сов. 1. (привести себя в порядок) көннөрүн, оҥоһун; оправиться перед зеркалом сиэркилэ иннигэр оҥоһун; 2. (восстановить силы) көн, аһар, чөлгөр түс; ребёнок оправился после болезни оҕо ыалдьан баран көннө; оправиться от испуга куттаммыккын аһар.
Русский → Якутский
оправиться
Еще переводы:
оправляться (Русский → Якутский)
несов. см. оправиться.
иһэтин (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Күүһүҥ таһынан хамсанан бүтэйдии оһоллон (үксүгэр ис уорганнарыгар). ☉ Повредить себе внутренние органы от чрезмерных усилий (напр., поднимая тяжести), надорваться. Кини ыараханы көтөҕөөрү иһэттибит
2. көсп. Туохха эмэ табыллымына, ыар охсууну ылан, өрүттүмэ. ☉ Понести урон или потерю (от к-рой трудно оправиться), пережить что-л. (напр., трагедию), терпеть неудачу, приходить в упадок
Айаннаан сылдьан иһэттибит киһи. ПЭК СЯЯ
ср. хак. изе 'разрушать что-л.; приводить в ветхость'
тыҥаа (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Кытаата чиккэччи уун, тыйыһыр (хол., быаны этэргэ). ☉ Натягиваться до предела (напр., о струне, верёвке)
Сыыйыы ыстаал утахтар лыҥкынаһа тыҥыыллар. П. Тобуруокап
Мас эрдиилэр хамсаан сардырсурдур тыаһыылларын кытта баарса холбоммут быата тыҥаата, чиккэйдэ. И. Находкин
[Ыт] тыҥаабыт кутуруга субуллан баран, саамай төбөтө эрэ дьигиргиир. Л. Толстой (тылб.)
△ Кытаата тыылын, күүр. ☉ Напрягаться, становиться упругим
[Маня] субу төлө биэрэн күлээри, этэ-сиинэ тыҥаан, эрчимнээх үлүгэрдик дьигис гыныахча буолар. Н. Заболоцкай
Кинээс сирэйэ үрбүт хабахтыы тыҥаата, төгүрүйэргэ дылы гынна. Тулхадыйбат д. «Бэйэм эрэ суруйбутум диэтиҥ дуо?» — оҕонньор куолаһа тыҥаата. С. Дадаскинов
2. көсп. Сытыырхай, күүркэй (хол., дьон сыһыаннаһыытын этэргэ). ☉ Становиться напряжённым (об отношениях), обостряться, накаляться (напр., об обстановке)
Тас эйгэ хайдах даҕаны үллэнбаллан ытыллыбытын, тыҥаабытын иһин Кирилл Маркович ымыттыбат, онуоха бас бэриммэт. Н. Лугинов
Бу икки ыал сыһыаннаһыыта улам тыҥаан барар. Н. Тобуруокап
ср. алт. тыҥы ‘укрепляться, окрепнуть’, кирг. чыҥа ‘укреплять’, тыҥ ‘оправиться, окрепнуть’
киһитий (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Киһилии олохтоох, киһи сиэринэн буол. ☉ Очеловечиваться, принимать человеческий облик
Айанньыт дэриэтинньиги баанньыкка дэлби сууйбут, баттаҕын, тыҥыраҕын кырыйбыт, киһилии таҥыннарбыт. Кини …… онтон ыла киһитийбит үһү. И. Гоголев
Эбисийээнэҕэ маарынныыр дьон бэрт бытааннык, мөлүйүөнүнэн сыллар усталарыгар, киһитийэн испиттэр. БИГ ӨҮөС
2. Киһи-хара буол, үчүгэй киһи буол. ☉ Стать человеком, выйти в люди
[Кытыгырас Барааччы үрүҥ Уолаҥҥа:] Хата биһигини эн өлбөт өттүбүтүнэн сүбэлиэ, киһитийэр өттүбүтүнэн кэпсиэ. ПЭК ОНЛЯ I
[Манчаары:] Ким да миигин Киһи-хара буолан, киһитийэн чэчирээ дииллэрэ биллибэт. Суорун Омоллоон
3. кэпс. Көнөн, өйдөнөн киһилии буол; сиэрдээх олохтон. ☉ Становиться порядочным, вести себя пристойно; образумиться
Ойох ыллар, баҕар, өйүн-төйүн булунан киһитийиэх этэ. П. Ойуунускай
Эрбит тойон киһитийиэҕин өйүм хоппот. Софр. Данилов
Сэриигэ ньиэрбэтин сиэтэн кэлбит оҕоҕун аһара ыгыма, Сыыйа кини да киһитийэн иһиэ дии. У. Ойуур
4. көсп. Ыарахан ыарыыттан өрүттэн, сэргэхсий. ☉ Оправиться от тяжелой болезни
Мин ити курдук балтараа ый балыыһаҕа сытан, балачча киһитийэн таҕыстым. П. Тобуруокап
Өксүөнтэй арыый киһитийэн истэ. Урут кэпсэттэххэ мэнээк килээриччи көрөн кэбиһэр бэйэтэ, ыйытыыга биир-икки тылынан хардарар буолла. «Чолбон»