сов., обсыпаться несов. разг. см. осыпаться.

сов. 1. (осыпаться) түс, тоҕун, тоорон; листья опали сэбирдэхтэрэ түспүттэр; 2. (уменьшиться в объёме) тарт, уоһун, харбый; опухоль опала искэн тардыбыт.

сов. 1. кого-что и без доп. (вокруг кого-чего-л.) эргийэ көт; облететь вокруг озера күөлү эргийэ көт; 2. кого-что, разг. (обогнать в полёте) куота көт; 3. кого-что, перен. саба көт; радостная весть облетела всю область үөрүүлээх сурах уобалаһы бүтүннүү саба көттө; 4. (осыпаться) түс.

м. зоол. кутуйахсыт; # седой как лунь муус маҥан, хаар маҥан. лупа ж. * лупа *(улаатыннарар таас). *лупить *несов. разг. 1. что (очищать от коры, шелухи) хаҕылаа; 2. кого (бить) таһый, сыс. лупиться несов. разг. 1. (шелушиться) хаҕылан, соролон; кожа лупится тириим соро-лонор; 2. (осыпаться, отваливаться) хастан, хоҥун; штукатурка лупится штукатурка хоҥнор.

туохт. Кыра-кыратык үлтүрүйэн, бытарыйан тохтон түс. ☉ Откалываться, отламываться небольшими кусками, осыпаться
Хоруу хаҥас эркиниттэн кыра-кыра тооромос буордар көөрөнөн түһүтэлии турбуттар. Амма Аччыгыйа
Үрдүк биэрэккэ уу долгуна өрө будулуйар, көөрөнө турар кумах биэрэги суурайар. В. Протодьяконов
Айаҕын атан көрдө. Кэлин тиистэрэ көөрөнөн эрэллэр эбит. Л. Толстой (тылб.)

биирдэм тыас. туохт. Биирдэ тоҕо сууллан, сиҥнэн түс; эмискэ түргэнник сурулаан аас, сурулаан хаал. ☉ Обвалиться, осыпаться с характерным звуком; быстро и шумно пронестись мимо, умчаться с шумом
Күн Эрбийэ бухатыыр соҕотохто халлаан улаҕатын диэки сур гынан хаалла. Ньургун Боотур
Муус чопчулар биирдиилээн лыҥкынаан тохтоллор, хас да сур гына түһэр. Н. Габышев
Биирдэ эмэ «Тойота», «Мерседес» массыына ситэн сур гынан ааһар. Күрүлгэн

несов. 1. сыыл; 2. перен. разг. (медленно передвигаться) сыыл, наһаа бытааннык сыҕарый; 3. перен. разг. (распространяться) тарҕан; ползут слухи сурахтар тарҕанал-лар; 4. перен. (двигаться) таҥнары сатыылаа; тучи ползли над городом былыт куораты үрдүнэн таҥнары сатыылаата; 5. (литься, течь) сүүр; 6. (виться —о растениях) эриллэн үүн, тэлгэнэ үүн; 7. (осыпаться) сыылан түс, суулун, көөрөн; берег реки ползёт өрүс биэрэгэ сууллар; 8. разг. (расползаться — о ткани) ибилиттэн түсдохтон түс.

туохт.
1. Кырыытыттан эмтэрийэн, тооронон түһэ тур, тохто, суулла тур. ☉ Крошиться, осыпаться, откалываться, отламываться и падать, срываться вниз (обычно с краю — напр., о штукатурке)
Кэрэ да, мааны да сэргэлэр Кээрэнэ алдьаммыт эбиттэр. Н. Харлампьева
Хотугу муоралар биэрэктэрэ уонна Ляховтар арыылара сорох сирдэринэн тохтоло суох суулла, кээрэнэ тураллар. ГКН МҮАа
Бу эргэрэн кээрэммит эркиннэртэн тоҕо мин Арахсар кыаҕа суох, абылатан турдум? А. Михайлов (тылб.)
2. көсп. Сыыйа-баайа сүтэн-оһон, эбэтэр бүтэн, баранан ис. ☉ Постепенно исчезать (бесследно), иссякать, кончаться
Биэс биэрэстэ сир кээрэннэр кээрэнииһи, үксэ сыһыы эҥэрдээх айан, онон эрэ ыраах курдук. У. Нуолур
Сүрэхтэн Туох эрэ, Дьиҥ кэрэ Төннүбэт түстэнэн, Кээрэнэн түһэр дии, Сүтэр дии. Н. Босиков
Түүн кээрэнэн эрдэҕинэ эрэ кэмниэ-кэнэҕэс кини [Куосча-Ханидуо] билэр туорааһыннарыгар тиийдэ. С. Курилов (тылб.)

