1) качать, баюкать, убаюкивать; оҕону хачайдаа = качать ребёнка; 2) испытывать качку; биһигини самолёкка хачайдаата в самолёте нас укачало; 3) откачивать; умуһахтан ууну хачайдаа = откачать воду из подвала; 4) качать кого-л. (подбрасывать вверх); чемпиону хачайдыахха = качать чемпиона.

туохт. Тугу эмэ күүскэ өрө күөрэтэн бырах, тамнаа. ☉ Легко подкидывать, подбрасывать что-л. высоко вверх
Сүүрүк болуоту олус түргэнник элээритэрэ. М. Доҕордуурап
Эһэтэ чабычахха нэчимиэн сиэмэтин кутара, сиэмэтин ыһаары бакыйан туран күн диэки хайыһара, кириэстэнэрэ, уоһун иһигэр таҥараттан үүнүүнү көрдөһөн ботугуруура уонна дьэ сиэмэни, ытыһан ылан, элээритэн барара. «ХС»

туохт.
1. Тугу эмэ өрөтаҥнары сиксийэн, илгиэлээн хамсат, сахсаҥнат. ☉ Толчками, рывками шевелить, двигать что-л. сверху вниз или из стороны в сторону, трясти, встряхивать, ворошить. Оту сахсый. Таҥаһы сахсый
□ Харытыан, оргууй аҕай туран, икки тобугун тэбэннэ, сонун ылан сахсыйда. Л. Попов
Көр эрэ, бу саһылы хараҥаҕа сахсыйдахха, түүтүттэн уот сандаарыҥныыра, ол иһин уоттаах саһыл диэн сурах тарҕаммыта. Болот Боотур
[Малатыылка] тимир биилкэ тарбахтарынан [бурдук] отун сахсыйан таһааран өрөһөлөөтө. М. Доҕордуурап
Силлиэ иһиирэ-иһиирэ хаары өрө бурҕачытар, иинэҕэс бэстэри уонна бэрдьигэстэри арааһынайдаан сахсыйар, эрийэр-мускуйар. С. Никифоров
2. Тугу эмэ көрдөөн биир-биир ылыталаан ыһыталаан көр, хостотолоо. ☉ Перебирать, ворошить что-л. в поисках чего-л.
Маҥнай Кузьма Петрович малын-салын былдьыахтара, онтон эн биһикки курдуктар бөхпүтүн-сахпытын сахсыйыахтара, тугу сөбүлүү көрбүттэрин барытын былдьаан ылыахтара. Н. Якутскай
Хоппотун тиэрэ сахсыйда, …… туох баар долбууру барытын кэрийдэ да, [бүтээнсийэтин] булбата. Күндэ
Биһилэҕин ылаары ампаарга тахсыбыта, сундуугун малын сахсыйбыта уонна кыракый туос ыаҕайачааны тутан ылбыта. «Кыым»
3. Айанныыр кэмҥэ олорон иһэр киһини өрүтэ быраҕаттаа, хамсат. ☉ Подбрасывать, раскачивать кого-что-л. при езде, трясти
Көнө суоллар, токур суоллар Сахсыйаллар, сылаталлар, Куйаас буолар, дьыбар буолар, Суоппар син биир тулуйар. И. Гоголев
Пьер ата адъютант атын кыайан сиппэт уонна биир тэҥ нэксиэтинэн сахсыйар. Л. Толстой (тылб.)
△ Тугу эмэ тутан, сүгэн иһэн хаамаргар улаханнык хамсат, биэтэҥнэт. ☉ Трясти, встряхивать, потряхивать кого-что-л. при ходьбе, неся на руках или на спине
Сүүрэн иһэн өйдөөн кээлтим саһылларым оҕолорун өрөтаҥнары сахсыйан ахан эрэр эбиппин. Суорун Омоллоон
4. кэпс. Киһини тугунан эмэ буруйдаан, илиилээн илгиэлээ, уолуктаан сиксий. ☉ Трясти кого-л., схватив за грудки, за волосы и т. п., задать тряску кому-л.
Өлөөрү сытар саллааты өрөтаҥнары сахсыйа сылдьан ону-маны доппуруостаабыттарыгар, сирэйэ көҕөрөн, уҥан барда. Эрилик Эристиин
Байбааскы сарылыыр саҥата иһилиннэ …… Гордей сахсыйан биэрдэ быһыылаах. Болот Боотур
[Лариса:] Оо, абам эбит! Уол оҕо эбитим буоллар, мин кинини түөһүттэн ылан үчүгэй аҕайдык сахсыйан биэриэх этим. Н. Туобулаахап
Ааныс, бэйиккэй, кэтэҕиҥ аһыттан сахсыйарым, буоргун-сыыскын тэбиирим буолуо! А. Сыромятникова
ср. бур. һагшуур ‘решето’, һагшаха ‘сеять, просеивать’

