организация власти

1) см. дьаһал; 2) разг. руководство, начальство; администрация; оскуола дьаһалтата администрация школы; оройуон дьаһалтата руководство района; ср. салалта.

администрация

административный бюджет

отдел муниципальнай администрации

управление муниципальнай администрации

сектор муниципальнай администрации

вопросы местного значения межпоселенческого характера

1) имеющий основание, устойчивый; таас олохтоох имеющий каменное основание; на... каменном основании; олохтоох иһит устойчивый сосуд; 2) местный; олохтоохтор местные жители; олохтоох органнар местные органы; олохтоох кыыллар звери, постоянно обитающие в данной местности; олохтоох көтөрдөр зимующие птицы; 3) живущий как-л.; байылыат олохтоох он живёт зажиточно # олохтоох тыл обоснованное замечание; үчугэй олохтоох ат лошадь с хорошей, ровной рысью; куһаҕан олохтоох ат лошадь с плохой рысью.

местное (территориальное) сообщество

дотация местным бюджетам

доходы неналоговые местного бюджета

налоговые доходы местного бюджета

субвенции местным бюджетам

администратор поступлений в местный бюджет

местный бюджет

минимальный местный бюджет

функциональная классификация расходов местного бюджета

расходы местного бюджета

ведомственная классификация расходов местного бюджета

экономическая классификация расходов местного бюджета

собственные доходы местных бюджетов

главный распорядитель средств местного бюджета

формы межбюджетных трансфертов из местных бюджетов

исполнение местного бюджета

местная власть

местное сообщество избирателей

местное самоуправление

акты местного самоуправления

правовые основы местного самоуправления

выборное должностное лицо местного самоуправления

член выборного органа местного самоуправления

субъект местного самоуправления

представительный орган местного самоуправления

должностное лицо местного самоуправления

культура местного самоуправления

коллегиальный орган местного самоуправления

принципы местного самоуправления

органы местного самоуправления

позитивная ответственность органов местного самоуправления

негативная ответственность органов местного самоуправления

структура органов местного самоуправления

финансово -экономичес -кие основы местного самоуправления

право на местное самоуправление

субъект права на местное самоуправление

правовой надзор за местным самоуправлением

институциональная гарантия местного самоуправления

конституционные гарантии местного самоуправления

контроль местного самоуправления

местная администрация

формирование структуры местной администрации

единоличный орган местного самоуправления

местный интерес

установление местного налога

местные налоги и сборы

местный референдум

территориальные комиссии местного референдума

комиссии местного референдума

участник местного референдума

гарантии права на участие в местном референдуме

право на участие в местном референдуме

депутат представительного органа местного самоуправления

государственный надзор за органами местного самоуправления

организационные основы местного самоуправления

местные финансы

местная казна

местные сборы

1. и. д. от оҥор =;сири оҥоруу возделывание земли; эти оҥоруу производство мяса; 2. уст. судьба, рок, участь; оҥоруум оннук буоллаҕа как видно, судьба моя такова.

способ предоставления услуг

реконструкция

бюджет муниципального образования (местный бюджет)

1) делать; ыскаабы оҥор = сделать шкаф; орон оҥор = приготовить постель; испииһэги оҥор = составить список; сири оҥор = возделать поле; саҥа оҥор = переделывать; 2) заниматься чём-л.; совершать что-л.; зарядката оҥор= сделать зарядку; бэрэбээскитэ оҥор= сделать перевязку; сыыһаны оҥор = сделать ошибку; эн тугу оҥордуҥ? что ты сделал?; 3) поступать, действовать (каким-л. образом); буруйу оҥор= совершить преступление; үтүөтэ оҥор = а) делать добро; б) делать одолжение; айыыны оҥор = грешить, совершать грех; забастовка оҥор= организовать забастовку; 4) обращать, превращать в кого-что-л.; кулут оҥор = превратить в раба; хоруо, күл оҥор = превратить в руины (букв. в уголь и пепел); 5) готовить, стряпать; үүтүнэн иэдьэгэйи оҥор = приготовить творог из молока; 6) разг. думать, полагать, считать; мин кинини сөбүлүө оҥоробун я полагаю, что он согласится # оҥоруутун оҥор = проучить.

