сода || содовый; аска кутар суода питьевая сода.

ж. суода; питьевая сода ас суодата.

аат., эргэр.
1. Уулларан уу ыларга анаан, ыйанар маска сомоҕолоон чиҥэтиллибит хаар. ☉ Сбитый в комок снег для получения питьевой воды
Тамманы аһыахпыт. ПЭК СЯЯ
Тамманы оттулла турар оһох иннигэр ыйаан, уулларан уу ылаллар. СГФ СКТ
2. түөлбэ. Таммах. ☉ Капля. Ити тамма тэстэр

аат. Дьэҥкир дьүһүннээх, киһи бэлэһин уотунан салаан киирэр аһыы амтаннаах убаҕас (сэлиэһинэйтэн, хортуоппуйтан уо. д. а. элбэх крахмаллаах, саахардаах бородуукталартан оҥоһуллар). ☉ Спирт
Эн, кырдьык, бэрээдэк киһигин: Испиири, арыгыны испэккин, Табахтыыр идэни билбэккин, Биэчэрдиир мэниги сирэҕин. П. Тобуруокап
Доропуун оҕонньор испиири уулаан, остуол үрдүгэр килбэтэн кэбистэ. Н. Заболоцкай
Луохтуур аргыый аҕай испиирдээх баатанан ыраастык соппута. И. Федосеев
◊ Тыыннаах испиир - ууламматах чыыстай испиир. ☉ Чистый (неразбавленный) питьевой спирт
Бандьыыттар аһаары отууну тула мусталлар, хас да иһит тыыннаах испиири аҕалаллар. Н. Якутскай
[Толль] илиҥҥи норуоттар үгэстэринэн, ытыһыгар тыыннаах испиири кутан баран били көрбүт сирин диэки туһаайан ыһыахтаата. П. Филиппов
Хаһан эмэ, биллэн турар, тоҥноҕуна-хаттаҕына, тыыннаах испиири да кэтэрдэр буолара да, аһыы ууга баҕас сааһыгар ылларбатаҕа. В. Гаврильева

ж. 1. в разн. знач. уу; питьевая Еода иһэр уу; минеральная вода минеральнай уу; фруктовая вода фруктовай уу; 2. воды мн. (целебные источники) уу (эмтээх уу); минеральные воды минеральнай уу, эмтээх минеральнай уу; 3. перен. (многословие) уу-хаар, уу-хаар тыл; в статье много воды ыстатыйаҕа уу-хаар тыла элбэх; 4. воды мн. (реки, озёра и т. п.) уу, уулар; леса и воды тыалар уонна уулар; 5. воды мн. (потоки, струи) уулар, сүүрээннэр; весенние воды сааскы уулар; 6. (чистота драгоценного камня) уута, ырааһа (күндү тааска); бриллиант чистейшей воды олус ыраас уулаах бриллиант; # толочь воду в ступе кэлиигэ ууну кэп (солуута суоҕунан дьарыктан); их водой не разольёшь икки ардыларынан уу тохтубат (улахан доҕордуу дьон); как в воду опущенный үүтүн тохпут оҕо курдук (санаарҕаабыт, санньыйбыт); с него как с гуся вода хаас ууга илийбэтин кэриэтэ (туги да диэбиккэ кыһаммат); он воды не замутит кини ууну да аймаабат киһи, сытар ынаҕы туруорбат киһи; выйти сухим из воды ууттан кураанах таҕыс (буруйтан, сэмэттэн куот); тише воды, ниже травы погов. уутааҕар чуумпу, оттооҕор намчы буол (наһаа сэмэй); много воды утекло элбэх хаар уулан ааста.

I 1) вода || водный; водяной; ардах уута дождевая вода; иһэр уу питьевая вода; муора уута морская вода; оргуйбут уу кипячёная вода; өрүс уута речная вода; хаар уута снеговая вода; халаан уута половодье; ыраас уу чистая вода; уу быһыта плотина, дамба; уу дьыл год большой воды, год половодья; уу көтөрө водоплавающая птица; уу ото водяные растения; уу күтэрэ нутрия, водяная крыса; уу суола водная связь, водный путь; уу сэбэ водный транспорт; уу үөнэ водяные насекомые; уу илпит или ууга барбыт водой снесло, водой унесло что-л.; уу быспыт (или хаайбыт) вода перерезала дорогу; ууну бас = зачерпнуть воды (напр. об обуви, лодке); ууну ис = (или обор=) промокнуть, пропитаться водой; уу кэлбит вода поднялась; уу түспүт (или тарпыт) вода спала; уу ылбыт залило водой; уу ылбытыи курдук будто водой скрыло (ничего нет, пусто); ууга устан хаал= оказаться в воде (напр. в протекающем помещении); балык уу дириҥин былдьаһар погов. рыба ищет, где глубже; уу испит сылгы курдук погов. как лошадь, опившаяся холодной воды (о человеке, дрожащем от холода, сильного волнения); ууга тааһы бырахпыт курдук погов. как в воду канул (букв. как камень, брошенный в воду); уунан сууйуоҥ суоҕа (уруугун) погов. (и) водой не смоешь (т. е. как я ни плох, тебе придётся признать своё родство со мной); ууну омурдубут курдук погов. как в рот воды набрал; ууну таһыйан баҕаны куттаабыкка дылы погов. всё равно, что шлёпая по воде, пугать лягушек (т. е. пугать не тем, чем надо); ууттан кураанах тахсар выходит сухим из воды; уу тэстибэтинэн саҥарар погов. говорит так, что вода не просочится (ладно, складно, логично); уу тэстибэт (или тохтубат) доҕордуулар между ними вода не просочится (о закадычных друзьях); ыт ууну кэспитин курдук погов. как собака по воде ходила (о чём-л. бесполезном, бесцельном); 2) разг. чай; уута иһэн бар садись пить чай; 3) сок; отон уута ягодный сок; хатыҥ уута берёзовый сок # буур харбаабыт уута вода (о жидкой, невкусной пище); суөгэй уута пахта; уйатыгар уу киирбит он попал в тяжёлое, критическое положение; уу булда рыбный промысел (букв. водная охота); уу дьулай анат. родничок; уу кыһыл оҕо новорождённый; уу кыыһа личинка стрекозы; уунан ыыт = разг. жидко испражняться; уу ньамаан очень невкусная, непитательная жидкая пища; уу ньамаан тыллаах пустослов; уу оҕуһа мамонт; уу саккырас (или билик, ньалык, ньылыбыр) буол = а) изойти потом; б) промокнуть до нитки; уу сут уст. голод вследствие наводнения или постоянных дождей; уу туҥуй а) молодой; б) чистый, невинный, целомудренный; уу харах разг. глаза (человека); уу харахпынан көрбүтүм я видел это собственными глазами; уу чуумпу мёртвая тишина.
II сон; уум кэллэ я хочу спать, мне хочется спать (букв. мой сон наступил); уута уу буолбата ему и сон не в сон; уубар өллүм меня одолел сон, я смертельно хочу спать; уум алдьанна (или көтөн хаалла) мой сон нарушен; түлүк уутугар утуйа сытар он спит глубоким, беспробудным сном; уһун уутун утуйбут он заснул вечным сном (т. е. умер).