I
аат.
1. Туох эмэ дьайыытын, сабыдыалын этинэн-хаанынан арааран өйдөөһүн. ☉ Ощущение, осязание, чувствование
Көрүү, истии, сыты, амтаны билии, бигээһин көмөлөрүнэн киһи тас объектар тустарынан сибидиэнньэлэри ылар. ДИМ
2. Тулалаан турар эйгэни, олоххо баар чахчылары өйгө-санааҕа иҥэринии, өйдөөһүн. ☉ Познание, приобретение знаний, постижение закономерностей объективного мира. Аан дойдуну билии
□ Олоҕу билии диэн, дьиҥ иһигэр, дьону билии, кинилэр өйдөрүн-санааларын, үөрүүлэрин-хомолтолорун, дьулуурдарын-баҕаларын билии. Софр. Данилов
Медицинскэй билиилэри өссө төрүт былыргы дьон мунньуммуттара. КФП БАаДИ
3. Тугу эмэ үөрэтэн, чинчийэн баһылааһын, онно үөрүйэҕи, сатабылы иҥэринии. ☉ Приобретение знаний, опыта, сведений о чем-л.. Кини техникаҕа олус сыстыгас, онно да билиитэ киэҥ
□ Норуот олоҕун үчүгэйдик билии — суруйааччы үлэтэ ситиһиилэнэрин төрүтэ. Софр. Данилов
4. Үөрэх, наука эйгэтигэр киирэн, ханнык эмэ уобалас туһунан өйдөбүллээх буолуу. ☉ Овладение знаниями в какой-л. области
Болугур оҕонньор онно өйдөөбүтэ: кинигэ киһи өйүгэр, билиитигэр элбэҕи биэрэрин. Н. Якутскай
Дипломнай үлэ — бу биэс сыл устата мунньуммут билиигин түмэн оҥорор аан бастакы научнай үлэҥ. Н. Лугинов
5. Ханнык эмэ тылы үчүгэйдик баһылааһын. ☉ Владение каким-л. языком
Икки тылы билии туох да куһаҕаны аҕалбат. Далан
Элбэх тылы билии — биир күлүүскэ элбэх тыллаах буолуу (Вольтер). ЭБЭДьА
◊ Бас билии көр бас II
Соппуруон баай урукку хамначчыттара кини бас билиититтэн тахсан өрөпкүөм тэринэн олохторун уларытан барбыттара. Н. Якутскай
II
1. аат.
1. Икки үрэҕи, күөлү, сыһыыны быыһыыр кыра ойуур, томтор. ☉ Узкая полоса леса или возвышенность, находящаяся между двумя водоемами, полянами
Бу толоон уҥуоргу өттүнээҕи тыа чараас соҕус үрдүк билии буолуохтаах. Амма Аччыгыйа
Биирдэ икки алаас билиитинэн тумустаан киирбит тыаны быһа түһэн иһэн, тоһуурга түбэстибит. И. Федосеев
2. Чугас-чугас сытар күөллэри араарар хонуу эбэтэр күөл уута быстыах курдук синньиир сирэ. ☉ Полоса суши, разделяющая близлежащие озера или неглубокое узкое место озера, перешеек
Билигин оҕонньор киэҥ харахтардаах үс хоппуруон илими күөлү билиитинэн туора үтэ сытар. Л. Попов
Ол тумуһаҕынан күөл билиитэ дьара, хоту эҥээргэ олорор ыаллар арыыга бу билиинэн сылдьаллар. У. Нуолур
3. Тугу эмэ арыттыыр, араарар быыс. ☉ То, что разделяет на части какое-л. помещение, строение, перегородка
Кинилэри ортотунан билиилээх ампаар дьиэ хаҥас хоһугар киллэрэн, хаайталаан кэбистилэр. Эрилик Эристиин
Оҕонньор дьиэ уонна хотон икки ардынааҕы билиинэн биир муннукка тиийэн, эркин маһын халбарыччы аста уонна Кириһээни киир диэн ыйда. Д. Таас
Икки оҕонньор олбуордарын билиитигэр этиһэ хааллылар. Амма Аччыгыйа
4. Суол арахсар сирэ. ☉ Место разветвления дорог
Сэттэ суол билиитигэр тиийэн күүтүөм. Ньургун Боотур
5. Туох эмэ буолар быыһа-арда (бириэмэ, кэм ыккардыгар). ☉ Промежуток между чем-л. (во времени)
Итиитымныы былдьаһар билиитигэр сымнаһыар соҕус күн буолла. А. Сыромятникова
2. даҕ. суолт. Тугу эмэ араарар; быыс буолар. ☉ Разделяющий на части что-л.; отделяющий одно от другого; служащий межой
Сотору кини билии тыаны туораан, киэҥ от үрэххэ өҥөс гына түһэн тохтоон турда. Амма Аччыгыйа
Ньукуу дьиэ билии истиэнэтин аттынааҕы хараҥа муннук ороҥҥо дьылыйан сытта. С. Никифоров
Лоҥкууда үрэх ыбыллар билии тумуһугар киирэн, Ананий көҥүһү мээрэйдии сырытта. М. Доҕордуурап