1) строй; социалистическай тутул социалистический строй; 2) строение, структура; вещество тутула строение вещества.

I страд. от тут= I ловиться, быть пойманным, выловленным.
II страд. от тут= II строиться, быть выстроенным, построенным; үчүгэйдик тутуллубут дьиэ добротно построенный дом.

аат.
1. Ханнык эмэ тэрилтэни салайар киһи эбэтэр бөлөх дьон; администрация. ☉ Человек или люди, руководящие какой-л. организацией, руководство, начальство; администрация
«Дьэ, дьаһалта бөҕө: былыттаах халлаан курдук!» - диэн ботугуруу-ботугуруу, суоппар массыынатын төттөрү эргилиннэрэн барда. Софр. Данилов
Мин дьаһалтаҕа [ыскылаат куһаҕанын] куруук этэбин, аахайбаттар. М. Попов
2. көр дьаһал
1.
Бу тыал аастар эрэ иитимньилэрбит кэлиэхтэрэ, оччоҕо саҥа ураһата тутаарыҥ диэн, оҕонньор дьаһалта оҥордо. А. Софронов
Атас дуу, өстөөх дуу дьаһалтатынан, хомсомуолга киирбэтэх оҕолору [атын дьиэҕэ] көһөрдүлэр. Амма Аччыгыйа
Хомуур үлэтин улаханнык сыаналыыр буоллаххына, табаарыс, [массыына саппаас чааһын] эн бэрдэрэр дьаһалтаны оҥороруҥ сөп этэ. «ХС»

1. даҕ.
2. Бигэ, халбаҥнаабат, тулхадыйбат, түөрэккэйэ суох. ☉ Устойчивый, прочный (напр., об основании чего-л.). Таас олохтоох. Үчүгэй олохтоох тыы
3. Ханна эрэ олохсуйан олорор (киһи), ханна эрэ баар, ол сир киэнэ буолар (туох эмэ). ☉ Местный
   Аһыылаах сүөһүбүтүн аһылык гынабыт, Олохтоох сүөһүбүтүн Улуу өрүскэ Ордугунан уостаатыбыт. Саха фольк. [Бадин:] Эн бу дойдуга олохтоох оҕонньор буоллаҕыҥ дии? С. Ефремов
   Олохтоох оскуола уонна нэһилиэк актыыптарын күүстэринэн «Куһаҕан тыын» диэн оонньууну көрдөрбүттэр. А. Бэрияк
4. көсп. Дьоһуннаах, түс-бас. ☉ Основательный, дельный
   Онтон оонньуу, элэк умнуллан, Олохтоох кэпсэтиигэ киирдилэр. С. Данилов
   Саҥарара барыта олохтоох, эҕэлээх тыллаах. А. Фёдоров
   Төрүкү куһаҕан удьуордар, хаамаайы, олохтоох өйө-төйө суох. «ХС»
5. аат суолт.
6. Хайа эмэ сиргэ олорор киһи. ☉ Местный житель
   Хаҥас өттүбэр — суоппарбыт, уҥабар — аргыһым Николай Спиридонович, бу дойду олохтооҕо, оскуола үлэһитэ. Н. Заболоцкай
   [Өлөөнө:] Оттон ол тыа олохтоохторун хайдах сайыннараргын көрүөм ээ. С. Ефремов
   — Манна олохтооххун дуо? — диэн ыйыттым. — Даа, олохтоохпун. Миронов Николай Саввич диэн мончуорбун. М. Доҕордуурап
7. Олоҕун илгэтэ хайдаҕа. ☉ Уровень жизни, степень благополучия
   Өлбөт өрөгөйдөөх Өлбөт-сүппэт төлкөлөөх, Көрдөөх, байылыат олохтоох Көҥүл норуот Биһиги буоллубут курдук! Нор. ырыаһ. [Чокуурап:] Төһө бэрт олохтоох холкуоскутуй? [Солко:] Билиҥҥитэ куһаҕана суох. С. Ефремов

