1. уулаа диэнтэн дьаһ. туһ. Мин саах күрдьэбин, торбуйах уулатабын, бурдук тардабын, мас кыстыыбын. Амма Аччыгыйа
   Мин сылгыларбын уулата ойбоҥҥо киирээри олоробун. Суорун Омоллоон
   Оттон мин, эн курдук, ынахпын бэйэм ыам, бэйэм аһатыам, уулатыам. Күннүк Уурастыырап
2. кэпс. Буоһат. ☉ Оплодотворить (о животных). Искусственнай сиэмэлээһининэн уулат

сов. 1. кого-что (закрыть, накрыть) сап, бүрүй; покрыть стол скатертью остуолу ыскаатарынан сап; покрыть ребёнка одеялом оҕону суорҕанынан сап; 2. что (обить) бүрүй; покрыть диван плюшем дьыбааны плюһунан бүрүй; 3. что (окутать) сап, бүрүй; облака покрыли небо былыттар халлааны саптылар; 4. что (закрасить) бүрүй, сот; покрыть мебель лаком миэбэли лааҕынан бүрүй; 5. что (возместить) сап, төлөө; покрыть долг иэскин сап; 6. что (заглушить) баһый; голос оратора покрыл шум в зале араатар саҥата саалатааҕы айдааны баһыйда; 7. что, карт, сап, оҕус; покрыть семёрку валетом сэттэ хараҕы кулутунан сап; 8. что (расстояние) бар, айаннаа; 9. кого (оплодотворить) сап, буоһат; 10. кого-что (скрыть) сап, кистээ; покрыть чей-л. проступок буруйун сап; # покрыть тайной чып кистээн кэбис; покрыть себя славой албан аатыр.

I
аат. Сылгы ууһатааччыта. ☉ Жеребец
Тураҕас атыыр дэлэй хара сиэлин силэйэ кэҕийэн кэбиһэн баран, өрө хоноллон ахан турда эбээт! Амма Аччыгыйа
Эһэ часкыйыыта, атыыр саҥата сир-дойду уйулҕатын көтүппүттэрэ. Суорун Омоллоон
Оҕустар харсыһыылара эмиэ атыырдар охсуһууларын курдук киһи болҕомтотун тардар, хам-түм буолар көстүү. Далан
II
даҕ.
1. Буоһатар, ууһатар кыахтаах. ☉ Способный оплодотворить. Атыыр сибиинньэ. Атыыр хаас. Атыыр куртуйах. Атыыр тайах
□ Аҥаарыма атыыр кырынаас сибилигин аҕай куртуйаҕы соһон барбыт. Амма Аччыгыйа
Сотору эмиэ орун-оннугар буолла — атыыр чөркөй чуруктаата, ырыых-ыраах куула кытахха көҕөн маатырҕаата. Далан. Биир тыһы моонньоҕоҥҥо икки атыыр моонньоҕон утары устан кэлэллэр. И. Бочкарев
2. көсп., кэпс. Бөдөҥ; күүстээх-уохтаах. ☉ Крупный; мощный
Атыыр мунньах буолбут, улуу сүбэ тахсыбыт, мунньустубут дьон бука барылара эппит тылбыт улуу бэлиэҕэ киириэҕэ диэннэр, өйдөрүн-төйдөрүн булунан олордулар. П. Ойуунускай
Атыыр диэн тылы, иккис суолталаан, бөдөҥ, улахан диэн туттабыт. Багдарыын Сүлбэ
Дьэ, кырдьык даҕаны, өтөрүнэн буолбатах атыыр мунньах буолан ааста. И. Никифоров
тюрк. адгыр, аскыр, айҕыр
♦ Атыыр аккаас — олох, ончу буолуммат буолуу. ☉ Категорический отказ
Биһиги «Сайдыы» холкуоһу кытта холбоһо сатаабыппыт биэс сыл буолла да, анарааҥҥылар атыыр аккаас дииллэр. А. Федоров. Арыгыттан туттуна сатыыбын, ону көҕүтэн кээһэн иэдэттилэр. Ол да буоллар аны атыыр аккаас. Эппит тылбар туруом. Н. Туобулаахап
◊ Атыыр үөрэ — биир атыырдаах элбэх биэ бөлөҕө. ☉ Гурт кобылиц с одним жеребцом
Уулуссанан үргүбүт атыыр үөрэ уһууран ааспыта. Ч. Айтматов (тылб.)
Хахай кыыл атыыр үөрүн бүтүннүү охторбут уонна атыырдарын арҕаһыгар быраҕынан илдьэ барбыт. Амма Аччыгыйа
«Атыыр үөрүн быраҕар алдьархайдаах кыһына» баар буоларын туһунан мин урут истэрим. «ХС»