туохт., кэпс.
1. Кими, тугу эмэ төттөрү-таары, уҥа-хаҥас, үөһэ-аллара хамсат, биэтэҥнэт (хол., оҕо биһигин, оҕону). ☉ Приводить что-л. в колебательное движение из стороны в сторону или сверху вниз, качать, укачивать кого-л. (напр., о люльке с ребёнком)
Смирнов эдэр уолу үөс батааска биэрбэккэ кыайарга сорунан харса суох хачайдаан, сүһүөҕүн булларбакка умсарыта тыытан, уҥа, хаҥас атаҕынан тэбиэлээн барда. Е. Неймохов
Оҕотун …… хачайдаан көрдө да, оҕото ону истиминэ буола-хаала ытаан марылыы истэ. МС Т
Ыалдьыбыт сылгы сотору-сотору атахтарын уларытан үктэнэр, төбөтүн үөһэ-аллара хачайдыы турааччы. СИиТ
Муора кыра долгуннаах этэ, тыыны хачайдыыра. ССС
2. Кими эмэ эҕэрдэлээн, чиэстээн өрүтэ быраҕаттаа. ☉ Подбрасывать кого-л. на руках вверх, выражая восторг, восхищение, качать
«Хачайдыаҕыҥ!» — Хачайдаары сарбаҥнаһан баран, Мотяттан экчи аккааһы ылан эрэ тохтоотулар. Далан
Үөрүү-көтүү, бырааһынньык бэйэтинэн тиийэн кэллэ буолбаат! Колябытын хачайдыыбыт, өрүтэ тамныыбыт. ВВ ТТ
Аармыйаттан кэлбит саллааттары салгыҥҥа хачайдыыллар, саба түһэн уурууллар. КНЗ ТС
3. Айанныыр кэмҥэ олорон иһэр киһини хамсат, сахсый (тиэхиньикэни этэргэ). ☉ Трясти, укачивать, потряхивать кого-л. в дороге (о каком-л. транспортном средстве)
Степан, оптуобус хачайдыыра бэрдин иһин, гааһын кыратык аччатан биэрбитигэр, намыраабыкка дылы буолла. Хоро Бүөтүр
Сөмөлүөт аллара түспүтэ, хачайдыыра арыый мөлтүү быһыытыйбыта. «ХС»
4. Туох эмэ убаҕаһы носуоһунан хантан эмэ оборторон ыл. ☉ Извлекать откуда-л. и подавать куда-л. что-л. жидкое с помощью насоса, качать, откачивать
Кумахтаах куулунан Дьөлөҕөһү бүөлүү кыстыыллар, Ууну хачайдаан, төттөрү таһан, Балыктарын быыһыыллар. С. Данилов
Түүннэри-күннэри тохтоло суох тимир, сахалыы эттэххэ, «таҥыылар» ньиэби сир түгэҕиттэн хачайдыы тураллар. КНЗ ОО
Эвкалиптар сиргэ дириҥник киирэр силистэрэ улахан кыамталаах носуос курдук сииги «хачайдаан» ылаллар. КВА МГ
5. Тугу эмэ тугунан эмэ (хол., салгынынан, гааһынан) носуоһунан үрдэрэн толор. ☉ Наполнять что-л. воздухом или газом с помощью насоса, качать, накачивать
Лөгөнтөй, киһи ууммут носуоһун ылан, «Жигули» көлөһөтүн салгынын хачайдаабытынан барда. В. Титов
Улахан аквариум уутугар салгыны анал приборунан хачайдаан киллэрэллэр. СМН АҮө
◊ Хачайдыы сиик (анньыы) — сиик арда суох буоларын курдук иннэни төттөрү-таары анньан тигии. ☉ Разновидность стежка: ручной петлеобразный (шов «назад иголку»)
Хачайдыы анньыы — чабычах ойоҕоһун сиигэ. НБФМУу СОБ. Хачайдыы сиигинэн кыл ситиинэн тиктэххэ, ордук бөҕө уонна көстөрө да үчүгэй буолар. ГПП ТО