уст. покровительствовать кому-л., оберегать кого-л.

1) ограждать, оберегать кого-л.; покровительствовать кому-л.; 2) охранять; защищать; ийэ дойдуну араҥаччылаа = защищать родину; араҥаччылыыр өҥ биол. покровительственная окраска.

туохт.
1. Иит, улаатыннар, киһи оҥор, араҥаччылаа, көмүскээ. ☉ Воспитать; охранять, оберегать, покровительствовать
Хамсыктаах Былаҕай Хара тойон Миигин быалыйбыта. Д. Говоров
2. Анаа, дьаһай (дьылҕаны быһаарар айыы туһунан этэргэ). ☉ Предназначать, предопределять, предначертать (будущее, судьбу)
Аан дайды Хайатын иччитин Төрдө буоллун, Аркыыбаҕа анньан, Быалыйбыппыт баара. Д. Говоров

туохт.
1. Кимиэхэ эмэ тугу эмэ биэрэргин кэрэйэ санаа, туттун. ☉ Неохотно расставаться с кем-чем-л., жалеть, скупиться
Оҕоҥ туһугар бүтүн баайгын туран биэриэх буоларыҥ. Ол сэттэ сүөһүнү харыһыйыма. Софр. Данилов
[Сылгыһыт Сүөдэр:] Хайыахпыный. Биир сыарҕа оту харыһыйыам дуо! И. Гоголев
Харчыгын харыһыйа олороҕун дуо? Сүөһүнү туттарбар тиийэбин. А. Николаев
2. Кими эмэ аһын-абыраа, амарах санаалан, ким эмэ туһугар кыһан, кыһалын. ☉ Жалеть кого-л., чувствовать жалость, сострадание к кому-л.
Тула өттө тула барыта туора дьон киһини аһыныах, харыһыйыах быһыылара биллибэт. Н. Якутскай
Аһыныгас санаалаах артыалым дьоно, истэн харыһыйыҥ. М. Доҕордуурап
Бэйэлээх бэйэҥ оҕоҕун аһын, харыһый, ууга-уокка анньыма. ФЕВ УТУ
3. Кими, тугу эмэ көмүскээ, араҥаччылаа (хол., ханнык эмэ күөмчүлүүр күүстэн). ☉ Защищать, заступаться за кого-что-л., покровительствовать комучему-л.
Хаарыан эдэр саастаах Хабырыыс Паабылап Хаан-уруу дойдутун харыһыйа, Хара суордары хампарыта хайҕаллаах Кыһыл Аармыйаҕа ханыылаһан барбыта. Саха нар. ыр. III
«Таҥара барыбытын көрөр, барыбыт кыһалҕабытын билэр уонна харыһыйар», — диэбитэ Николка. Ойуку
Бухатыырдар [олонхоҕо] бэйэлэрин аймахтарын уонна бары күн сирин дьонун харыһыйар иннигэр сылдьаллар. ССЛИО