах кэнниттэн ньылбаҥнас буолар, хаттаҕына тааһырар
□ Чалым уу бастакы тымныыга тааһыран чакыччы тоҥуоҕа. Айталын
Болуоссат диэкиттэн күүстээх дэлби тэптэриилэр иһиллэллэр. Онно тааһыра тоҥмут сири үлтүрүтэллэр. «ХС»
△ Кытаатан таас курдук буолан хаал. ☉ Превратиться в камень, окаменеть (об ископаемых древних животных, растениях)
[Мусуойга] динозаврдар икки тааһырбыт сымыыттара баар. И. Федосеев
Бөрөлөөх мааманын кылабыыһатыгар сэргэстэһэ бүүс-бүтүн сиэгэн тыыллан, тааһыра тоҥон сытарын булбуппут. Н. Габышев
3. Хамсаабакка иһийэн хаал (үксүгэр тыынар тыынаах туһунан). ☉ Замереть, казаться безжизненным, неподвижным
Тииҥ тааһыра иһийэн хамсаабакка эрэ олоро түһэн баран, маҥнай көп кутуругунан уҥа-хаҥас дэйбиирдэннэ. С. Маисов
4. Өлүктүйбүт, өспүт курдук буолан көһүн (тэнийбит уус-уран уобарастэҥнэбил). ☉ Превращаться в мёртвое каменное изваяние (распространённое в художественной литературе сравнение)
Үйэлэр бэйэлэрэ Тааһырбыттарын кэриэтэ, Аастыйан, сөҥүдүйэн Тураллар бэркиһэтэ, Салыннара, аатыра Египет пирамидалара. И. Гоголев
Сулустар ыраас халлаантан саккырыы тохтон иһэн, тиэтэйэр туһата суоҕун истэн тааһыран хаалбыттар. Н. Лугинов
Бухатыыр дьон бэртэрэ дабайа сатаан бараннар, аара тохтообуттарын курдуктар бааллар, хап-хара таастар — тааһыран хаалбыт бухатыырдар. А. Сыромятникова
5. Хомуогуран, кытаатан хаал (уоһах, үүт сүөһү синньигэр, ийэ эмиийигэр хааллаҕына, кытаатан, аалан ыарытарын этэргэ). ☉ Твердеть, затвердеть (из-за застоя молока — о вымени животного, груди кормящей женщины)
Төрүүрүн кытта ыамматах ынах уоһаҕа синньигэр хаалан тааһырар, онтон сылтаан үүтэ тардар. ГНИ СҮөТ
Үүт хааллаҕына, ийэ хайаан даҕаны эмиийин ыан эбэтэр оборторон кэбиһиэхтээх. Итинник гыммат ийэлэр үксүн эмиийдэрэ хомуоҕурар, тааһырар. ТЕН ИДь
△ Таас курдук кытаатан ыарыт (ис уоргаҥҥа туус мустан таастыйан ыарытарын этэргэ). ☉ Отложиться во внутренних органах (напр., о камне в почках, в желчном пузыре)
Аана куорат балыыһатыгар эппэрээссийэҕэ киирбитэ уонча хонно. Кини үөһэ тааһыран ыалдьар идэлэммитэ иккис сылыгар барда. «ХС»
6. көсп. Тыйыһыр, дьиппиний; кытаанах, суостаах көрүҥнэн. ☉ Стать суровым, жёстким; иметь каменное лицо
Суйдаммыт, умайбыт сиринэн, Суумматах сирэйэ тааһыра, Суол быыла бөҕөнү бүрүнэн, Пехота төттөрү ааһара. С. Тимофеев
Ыалдьыттар кэпсэтиини кыайан салҕаабакка дьиэ бүттүүн кутурҕаныгар саба баттатан, тааһыран олордулар. М. Доҕордуурап
Хаайыы уонна хаатырга… Тааһыран хаалтым, сиэним кыысчаан, Адьырҕатааҕар дьулаан буолтум. Н. Некрасов (тылб.)