1) поперхнуться; захлёбываться; силгэр чачай= поперхнуться; ууга чачай= захлебнуться водой; 2) перен. бояться, трусить; өстөөх биһигиттэн чачайар враг боится нас # хойуутугар бөппүт , убаҕаһыгар чачайбыт фольк. жить в достатке, довольстве, жить припеваючи (букв. он икает от густой пищи, захлёбывается жидкой).

туохт.
1. Айаххынан, муннугунан тугу эмэ (хол., ууну, буруону) сыыһа иһэҥҥин, ыйыстаҥҥын эбэтэр эҕирийэҥҥин тыын былдьаһан өрүсүһэн сөтөлүн, тыыныҥ хаайтар. ☉ Поперхнуться, захлебнуться чем-л. (напр., жидкостью, дымом)
Микиитэ …… тымныы салгыҥҥа чачайан хаалла. Амма Аччыгыйа
Дьэргэ чачайа-чачайа дагдайан тахсан, сыарҕаттан харбаата. Болот Боотур
Сорохтор буруоттан чачайан, сөтөллөн күпсүйэллэр. М. Доҕордуурап
2. көсп. Туохтан эмэ куттан, салын, чаҕый. ☉ Испугаться, устрашиться, струсить
Амырыын тымныы диэн чачайбакка Айаннаан дьигиһитэн ис эрэ! Болот Боотур
Эс, муус алларыыта — киһи чачайар үлэтэ. «ХС»
Бастакы уоттан өстөөх чачайда, туора-маары ойуттулар. «Кыым»
♦ Хойуутугар бөппүт, убаҕаһыгар чачайбыт көр бөт II
Хойууларыгар бөтөннөр, убаҕастарыгар чачайаннар олоҥхоҕо саха киһи төрдө буолан олорбуттар үһү. Саха фольк. Хотуннуунтойоннуун Хойууларыгар бөппүттэр, Уоллуун-кыыстыын Убаҕастарыгар чачайбыттар. П. Ойуунускай
ср. кирг. чача, тат. чэчэч, монг. цацах ‘поперхнуться’

туохт.
1. Ыйыстан испитиҥ барбакка күөмэйгэр туран хаал, моһуогур. ☉ Испытывать затруднения при глотании, давиться
Хирург Г.Д. Ыларов тоһоҕоҕо харбыт оҕону, уустук эпэрээссийэни ситиһиилээхтик оҥорон, быыһыыр. Р. Баҕатаайыскай
Арай биирдэ Хачча Сэмэн уҥуохха харан ыксал бөҕө буолла. Хомус Уйбаан
Бөдөҥ гына кырбаммыт эти, хойуу гына булкуллубут аһылыгы сиэтэҕинэ, нуорка оҕото харыан сөп. ПГН НХҮөС
2. кэпс. Улаханнык долгуйан, айманан, саҥаран иһэн бөтөн хаал, сатаан саҥарыма. ☉ Начав говорить, вдруг замолчать от сильного волнения, чувствуя, ощущая ком в горле
Микиитэ хомолтотугар харан, ыгылыйан олорон, хабылык хабан ыһыахтанна. Амма Аччыгыйа
Киһитэ икки хараҕын уутун сотто-сотто, аат эрэ харата, иһин түгэҕэр, «убайым»… диэн иһэн эмиэ харан хаалла. П. Филиппов
Бэрт өр хараҕым уутугар харан, кыайан кэпсээбэккэ олорбутум. «ХС»
3. Биир сиргэ мунньуллан хаайтаран, тохтоон хаал (хол., көмүөл мууһун туһунан). ☉ Задержаться в движении от скопления большого количества движущихся предметов (напр., о заторе льда)
Өлүөнэҕэ муус харбыта. Үөс Улахан арыы ыалларыгар куттал суоһаабыта. С. Дадаскинов
Дьокуускайга кутталы үөскэтэр сир — Хаҥалас тумула. Бу тумулга муус хардаҕына, куораппытыгар куттал суоһуур. «Кыым»
Хаҥыл өрүс Тиит Үрэх төрдүттэн үөһээ өттө харан турар. «Чолбон»
4. Иҥнэн тохтоо, бобулун, туран хаал (хол., туох эмэ оҥоһук хамсатан үлэлэтэр ис тутулун туһунан). ☉ Лишиться возможности двигаться, заклинить, застрять
Егор Килович ыга кыыһырбыта тута биллэр. Били кылабачыгас кыһыл паапка «молнията» харбытын бокуойа суох илгиэлиир. Н. Лугинов
Кыргыһара ыарахан буолбут. Аны туран бүлүмүөтэ харан хаалбыт, ыппат буолбут. В. Протодьяконов
Сэрэнэн ииппэттэн буулдьа бинтиэпкэ уоһун ханаалыгар харан хаалар түбэлтэлэрэ баар буолар. ТСКБ
ср. др.-тюрк. хар ‘поперхнуться, подавиться’