I обод, ободок; обруч; буочука иитэ обруч бочки; солуур иитэ ободок ведра; ачыкы иитэ оправа очков; күн иитэ ореол вокруг солнца # ыстаан иитэ пояс брюк.
II межд. выражает 1) пренебрежение, уничижение, укор увы; ни, итини кыайыам дуо? увы, разве я справлюсь с этим?; 2) участие, ласку о; ах; ии, оҕом барахсан! о дитя моё бедное!

аат. Ии (ачыкыга). ☉ Оправа, ободок (для очков)
Халыҥ муос буоҕускалаах сирэйин аҥаарын былдьыыр бэрт улахан ачыкытын устан ылан, субу-субу соппохтуур. Л. Попов
Холкуос младшай агронома синньигэс буоҕускалаах ачыкылаах хатыҥыр үрдүк уҥуохтаах киһи. В. Яковлев
Өлбөөдүйбүт көмүс буоҕускалаах ачыкытын өрө анньынна. М. Шолохов (тылб.)

II сов. что (вставить в оправу) иилээ, бүүрүктээ, олорт; оправить очки ачыкыны иилээ, оправаҕа олорт.

1) имеющий обруч, обод, ободок; с... обручем, с... ободом, с... ободком; тимир иилээх ачыкы очки в железной оправе; 2) окаймлённый, окружённый: *чем-л.* **

сов. что 1. (подвергнуть обработке) таҥастаа; обделать кожу тириини таҥастаа; 2. чем, разг. (облицевать) тулалаа, бүрүй; обделать водоём камнем ууну тааһынан тулалаа; 3. во что, разг. (вставить в оправу) олорт, ук; 4. разг. (устроить, закончить) оҥорон бүтэр, оһорун; я успел обделать все свой дела мин наадаларбын барытын оһорун-нум.

аат.
1. Солуур, чаанньык атын да иһит дугаҕа маарынныыр тутааҕа. ☉ Дужка, кольцо (напр., ведра, чайника)
Солуур бэйэтэ тимирэр, кылдьыыта тимирбэт үһү (тааб.: киһи өллөҕүнэ аата хаалара). [Тордуйатын оҥорон] бүтэрэн баран, уу сомсон таһаарда да, уотун үрдүгэр кылдьыытыттан ыйаан кэбистэ. Суорун Омоллоон
Омскай баксаалыгар кураанах солуурчахпын кылдьыытыттан туппутунан …… тиэтэйэн тиэрэ-маары дайбаан истэхпинэ, кэннибэр …… сахалыы хаһыы иһилиннэ. Софр. Данилов
2. Туох эмэ төгүрүгү эргийэ барар дьирбии, ии. ☉ Узкая полоса вдоль чего-л., имеющего округлую форму, оправа
Саллааттыы киччэччи кырыттарбыт төгүрүк төбөлөөх, кылдьыыта суох таастаах ачыкылаах аҕамсыйбыт кылаабынай быраас. Софр. Данилов
Күөх нуурал байҕал Кырыы кылдьыытыгар Көтөр кынаттаах бииһэ Көччөхтөөн көтөр Сараан ааһар сирэ эбит. П. Ядрихинскай
△ Халлааҥҥа көстөр сырдык төгүрүк ии, хаймыы. ☉ Ореол вокруг небесного тела
Арҕаа саҕахха кылайа киирэн эрэр күн үөһэ кылдьыыта кылбайан көстөр. Н. Якутскай. Сандалас халлааным кылдьыыта Саһарҕа уотунан кырбаста. Дьуон Дьаҥылы
3. Халтаһа сурааһына, харах биитэ. ☉ Складки на верхних веках
Кырыылардаах тумустаах Кылдьыылардаах харахтаах Кыһыл дыабаҥ атахтаах [Кыталык кыыл]. Күннүк Уурастыырап
Утуйумуна уонна бу үлүгэр бурҕаҥнас буортан ол сытыы харахтар кылдьыылара кытарымтыйбыт. С. Федотов
4. Дьахтар моонньугар кэтэр үрүҥ көмүс киэргэлэ, онно илин, кэлин кэбиһэр ыйанар. ☉ Серебряная гривна (женское шейное украшение) с прикрепленными к ней в виде подвесок пластинами
Аҕыс улуу удаҕан Аллараа сыҥаахтарын уҥуоҕа Кылырҕаабыт-халырҕаабыт Кылдьыыларыҥ ханналарый? Суорун Омоллоон
Мин күбэй хотун ийэкэм Сүктэн-бохтон кэлэригэр Илин-кэлин кэбиһэрдээх Эйэргэстээх кылдьыытын Кэриэс киэргэл симэҕин Эйиэхэ бэлэх биэрэбин. П. Ядрихинскай
Сылгы далын ортотугар турар чаллаах хатыҥ төрдүгэр биир үрүҥ көмүс мөҥүрүк кылдьыыны уонна үрүҥ көмүс кириэһи көмпүт. «ХС»
◊ Кылдьыы ытарҕа — төгүрүк тиэрбэс курдук быһыылаах көмүс ытарҕа. ☉ Золотые или серебряные серьги в виде кольца
Трошкаҕа хаар маҥан баттахтаах, уҥа кулгааҕын эминньэҕэр кыһыл көмүс кылдьыы ытарҕалаах, кырдьаҕас шахтер кэлэр. Н. Якутскай. Хапкаан кылдьыыта — хапкаан кыылы хабар дугалыы быһыылаах чааһа. ☉ Дужки капкана
Хапкаан кылдьыытын тэрэпиискэнэн эрийэр ордук, оччоҕо кини булт атаҕын тоһуппат. ТСКБ
Хапкаан тылын уонна кылдьыытын чараас гына хаарынан, курупааскы куорсунунан, таба түүтүнэн сабаллар. Булчуттарга к.
ср. тюрк. кылдьы, кылчы ‘дужка, ушко котла’