повисать (на руках); маска ыйааһын = повиснуть на дереве (на руках); ыйаастан таҕыс = подтянуться (на руках).

1. тарт диэнтэн бэй., атын. туһ. Андаатар [киһи аата] балааккатын тардына хаалла. И. Гоголев
   Кинигэни эрчимнээхтик бэйэтин диэки тардынан ылла. Н. Заболоцкай
   Уолукпун тимэхтэнэбин, курбун тардынабын. Н. Габышев
   «Сылгыһыт буолан баран холумҥун куһаҕаннык да тардынар эбиккин», — диэн Иван уус суустаата. М. Доҕордуурап. Сэмэнчик ыһык лэппиэскэтин бурдугун бэйэтэ тардынан буһаран киирэр буолла. Н. Түгүннүүрэп
2. Тугу эмэ (үксүн куһаҕаны, төттөрүнү) гынартан, оҥорортон туттун. ☉ Удержаться от каких-л. действий (чаще всего отрицательных), сдержаться
   [Чүөчээски] олорбохтуу түһэн баран, тыллыырын эмиэ тардынан, таах хаалларыан эмиэ санаата буолбакка, хаһыакка суруйар санааҕа киирдэ. Суорун Омоллоон
   Хаһыытаары гынан баран, баҕар соһуйан, итии ууну бэйэтигэр дьалкытыа диэн тардынан хаалла. Амма Аччыгыйа
   Хобороос кыыһы сирэйгэ охсоору дайбаан иһэн тардынна. А. Сыромятникова
   △ Мээнэ, бас-баттах быһыыланартан туттун, оннук быһыыланыма. ☉ Вести себя сдержанно, пристойно, стать дисциплинированнее, подтянуться
   Куораттарга кыргыттар милииссийэ сүрдээх үчүгэй пуорматын кэтэн хааман иһэллэрин көрдөххө, киһи тардына түһээччи. М. Попов
   Кини кэлиэҕиттэн дэриэбинэҕэ баппат аатырбыт көкөттөрбүт бэл тардыннылар ээ. Е. Неймохов
   Кытаанах быһыымайгы дьон тардыналларыгар, бары ис кыахтарын түмэллэригэр күһэйбитэ. АМН ҮТӨ
3. Илиигинэн туохтан эмэ үөһэттэн тардыһан баран, бүтүн бэйэҕин үөһээ көтөх. ☉ Подтягиваться (напр., на турнике). Мин сарсыарда аайы тардынабын. Вася кылааһыгар уолаттартан барыларыттан элбэхтик тардынар
   ♦ Бэйэ бодоҕун тардын көр бэйэ
   Ийэккэ, дьэ бэйэ бодоҕун тардын — тойонуҥ Быыпсай, Куудай баай обургу кэллэ. Суорун Омоллоон
   Дьэ, бэйэ бодоҕутун тардынан кэбиһиҥ — куорат ааттаах кылыыһыта кэлбит үһү. «ХС»
   [Тустууга] хас да албаһы билэрбэр эрэнэн эрэх-турах сананан, бэйэ бодобун тардыммытым. «ХС»

I
туохт.
1.
тарт диэнтэн холб. туһ. [Кыыстаах уол] сыһыары тардыһан, бэйэ-бэйэлэригэр умсугуйсан уһуннук уурастылар. Саха фольк. Дьоно үөрэ-көтө кыһыллыбыт балыгы тардыспытынан, айахтарыгар симмитинэн бараллар. «ХС»
Уйбаан аҕатын кытары …… оҥочо ханаппаакылыыра, муҥха тардыһара. «ХС»
2. Илиигинэн туохтан эмэ тутуһан баран бүтүн бэйэҕин тардан туруор. ☉ Ухватившись за что-л., подтянуться, чтобы сесть или встать
Сайсары баттыктарыттан тардыһан турарга мөккүһэр. Суорун Омоллоон
Аянитов кириэһилэтин өйөнөрүттэн тардыһан турда. Софр. Данилов
[Эмээхсин] кийиитин көмөтүнэн быаттан тардыһан олордо. М. Доҕордуурап
△ Быаҕа бааллан иһэн төттөрүлэс, атын сир диэки дьүккүс. ☉ Тянуть в другую сторону, упираться (будучи запряжённым, на поводке и т. п.)