туохт.
1. Туохтан эмэ быыһанаары төһө кыалларынан түргэнник тэскилээ. ☉ Бежать, убегать, спасаться бегством
Куоттар эрэ хотуой, Кулан алдьархай буолуоҕа. П. Ойуунускай
Дассан таһыгар хобураактар [лаама үөрэҕэр үөрэнээччи], дьон куотан эрэллэрин сэрэйэн, халдьаайыны таҥнары сүүрэн иһэллэрэ көһүннэ. Эрилик Эристиин
2. Ханна эмэ сылдьартан, кими эмэ көрсөртөн тутун, тумун. ☉ Сторониться кого-чего-л., уклоняться от кого-чего-л. [Маня:] Хамнас аахсыы саҕана дьоммут [холкуос салалтата] сүгүн кэпсэппэт, куота сылдьар буоллулар. Н. Лугинов
Кытаанах үлэттэн куота сылдьар курдук сананабын. Мин сэнэбилгэ сылдьабын. С. Ефремов
3. Кими эмэ ааһан иннигэр түс. ☉ Обогнать и перегнать кого-л. [Сиэҥкэ:] Хотуктаар, куотумаҥ даа, куотумаҥ! Күндэ
Хас да эмээхсин куотан, маһы ааһар курдук, ойоҕоһунан кэлэн сир гынан хаалла. Эрилик Эристиин
4. Уҥуоххунан, уһуҥҥунан кими, тугу эмэ аһар. ☉ Превзойти ростом, перегнать в росте кого-что-л. [Ааныка:] Эдьиийгин Сибиэтэни куоппуккун. С. Ефремов
5. көсп. Оргуйан, күүгэннирэн иһити (күөһү) таһынан бар, тоҕун. ☉ Закипеть, запениться, вылиться через край (напр., о молоке)
Солуурга эмис куобах Хоргуна куотан эрэр. Күннүк Уурастыырап
«Һуу! Чэй куотта!» — сүүрэн баран үөһээ тардар. Суорун Омоллоон
Хата күөһүм куотара буолбут. В. Васильев
6. Олус ситэн, буһан тохто турар буол (хол., бурдук). ☉ Перезреть, осыпаться (напр., о зерне). Бу бурдук куоппут, тохто сылдьар буолбат дуо
◊ Оҕо куоппут (куоттар) — кэмин иннинэ өлбүт оҕо төрөөбүт. ☉ Выкидыш
Ойоҕум буоллаҕына, хат дьахтары таһыйбыттара, алта ыйдаах оҕо куотта. Эрилик Эристиин
Биирдэ түөрт ыйдаах сырыттаҕына кырбаан, оҕо куоттаран, өлөрө сыспыта. НС ОК
ср. телеут., чагат. кут ‘бежать’

1) падать, сваливаться; охтон түстэ он упал; оҕо оронуттан түстэ ребёнок упал с кровати; ууга түс = а) упасть в воду; б) утонуть; 2) спускаться, сходить, слезать; аттан түс = спешиться; сыарҕаттан түс = слезать с саней; хайаттан түс = спуститься с горы; 3) идти, выпадать (об осадках); ардах түһэр идёт дождь; 4) садиться; приземляться; күөлгэ кустар түстүлэр утки сели на озеро; самолёт этэҥҥэ түстэ самолёт приземлился благополучно; 5) располагаться, останавливаться (напр. на ночлег); мин гостиницаҕа түстүм я остановился в гостинице; 6) впадать; өрүс муораҕа түһэр река впадает в море; 7) опадать, облетать, осыпаться; сэбирдэхтэр түспүттэр листья опали; 8) облезать, вылезать; выпадать (о шерсти, зубах и т. п.); 9) понижаться, снижаться, уменьшаться (об уровне, размере чего-л.); күөл уута түспүт уровень воды в озере понизился; сыана түспүт цены упали; 10) перен. нападать, бросаться на кого-что-л.; өстөөххө түс = напасть на врага; сэриинэн түс = идти войной, напасть; ити ыт киһиэхэ түһэр эта собака бросается на людей; саба түс = напасть на кого-л.; 11) перен. появляться, возникать; наступать; тоҥот бырдаҕа түстэ появились первые весенние комары; өрүскэ тыал түстэ на реке поднялся ветер; сайыҥҥы куйаас түстэ наступила летняя жара; 12) перен. приходить в упадок; 13) в сочет. с нек-рыми нареч. обозначает моментальность и внезапность действия: дьөлө түс = проткнуть насквозь; олоро түс = быстро присесть; тобулу түс = пробить насквозь; үлтү түс = разбиться вдребезги; тиэрэ түс = упасть навзничь; быстан түс = оборваться; көтөн түс = влететь, вбежать неожиданно; көстө түс = внезапно показаться, появиться; 14) в сочет. с деепр. на =а, =ан, =ыы основного гл. выступает в роли вспомогательного гл. и означает кратковременность и незавершённость действия: аһыы түс = поесть немного, закусить; аҕыйата түс = немного поубавить что-л. (в количестве); тура түс = постоять немного; көһүтэ түс = подождать немного # иннигэр түс = опередить, победить кого-л.; көҕүс түс = не удовлетворяться, быть недовольным (достигнутым); оҕо түспүт произошёл выкидыш; санааҕа түс = опечалиться; сүөм түс = огорчаться из-за чего-л., разочаровываться в чём-л.; толук түс = заступаться за кого-л.; түһэн биэр = подводить кого-л.; умса түс = разг. умереть; погибнуть.