I
оҥор диэнтэн хай
аата. Алдьатыы дөбөҥ, оҥоруу уустук (өс хоһ.). Ремесло диэн араас оҥоһуктары илиинэн оҥорууну ааттанар. КФП БАаДИ
Синтаксис — грек омук тыла, «таҥан оҥоруу, холбоон оҥоруу» диэн суолталаах. ПНЕ СТ
II
аат.
1. Киһи дьылҕата, төлкөтө. ☉ Судьба, рок, участь. Оҥоруу кытаанах. Оҥоруум оннук буоллаҕа
□ «Оҥоруубут оччо буоллаҕа», — диир Дьөгүөрэп. Амма Аччыгыйа
Айыы тойон, биһиги оҥоруубутун уларыт. Суорун Омоллоон
2. Уураах, ыйаах. ☉ Решение
Чыҥыс хаан ыйааҕа Ыксары буоллаҕа, Одун Хаан оҥоруута Улахан буоллаҕа. Өксөкүлээх Өлөксөй
♦ Окко түспүт оҥоруу, сиргэ түспүт сэрэбиэй – киһи дьылҕата, төлкөтө. ☉ Судьба, рок, предопределение
Баай баттала – бырыһыан, бэдэрээт, хааннаах хабала – барыта «таҥара ыйааҕа», «окко түспүт оҥоруу, сиргэ түспүт сэрэбиэй» буолбатахтар эбит. Амма Аччыгыйа
Хата, доҕоор, биһигини, ойох-эр буолан олоруҥ диэн, Окко түспүт оҥоруубут уруйдаабыта буолаарай, Сиргэ түспүт сэрэбиэйбит сирдээн тэрийбитэ буолаарай? А. Софронов. Оҥоруу билиэ – дьылҕа-хаан хайдах этэринэн, дьылҕа быһаарыытынан. ☉ Судьба сама всё решит, будет так, как предопределено, предначертано судьбой. Эмиэ бааһырабын дуу, өлөбүн дуу. Ол эрээри оҥоруум билиэ. Саллааттар с.
1970
Чэ, ол эрээри оҥоруу билиэ. «ХС». Сэт оҥоруу — былыр ким эмэ ыар аһыыга түбэстэҕинэ, тоҕоостоох түгэҥҥэ (хол., киһини көмүүгэ) өстөөхтөрө кэлэн, сэтэрээн, күлэн-элэктээн барыылара. ☉ Старинный обычай публично злорадствовать, насмехаться над горем врага. Былыр сэт оҥоруута диэн баар эбит

