несов., остынуть сов., остыть сов. 1. (стать холодным) сой; чай остыл чэй сойбут; 2. перен. сой, аас, мөлтөө; гнев его остыл кыыһырбыта ааспыт.
Русский → Якутский
остывать
Еще переводы:
стынуть, (Русский → Якутский)
стыть несов. 1. (остывать) сой, тымный; 2. (застывать, замерзать) тоҥ.
сүөгүй (Якутский → Якутский)
туохт., түөлбэ. Тоҥон бар, тоҥуох курдук буол. ☉ Начинать зябнуть, чувствовать холод
Этим сүөгүйэн эрэр. ПЭК СЯЯ
ср. ДТС соҕы ‘остывать’, монг. сэвхийх ‘охлаждаться, остужаться’, халх. дьөөгси ‘остывать’
сой= (Якутский → Русский)
прям., перен. остывать, простывать; чэй сойдо чай остыл; уоҕа сойдо его пыл остыл # суола сойдо его и след простыл.
сөрүүкээ= (Якутский → Русский)
1) остывать, охлаждаться; киэһэнэн сөрүүкээтэ к вечеру жара спала; 2) перен. освежаться, прохлаждаться; таһырдьа тахсан сөрүүкээ = выйти на улицу прохладиться.
үргүөрдэн (Якутский → Якутский)
туохт. Үргүөрдээх буол (хол., дьиэ иһин этэргэ). ☉ Продуваться сквозь что-л., выстужаться, остывать (о помещении)
Сарсыарданан үүтээннэрэ наһаа үргүөрдэннэ, Мэхээс тимир оһоҕор мас быраҕан биэрдэ. «ХС»
аҕылайдаа (Якутский → Якутский)
туохт., кэпс. Сонурҕаан арааһынан үлүһүй; айаҕалан, айдаар. ☉ Легко увлекаться разными занятиями (но быстро остывать); проявлять показную активность, быть навязчивым
Ваня туохха барытыгар бастаан аҕылайдаан, бу туох үчүгэй көхтөөх оҕотой дэтиэх курдук. Күһүн куруһуок суруйтарыытыгар хас да көрүҥҥэ киирэр. ЧКС ОИиСТ
кээҥсээрдээ (Якутский → Якутский)
туохт. Сайа оҕус (тымныы, сөрүүн салгын туһунан); тымный, сөрүүкээ, сой. ☉ Веять, струиться (о холодном воздухе, прохладе); остывать, становиться холодным, прохладным (напр., о ночном воздухе)
Кэрдиис хайабар Кээҥсээрдээбит түүнүм Кэлэр кэмэ буолла. Күндэ
хоос (Якутский → Якутский)
хоос гын — 1) туох эмэ үрүллүбүтүттэн салгына тахсан хапсыйан хаал. ☉ Выпустив из себя воздух, стать плоским (под давлением или под ударами — о накачанных воздухом надувных предметах). Үрүллүбүт хабах курдук хоос гынна (өс хоһ.); 2) көсп. эстэн, быстан хаал. ☉ Остывать, иссякать (напр., об энергии, силе)
Үрүллүбүт хабаҕы бүргэһинэн тэһэ аспыттыы, дьон үөрэн өрүкүйбүттэрэ биирдэ ити тылы кытта хоос гына уоста түспүтэ. Далан
Мэлгэйбээт сыта байан-байан баран, хоосгыннаҕа ити. С. Курилов (тылб.)
сой (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Сөрүүдүй, итиитэ, сылааһа суох буол. ☉ Теряя тепло, становиться холодным, остывать
Сойо охсон хаалбыт чэйин тоҕо ыһан баран, куруускатыгар итии чэйи кутунна. Л. Попов
Тимир оһохпут сойбута ырааппыт. С. Никифоров
Күнүс күн уотуттан умайбыт сир түүн үөһүгэр эрэ сойон дьиҥнээхтик сөрүүкээтэ. М. Шолохов (тылб.)
