1. и. д. от ас = II толкание, толчок; 2. пешня.

работать пешнёй.

разд.-кратн. издавать глухие отрывистые звуки (напр. при ударах пешнёй о лёд).

1) острый, отточенный; сытыы быпах острый нож; сытыы анньыы острая пешня; 2) перен. острый, резкий; пронзительный; сытыы тыал резкий ветер; сытыы иһиирии пронзительный свист; 3) перен. острый, проницательный; сытыы ей острый, проницательный ум; сытыы тыл острое слово; сытыы харах острый глаз.

сыһ. Анньыы курдук. ☉ Подобно пешне, как пешня
Атыыһыт Сүөдэр дьиэтигэр, Оһуордаах оронун улаҕатыгар, Ойбон анныгар тимирбит Уһуктаах тимир анньыылыы Умса дьуоҕаран сытта. С. Васильев
Кини табатын сытыы туйаҕын анньыылыы чыбырҕаччы тирэммит күүһүн тулуйбакка муора халыҥ туустаах мууһа быһыта баран уу дьэрэкээн долгуҥҥа сууланна. «ЭК»

1) очищать, соскабливать (накипь, нагар со стенок сосуда); 2) откалывать лёд (слабыми ударами пешни, ножа).

ковырять (чем-л. острым); долбить, колоть; ойбону алларан ойуотаа= долбить прорубь (напр. тупой пешнёй или неумело).

1. ас диэнтэн хай. аата. Онтон [оту] үсүһүн анньыытыгар атырдьаҕа туохтан эрэ иҥнэн хаалла. Н. Заболоцкай
   Хата, бу да сырыыга анньыы күүһүнэн эмиэ кэннинэн таҕыста. П. Егоров
   Өкүүчэ хаһан эмэ мааныга эрэ таҥнар сүүтүк-сүүтүк тэһитэ анньыы ойуулаах маҥан сиидэс ырбаахытын кэтэн кэллэ. С. Никифоров
2. аат. Ойбон алларарга, мууһу көйөргө аналлаах уһун укка олордуллар сытыы уһуктаах тимир. ☉ Пешня´ (вид лома)
   Сэттэ киһи биир анньыыны аҕала барбыттарыгар дылы (өс хоһ.). Бөдөҥ үөттэр улаҕаларыттан дьон саҥата, анньыы тыаһа иһиллэр эбит. Амма Аччыгыйа
   [Чоку ойуун уолаттара] алларар анньыы ылбатахтар, дьиэлэригэр хаалбыт. Суорун Омоллоон
   Таба үктэннэҕин, хаамтаҕын ахсын атаҕын тыаһа сытыы анньыы тыаһын курдук чып-чыбырҕас. Н. Тарабукин (тылб.)
   ср. тюрк. санчхы ‘гарпун, острога’

семь; нэдиэлэ сэттэ күнэ семь дней недели; сэттэ уон семьдесят; сэттэ сүүс семьсот; сэттэ киһи биир анньыыны аҕала барбыттарыгар дылы погов. всё равно, что семеро пошли за одной пешнёй; сэттэ оһох килиэбин сиэбит погов. он съел хлебы, испечённые в семи печах (говорится о человеке, видавшем виды) # сэттэ сирэй буол = подхалимничать, угодничать; сэттэҕин ыл = получить по заслугам.