I
туохт.
1. Туохтан эмэ тутулуктанан тардылын, уһаа-кэҥээ, өр буол. ☉ Задержаться по какой-л. причине, запоздать
Инженер киһи үлэтигэр тутулуннаҕа эбээт. Л. Попов
Айан дьоно өр тутуллуохтара дуо, били үрэхтэрин баһынан ыһыктарын, сааларын сүгэн, …… Дьугдьуур хайаны дабайан иһэллэр. Н. Павлов. Олус ардахтаах саас дьэһимиэн, сэлиэһинэй бөлкөйдөнүүтэ сүүрбэ түөрт хонукка диэри тутуллар. ЛИК СОТ
2. Кимтэн, туохтан эмэ тутулуктаах буол. ☉ Быть, становиться зависимым, зависеть от кого-чего-л.
Имэҥинэн туоллахха, Илбиһирэн турдахха, Киһи тугу кыайбат буолуой, Кимтэн-туохтан тутуллуой?! Күннүк Уурастыырап
Бу ыбыччы көрбүт харахтаах киһи [Сипсики] Орто дойду хоптон тутуллан турарын курдук саныыра. Л. Попов
II
тут I диэнтэн атын
туһ. [Бадин:] Бар эт, ол тутуллубут киһини миэхэ аҕаллыннар. С. Ефремов
Улууска кулубалар, нэһилиэккэ кинээстэр баһылыктаан олороллорун саҕана кыра киһи ыт курдук тутуллан, саба баттанан олорбута. Эрилик Эристиин
Киһитин оронугар түүрэ тутуллубут утуйар таҥас эрэ сытар. С. Никифоров
Сотору-сотору төлөпүөннүүрүм, төһө бурдук тутуллубутун, төһө тиэллибитин ыйыталаһарым. Л. Брежнев (тылб.)
III
тут II диэнтэн атын
туһ. Аркадий сүрдээх табыллыбыт архитектор, оҥорбут бырайыага барыта тутуллан иһэр. Н. Лугинов
Куораттар, бөһүөлэктэр тутуллаллар, киэркэйэллэр. С. Окоёмов
Прогимназия икки мэндиэмэннээх саҥа мас дьиэтэ тутуллан, Аппа уутугар күлүгүн түһэрэн, кылбайа дьэндэйэн тахсыбыта. И. Федосеев

туохт.
1. Үлэлээн-хамнаан туох эмэ малы айан таһаар, баар гын. ☉ Делать, сооружать что-л. Ыскаабы оҥор.
□ Үс сиртэн күндээрэн көстөр, бухатыырдары мунньан хаайдахха кыайан-хотон алдьаппат күкүр таас ампаары оҥорбуттар. Ньургун Боотур. Эллэй дьиэҕит буруота бэрт диэн балаҕаннарын үрдүн дьөлө охсон, оһох оҥорон биэрбит. Н. Неустроев
Хаһан оҥорбут оһохторун оҕотугар, уот оттон, үрүҥ буруону бургучуталлара. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Тугунан эмэ дьарыктан, үлэнэн көрдөр. ☉ Заниматься чем-л., совершать, производить какое-л. действие
Табаарыс начаалынньык, сыгынньахтан!.. Бэрэбээскэ оҥоруохха наада! Н. Якутскай
Ырбаахытын устан гимнастика оҥордо. М. Доҕордуурап
3. Туох эмэ дьайыыны хайаа, тугу эмэ тэрий. ☉ Делать, совершать, проводить что-л. Чугаһы чуораанынан, Ырааҕы барабаанынан ыҥыран сыбаайба оҥорбут
Саха фольк. [Тойон:] Хара түөкүн! Халыҥ буруйу оҥорон баран, Ханна сырыттыҥ! А. Софронов
Ол уурааҕы бырачыастаан Перовскай, Фергана, Ташкент үлэһиттэрэ бары забастовкалаабыттара, сүҥкэн улахан демонстрациялары оҥорбуттара. Эрилик Эристиин
4. Кими, тугу эрэ кимиэхэ-туохха эмэ уларыт, кубулут. ☉ Обращать, превращать кого-л. в кого-что-л. «Эйигин кулаак оҥорбоппут», — диэтэ сэбиэт бэрэссэдээтэлэ. П. Ойуунускай
Анюта барахсаны ньиэмэстэр туппуттар, кулут оҥоро Германияҕа кинини ыыттылар. Т. Сметанин
5. Ас бэлэмнээ, буһар. ☉ Готовить, стряпать. Оҕоҕор күөрчэх оҥорон сиэт. Иэдьэгэй оҥор. Алаадьы оҥор
6. кэпс. Дии санаа, оннук буолуохтаах дии санаа. ☉ Думать, полагать, считать. Өйгөр оҥорон көр, былааннаа
♦ Дьыала оҥор — буруйу оҥоруу туһунан суругунан суукка биэр. ☉ Завести на кого-л. судебное дело
Ону биэрэ иликкинэ хаалбат да киһибин, дьыаланы дьыала оҥоро туруом. Саха фольк. [Көһөйөөн:] Эйиэхэ дьыала оҥорбуттарын иһиттиҥ ини? [Укулаанап:] Оҥорбуттар даа? В. Протодьяконов
Илиилээх-атахтаах оҥорбот көр илииатах. Киһи <хара> оҥор көр киһи I. Манна диэн эттэххэ, Леся биһикки эйигин киһи оҥордубут ини. Софр. Данилов
Уолчааны туох баарынан көмөлөһөн, таҥыннаран, аһатан, киһи-хара оҥорон үлэҕэ ылбыттара. Н. Босиков. Оҥоруутун оҥор — кэһэт, моһуоратын көннөр. ☉ Проучить, наказать кого-л.
Додор кулуба кыһыйан: «Итинник былас мындаалаах, кэтит таһаалаах киһи тоҕо кыайтарар. Үчүгэйдик оҥоруутун оҥорон, туттан биэр!» — диэбит. Саха фольк. Нохоо, Уйбаанчык, тохтоо, барыма! Акка тэбистэриэҥ. Бэйикэй, оҥоруугун оҥоруом! Амма Аччыгыйа
«Ок-сиэ! Арай манна билигин Манчаары түөкүн тиийэн кэллин даа, хайдах эрэ оҥоруутун оҥорон, кэлгийэр, тутар-хабар этибит», – диэбит. МНН
◊ Орон оҥор — ороҥҥо утуйарга анаан таҥас тэлгэт, бэлэмнээ. ☉ Приготовить постель, постелить
Кэпсэтэнипсэтэн баран, киэһэ орон оҥорон биэрбэт дьахтар буолла. Саха фольк. Саба түһэн сыгынньахтыыллар, Испииринэн оҕунуохтууллар, Сорохтор тоҥу кыһаллар, Сорохтор арыгы уулууллар, Сорохтор уот чугаһыгар Сылаас орону оҥороллор. С. Данилов
ср. тюрк. оҥар ‘исправить, улучшить, управляться’

