несов. см. отвоевать 1.

совм.-взаимн. от сэриилээ = воевать, сражаться с кем-л.

туохт.
1. Сэриинэн түс, сэриинэн киир. ☉ Идти войной, воевать
Төрөөбүт сирбитин Япония сэриилиир, Үөр иинэ тиргэтин Муораҕа иитэлиир. П. Тобуруокап
[Эдьиийэ:] «Оҕом сыыһа, булугас өйө сүрдээх ээ, Кырыыстаах ньиэмэс сэриилээбэтэҕэ буоллар, үөрэниэх киһи хааллаҕа», — диэн саныы турбахтаата. Айталын
[Данил оҕонньор оҕотун аармыйаҕа атаарарыгар:] Оокком, Германия урут да нуучча омугу сэриилээн кыайбатаҕа, аны да кыайыа суоҕа — диэбитин Ананий субу иһэн эмискэ өйдөөн кэллэ. М. Доҕордуурап
2. көсп. Көмөлөөн, кыттыһан кими эмэ утары охсус, суох гын. ☉ Действовать против кого-л. сообща, совместно с кем-л.
Итилэр иккиэн сэллиги төгүрүччү сэриилээн эмтээһин тус-туспа сүһүөхтэрэ буолаллар. КГМ ТСЫаЭ
Билигин, көтөр наһаа аҕыйаабытыттан көрдөххө, куспутун-хааспытын үнтү сэриилээн лаппа аҕыйаттыбыт ээ. «ХС»
◊ Сэриилээн ыл — сэриигэ хотон бэйэҥ былааскын олохтоо (куораттарга, дойдуга). ☉ Отвоевать, завоевать в сражениях (города, страны)
[Бадин:] Үрүҥ бандьыыттар этэрээттэрэ, Дьокуускай куораты сэриилээн ылан, Саха сиригэр Сэбиэскэй былааһы суулларар былааннаахтар. С. Ефремов
Мантан салгыы сарсыҥҥы күн Оренбург куораты сэриилээн ылар туһунан кэпсэтии аһылынна. Эрилик Эристиин
Дутов генерал, бэйэтин тулатыгар баайдары, муллалары, кулаактары, хараҥа казахтары сөрөөн соһуччу икки хонуктааҕыта Оренбуру сэриилээн ылан кэбиспитэ. Эрилик Эристиин

туохт. Саа-сэп булунан-талынан сэриилэс. ☉ Вооружившись, воевать против кого-л.
Сааланан-саадахтанан, Суолбутун солуоҕуҥ! Эллэй
Сорох өрөбөлүүссүйэлэр холоруктарыгар сөрөнөн, сааланан-саадахтанан, хоодуоттук сылдьан төннөн кэлбитэ. Н. Габышев

I прил. в разн. знач. уу; уунан; водяное отопление уунан ититии; водяная мельница уу миэлиҥсэтэ; # водяной знак уунан бэлиэ (хол. кумааҕыны, кумааҕы хар- чыны, облигацияны күҥҥэ сандаартахха сыр-дыйан көстөр уруһуунак). водяной II м. фольк. уу иччитэ. воевать несов. 1. (вести войну, сражаться) сэриилэс; 2. с кем-чем, перен. разг. (стараться одолеть кого-что-л.) мөккүс, күрэстэс.

туохт. Кимнээҕи эмэ утары сэп-сэбиргэл тутан охсус, сэриилэс. ☉ Бороться с кем-л. с оружием в руках, воевать
[Дьүөгэ Дьөгүөр:] Атыыр оҕустан иккитэ тириитин сүлбэттэр, тиис тиискэ, хаан хааҥҥа буолуоҕа… Кулут сылдьан, кумалаан буолан өлүөхтээҕэр, өргөстөһөн өлбүт быдан ордук. П. Ойуунускай
Иитиллибит Ийэ дойдутун көҥүлүн көмүскээн өстөөхтүүн өргөстөһөр сэбиэскэй патриот героическай уобараһа уонна олоҥхо бухатыырын мөссүөнэ бэйэ-бэйэлэригэр атылыылар. «ХС»

туохт. Сэриигэ кытын. ☉ Воевать, принимать участие в сражениях
Василий, уон алталаах-сэттэлээх уол, кыһыл бартыһааннарга холбоһон, сэриилэһэ барбыта. Амма Аччыгыйа
Бэҕэһээ куораты ылыы кэнниттэн — «Сахалар туйгуннук сэриилэһэллэр», — диэн батальон хамандыыра пуолка хамандыырыгар эппитин истибитим. Т. Сметанин
Бастыҥ суруналыыстар, суруйааччылар, ускуустуба үлэһиттэрэ бөрүөлэрин оннугар саа тутан сэриилэһэ барбыттара. «ХС»

1) идти войной; совершать вооружённое нападение; сэриилээн ыл = завоевать кого-что-л.; 2) перен. разг. действовать сообща, совместно; кинилэр миигин бары сэриилээтилэр все сообща напали на меня.

сов. кого-что 1. (завоевать, подчинить) сэриилээн ыл, бас бэриннэр; покорить страну дойдуну сэриилээн ыл; 2. перен. (овладеть) баһылаа; покорить силы природы айылҕа күүстэрин баһылаа; 3. перен. (пленить) сөбүлэт, биһирэт; # покорить сердце сүрэҕин тут, таптат.

туохт.
1. Саанан бултаа. ☉ Охотиться с ружьём. Куска-куобахха саалан. Улахан булка саалан
□ Ээ, тыаҕа саалана сылдьабын, хара тыа байанайа тугу эмэ дьоллоорой диэммин. Н. Неустроев
«Бу уол сааланыан баҕарар ээ», — диир ийэлэрэ Микиитэҕэ. Амма Аччыгыйа
△ Туох эмэ наадаҕа саата ыл, илдьэ бар. ☉ Взять с собой, прихватить с собой ружьё с какой-л. целью
Биһиги балыктыы бардыбыт, баҕар, чубукуга түбэһиэхпит диэн сааланныбыт. Т. Сметанин
2. Саата булун. ☉ Обзавестись ружьём, приобрести ружьё
Чокуурунан эстэр сааланным. Ф. Софронов
3. Кимиэхэ эмэ саанан суоһаа; кимнээххэ эмэ саа тутан утарылас, сэриилэс. ☉ Вооружаться; воевать против кого-л.. Киһиэхэ саалан. Саҥа былааһы утары саалан
□ [Егор Егорович:] Мэхээс буруйа сүрдээх улахан, сааланан, ытыһан, үрүҥ былааһыгар утары сылдьыбыт киһи быыһаммат. С. Ефремов
Киренскэйгэ тиийэн истибитим, хамыыһыйаҕа сааланан киирбит икки ини-бии саллааттар ханнык эрэ полковник уолаттара эбиттэр. КГР СЛ-8
4. көсп. Тугу эмэ утары тур, кырыктаахтык утары охсус. ☉ Ополчаться против кого-чего-л.. Бу икки дьон [Эллэй, В. Чиряев] …… иккиэн саха олоҥхотугар сааланан эрэллэр. П. Ойуунускай
Инилэрим эрэйдээхтэр этэҥҥэ эргиллэр күннэрэ кэллэҕинэ, убайгыт Доропуун манна былааска быһахтаммыта, үтүөҕэ үҥүүлэммитэ, саргылаахха сааламмыта диэннэр сир-буор сирэйдиэхтэрэ. Айталын