2. көсп. Күүрээниҥ, күүһүҥ ааһан хараа, мөлтөө (хол., киһи иэйиитин туһ.). ☉ Терять первоначальный пыл, ослабевать, угасать (напр., о чувствах человека)
Эмискэ таптааһын диэн күөс үллэрин курдук, сойдун да, уостан хаалар. Н. Павлов
Онтон мичээрэ улам сойон, устунан сирэйэ кубарыйан барда. Г. Колесов
Сонурҕаабыт уохтара-төлөннөрө хайыы-үйэ сойбут. Н. Заболоцкай
△ көсп. Ааһан умнулун. ☉ Забываться со временем
[Маайыс:] Дьэ, муода киһигин, Ваня. Сибилигин таптал, таптал дии олорбутуҥ, ол сойо илигинэ, аны харчы көрдөһөн бардыҥ. С. Ефремов
Саҥа сайаҕас ырыалар дьиэрэйиэхтэрэ, сойбот сонун тыллар этиллиэхтэрэ. П. Аввакумов
Аҕыйах литературовед дьоннордоохпутун …… наар былыргыны хасыһан, сойбут тиэмэлэргэ диссертация суруйар кыһалҕалаахтар диэн саҥараллара. СГС ӨСҮДь
3. көсп. Айаннаан эбэтэр үлэлээн кэлэн баран тохтоон, итийбиккин аһар, уоскуй (көлөнү уонна киһини этиллэр). ☉ Успокаиваться, остывать после езды или физической нагрузки (о рабочем скоте и человеке)
Аттары далга киллэрэн, сойбуттарын кэннэ аһатаар. Ф. Захаров
Аттарын, сойбуттарын кэннэ, сиибиктэлээх сиргэ өртөөтүлэр. В. Миронов
Сүүрэн кэлэн баран, биэсуон мүнүүтэ хааман сойор, эти сөрүүкэтэр үчүгэй. ИПА СДьДьС
♦ Суола сойбут көр суол
Уол сыппыт тордоҕор аргыый үөмэн киирэн көрбүттэрэ, онно оҥойбут, суола сойбут этэ. Далан
Быраканьыардар хайа сахха суоллара сойбут. И. Гоголев
Дьэ, онон Яковка итиитигэр, дьахтар суола сойо илигинэ, ир суолун ирдиир, тор суолун тордуур санаа киирдэ. Н. Заболоцкай
тюрк. соу, суу, соо, соҕы
тымный (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Уруккугунааҕар тымныы буол, тымныы буолан бар (хол., салгыны этэргэ). ☉ Холодать, становиться холоднее (напр., о воздухе)
Халлаан тымныйан от-мас хагдарыйан эрэрэ. Софр. Данилов
Ычча-оо... Халлааммыт тымныйдаҕа баҕас тугун сүрэй! Н. Якутскай
Түүнүн сүрдээхтик тымныйар, Чалбах тоҥор килэччи. Баал Хабырыыс
△ Итиитэ суох буол, сой, сөрүүдүй (хол., оһоҕу этэргэ). ☉ Остывать, охлаждаться (напр., о печи)
Оттон Дьаакып оҕонньор — Оһоҕун суоһа тымныйан, Олоҕун баарда салыйан, Улам ахсаан испитэ. Күннүк Уурастыырап
Уһугун, Утуйаан, Күн ойдо, чаас барда, Ас бары тымныйда. С. Данилов
Баанньыкка киирдэ. Паар бараныа, уу тымныйыа диэн, Сыгынньахтана охсон сылбырҕаланан кээстэ. Р. Баҕатаайыскай
2. Сылааскын сүтэр, сой, кытаат (өлүк туһунан). ☉ Остывать, коченеть (о трупе)
Баран тутан көөртө — хайыы-үйэҕэ тымныйан хаалбыт этэ. Суорун Омоллоон
Нүксүгүр санна нөрүс гынан доҕорун тымныйбыт сүүһүттэн убураата. И. Гоголев
Күн сирин көрдөрбүт төрөппүтүн илиитин имэрийэ тутан туран, төбөтө босхо барбытын, улам тымныйан эрэрин биллэ да, өлбүтүн итэҕэйбэккэ, хамсаабакка турда. Т. Находкина
3. Тымныыга сылдьан тоҥон ыарый. ☉ Простужаться
[Ийэлэрэ:] Хахха сиргэ оонньоомоҥ. Аны тымныйыаххыт, сииккэ оҕустарыаххыт. Багдарыын Сүлбэ
Ичигэстик таҥна сырыт, баҕар, тымныйан, ыалдьан хаалыаҥ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Биирдэ Ганя үрэххэ муҥхалыы сылдьан, оҥочону түөрэ үктээн, тымныы ууга түһэн, улаханнык тымныйбыта. Күрүлгэн
4. көсп. Кимиэхэ, туохха эмэ интэриэскин сүтэр, кэрэхсээбэт буол. ☉ Охладеть, потерять интерес к кому-чему-л.
Маайыс, соһуйан сэргэхсийэ түспүт саһархай харахтара эмиэ тымныйан, хойуу кыламаннарын кэтэҕэр кирийэ оҕустулар. Амма Аччыгыйа
[Түөтэ Сима:] Хотуой, киһиҥ баҕар, быстахостох санаалаах буолаарай? Тыынын таһаара түһэн баран, тымныйан хаалыа. И. Семёнов
Бэлэхтэрин-туһахтарын ылан бараннар, сарсыныгар-өйүүнүгэр сыһыаннара биллэ тымныйар. У. Ойуур
♦ Иһэ тымныйар — кыыһыр, кыйахан. ☉ Испытывать гнев, ярость (букв. живот его холодеет)
Оҕонньор ону санаатаҕына өйө-санаата оонньуур, иһэ тымныйар, үллэр. П. Ойуунускай
Никешин киниттэн атын үлэһит, инженер биитэр мэхээнньик чорбойдор эрэ, күнүүлээн иһэ тымныйар үгэстээҕэ. Н. Якутскай
Сампара ону көрө-көрө иһэ тымныйар да, тугу да саҥарбат. П. Ламутскай (тылб.). Тыына тымныйда кэпс. — өллө. ☉ Умереть (букв. дыхание остыло)
[Ол курдук] Тыһыынчанан суол омук Тыына тымныйбыта баар үһү. Өксөкүлээх Өлөксөй
Туналҕаннаах ньуурдардаах Туйаарыма Куо чыычаах Итии тыына тымныйда, Ийэ кута былдьанна. Суорун Омоллоон