аат.
1. Туох эмэ туохтан хайдах холбонон-силбэнэн оҥоһуллубута, ис оҥоһуута. ☉ Строение, внутреннее устройство, структура чего-л.. Айымньы уус-уран тутула. Тыл грамматическай тутула
□ Сир ньуурун, ону тэҥэ сир хаҕын тутулун көрдөрөргө уонна быһаарарга геологическай чинчийиини ыыталлар. САИ ССРС ФГ
[Леонардо да Винчи] көтөрдөр көтүүлэрин кэтээн көрөрө, киһи хараҕын тутулун үөрэтэрэ. АЕВ ОҮИ
Миэтирикэ — хоһоон тутулун быраабылаларын систиэмэтэ. ВГМ НСПТ
2. Уопсастыба, судаарыстыба хайдах тэриллиилээҕэ, тэриллиитин сүнньэ. ☉ Система общественного, государственного устройства, строй общества
Ыраахтааҕы былааһын тутулун төрүт акылааттарын, баһылыктыыр кылаастар олохторун Л.Н. Толстой романыгар сытыытык кириитикэлээбитэ. Софр. Данилов
Биһиги Сахабыт сирэ бэйэтин тыатын хаһаайыстыбатын тутулунан туох-ханнык иннинэ сүөһү иитиитинэн дьарыктанар дойдунан көстөр. ГМФ ССССС
◊ Өй-санаа тутула — киһи бэйэтэ хайдах өйдүүрэ, атыттартан уратытык өйдөөһүнэ. ☉ Особенность, специфика мышления
Эн математик буолан төрөөбүт киһигин, өйүҥ-санааҥ тутула оннук. Н. Лугинов

тут-хап диэнтэн атын. туһ. Сылгылар далга үчүгэйдик тутуллан-хабыллан этэҥҥэ кыстаабыттара

v. to make, do; оҥоһук n. something which has been made

n. system