Сиэттим. Бөрөм өсөһөн тардыһан көрөөрү гынна, төбөтүн булкуйбахтаата. Т. Сметанин
Ойоҕос ат, бостуруоҥката босхо баран, тардыспакка гынан көрө-көрө, сүүрүүтүн эбэн истэ. Эрилик Эристиин
3. Кимиэхэ-туохха эмэ дьулус, талас. ☉ Тянуться, испытывать тягу, стремиться к кому-чему-л.
Киһи баайга тардыһар. Амма Аччыгыйа
Маннык [сааскы] күн аҥаардастыы үчүгэйи эрэ баҕараҕын, үтүөҕэ эрэ тардыһаҕын. Н. Лугинов
[Маҕаачый] соҕотох ынах буолан тэһийбэтэ, үөргэ тардыһара эбитэ дуу, пиэрмэ сүөһүлэригэр бара турара. Далан
Биһиги бэйэ-бэйэбитигэр муҥура суох тардыһар этибит эрээри, дьиҥ өйдөһүүгэ кэлин хаһан да тиийбэтэхпит. «ХС»
4. Биир-биир кэлэн биир сиргэ түмүлүн, мунньуһун; туохха эмэ холбос, кыттыс. ☉ Стягиваться, собираться в одном месте; присоединиться к кому-чему-л.
Оонньуу өрөгөйө — бэс ыйын ортото — ыһыах. Ыҥырсан, тардыһан ыһыахха барыы, мааны таҥаһы таҥныы. Далан
Таммахтар мунньустан, тардыста сүүрүгүрэн, улуу өрүстэр буоланнар, таас хайалары тоҕута солоон түһэллэр. Амма Аччыгыйа
[Баайдар] билигин албыннаан, түөкэйдээн бэйэлэрин кэккэлэригэр дьон тардыһаллар. С. Ефремов
5. эргэр. Туох эмэ үөһэттэн бэриллэргэ тиксээри дьулус, ону көрдөс. ☉ Добиваться чего-л., просить что-л. у всевышнего, искать что-л. (напр., счастье)
Икки ини-бии Аҥыы-аҥыы айхал тардыһа Арахсан хааллылар. А. Софронов
Сарсын эн дойдулуоҥ, сарсын мин өрөгөй тардыһа, аат-сурах былдьаһа барыам. П. Ойуунускай
Нэһиилэ, кыл тыына кырдырҕаан, Сур тыына сурдурҕаан, Өрөгөй көрдөһө, Талаан тардыһа сытта. С. Васильев
♦ Атах тардыс көр атах
Ити эдэркээн киһиэхэ атах тардыһарыгар ат наада буолаарай. А. Сыромятникова
Ханыы тардыс көр ханыы. Биир суоссоҕотох хатыҥыр уоллаахтара, эр киһи быһыытынан, эр киһини, Дьулустааны ханыы тардыспыттыы одуулаһар. Э. Соколов
◊ Мас тардыс спорт. — мас тардыһыытыгар күрэхтэс. ☉ Соревноваться в перетягивании палки
Мас тардыһан, көтөхсөн, хары баттаһан быйыл ким аҕамсыйан, күүһэ мөлтөөбүтэ, ким үүнэн, күүс киллэриммитэ быһаарылынна. Амма Аччыгыйа
Кеша дьарамай, сула эрээри миэхэ күүһүмсүйэр, мас тардыһаары тииһэр. Н. Габышев
II
даҕ., кэпс. Кыра дэҥи көрбөт, тулуйбат; кыраттан кыыһырар, өһүргэнэр. ☉ Легко приходящий в раздражение, вспыльчивый
Тардыс киһи син биир кыыһырсыан, көҥөһүөн, холдьохсуон наада. Далан
Уола киһитинэн мөлтөҕүн, майгытынан тардыһын Никифоров кинээс билэрэ. М. Доҕордуурап
Макаар [«Бэйэтэ эмтиэкэ»] өйөсанаата муҥутаҕын, майгыта-сигилитэ татымын, тардыһын ааптар уустуктук иҥэн-тоҥон көрдөрөр. «ХС»