быть против кого-чего-л., противодействовать, противоречить кому-чему-л.; отражать (напр. нападение); ити абыычайы утарар это противоречит обычаю; кини этиитин утарбыттара они были против его предложения; советскай норуот сэриини утарар советский народ против войны; өстөөх атаакатын утар = отразить атаку врага.

туохт. Дьиҥ олоххо баары литература, ускуустуба айымньыларыгар туох эмэ уобараһынан уустаан-ураннаан көрдөр. ☉ Создавать образы, отражать действительность в обобщённых образах, показывать что-л. в образах (в искусстве). Оччотооҕу Күннүк Уурастыырап Олоҕу нарыннык уобарастыыра. Болот Боотур
Поэзия уобарастыыр систиэмэтин биир чаҕылхай ситиһиитэ — кини ханарытан этиитэ. Л. Попов
Ааптар бэйэтин санаатын этэрин уобарастаан көрдөрбүтэ ааҕааччы өйүгэр-санаатыгар ордук тиийимтиэ. Д. Васильева

1. саараа диэнтэн дьаһ. туһ. Эһигиттэн биһиги көлө көрдүүбүт, ону саараппакка, күнү-дьылы тарпакка, биэрэргитин-биэрбэккитин биллэриҥ. Амма Аччыгыйа
2. кэпс. Кими-тугу эмэ аралдьытан тугу эмэ гынарын мэһэйдээ, тут, аралдьыт. ☉ Отвлекать кого-л. от чего-л., отрывать от дел
   Айыы-айа, мээнэ лахсыйаммын оҕолорбун, айан дьонун сааратан кэбистим. Амма Аччыгыйа
   «Мин барабын, аара көрүстэхпинэ, баҕар, сааратан тохтотон көрүө этим», — диибин мин кутталга ылларбыт ыалга. Н. Заболоцкай
   Быһаччы эт. Өйүүн барыахпыт. Ону-маны тэринэр элбэх. Уйбаан уолу сааратар сатаммат. И. Федосеев
3. кэпс. Киһини (хол., оҕону) чуҥкуйбатын курдук тугунан эмэ аралдьыт; саатат. ☉ Развлекать кого-л. (напр., ребёнка), занимая его чем-л.. Оҕону саарат, ытатыма
   □ Бэйи, ааҕааччы доҕорбун Саарата, аралдьыта, Кыбытан биэриим билигин Лирическэй киллэһиги. Баал Хабырыыс
   [Төрөппүттэрбит] оҕолору сааратар, оҕолорунан дьарыктанар бириэмэлэрэ, кыахтара тиийбэт этэ. ВПК СОо
   Миигин саарата, Эйигин саната Оһохпор оонньууллар Суоһа суох төлөннөр. Чэчир-76
4. поэт. Туох эмэ (хол., күн, халлаан) дьүһүнүн, сырдыгын түһэрэн оонньот, сандаарт. ☉ Отражать свет, сияние чего-л., озаряться светом (напр., солнца)
   Ырайга тэҥнээх Европа Ытык кырдьаҕас куората [Париж] Күнү, халлааны саарата Күлүмнүү, күүрэ турбута. С. Данилов

I
1. тык I диэнтэн дьаһ. туһ. Сүүйтэрэммин хаста да тыктардым
2. кэпс. Сүлүһүнү биитэр сүлүһүннээҕи сиэн сүһүр эбэтэр өл. ☉ Отравиться, умереть, проглотив что-л. ядовитое. Ынахтара, аһыы оту сиэн, тыктаран өлбүт
□ [Болтоһо:] Оҕото сотууҥҥа өлбүт сүөһү этин сиэн, тыктаран өлбүтэ. А. Софронов
II
1. тык II диэнтэн дьаһ. туһ. Күндэлэс уотунан кинилэри уун-утары тыктарбытынан газик массыына тигинээн кэлэн, тохтуу түспүтэ. Л. Попов
Траншеяҕа мунньуллубут ноһуому уунан тыктаран ыраастыыр буоллахха, бу хотон өрөспүүбүлүкэҕэ өссө киэҥник сураҕырыаҕа. ПДН ТБКЭ
Күн уотун бу тааһынан кураанах муохха тобулу тыктарбыкка, кини [муох] тута кэриэтэ умайбыта. Ж. Верн (тылб.)
2. Ким, туох эмэ дьүһүнүн, тас көстүүтүн бэйэҕэр түһэрэн көрдөр (ханнык эмэ дэхси ньуур туһунан этэргэ). ☉ Отражать что-л. на гладкой поверхности (напр., о зеркале)
Өрүс, үрүҥ көмүһү уулларан куппуттуу, кылабачыйбыта, …… Айгыр-силик Айылҕа Эбэ хотун эҥин-эгэлгэ өҥүн-дьүһүнүн бэйэтигэр тыктаран ойуулуу-оһуордуу сыппыта. Далан
Даяров күллэ: «Эн итини барытын — Сергееви эмиэ сиэркилэҕэ тыктаран көрөҕүн дуо?» — диэтэ. С. Дадаскинов
Эдэр суруйааччы [В. Иванов], таптыыр оҕолоругар, сиэркилэҕэ тыктарар курдук, субу турардыы күн уотунан толорон, тыыннаантырымнатан биэрэр. ЭСЭ
3. көсп. Тугу эмэ уобарастаан көрдөр, ойуулаа (уус-уран литература, ускуустуба туһунан этэргэ). ☉ Воспроизводить, представлять кого-что-л. в образах, выражать, показывать (о художественной литературе, искусстве)
Суруйааччы Аргыылаптар диэн ыал олоҕор оччотооҕу уустук кэм араас хартыыналарын, хабырыйсыыларын тыктаран көрдөрөр. Д. Васильева. Этиллибит санааны олох тыыннаах холобуругар тыктаран көрдөрөрүгэр Н. Лугинов биирикки түгэн туһунан кылгастык кэпсиир. «ХС»
Билигин Узбекистаҥҥа култуура үс тыһыынча сыллаах историятын тыктаран көрдөрөр ускуустуба уонна архитектура сэттэ тыһыынчаттан тахса пааматынньыктара бааллар. «Кыым»