начинать вариться; поспевать; эт буһуруктуйа буспут мясо только начинает вариться.

большая кожаная сума, большой кожаный мешок # хааһахтан хостоон эрэр курдук (саҥар =) (говорить) находчиво и быстро, не задумываясь; хааһахтыы соһулун = идя пешком, не поспевать за своим спутником.

самдай үктэс (ойус) кэпс. — кимтэн, туохтан эмэ хаалсыбакка ситэн ис. ☉ Поспевать за кем-л., не отставать от кого-л.
Онтон өрүһү туорааһыҥҥа, нөҥүө кытылга сэриилэһэн тахсыыга эмиэ бастакы дьону кытта самдай ойустум. ССХУо

1) настигать, догонять кого-что-л. кини уолаттары ситтэ он догнал ребят; 2) перен. достигать, добиваться чего-л.; итинэн эн тугу ситиэҥий ? чего ты этим добьёшься?; 3) перен. поспевать, созревать; бурдук сиппит хлеб созрел; 4) перен. возмужать; достигнуть совершеннолетия, зрелости; сиппит кыыс зрелая девушка.

1) наполняться, заполняться водой; хонуу уутуйбут поле залито водой; хаар уутуйбут снег тает, превращаясь в кашу; былыт уутуйбут нависли дождевые тучи (букв. туча наполняется дождём); 2) наливаться соком, поспевать; отон уутуйбут ягода поспевает; 3) набухать; отекать, распухать, опухать; наполняться гноем, сукровицей; ат бааһа уутуйбут рана у лошади отекла (и гноится).

1) вариться; печься; эт буһан эрэр мясо начинает вариться; буспут килиэп испечённый хлеб; 2) созревать, поспевать; отон буспут ягоды поспели; бурдук буспут хлеба созрели; 3) обвариваться; обжигаться; уокка бус = обжечься; ууга бус = обвариться; 4) ощущать жару; потеть; дэлби бустум я сильно вспотел; куйааска бус = быть опалённым зноем # буутун этэ буспут он достиг мужской зрелости.

туохт.
1. Ала, эриэн гына оҥор. ☉ Сделать пестрым, наводить, выводить пестроту. Бүгүн сиэрдийэ маһын алалаатыбыт [хатырыгын хастырыта охсон эриэн гынныбыт]
2. көсп. Бэлиэтээн, атыттартан чорбот, туспа тут. ☉ Выделять особо (от всех остальных, однородных предметов)
Аарык оҕонньор кымньыылаан Аллаах аттарын хаамтарар, Арай биир «соноҕоһу» алалаан Сотору-сотору солбуйар. С. Васильев
3. көсп. Онон-манан бус, сит (отон туһунан). ☉ Поспевать местами, островками (о ягоде).

даҕ.
1. Түргэнник ситэр, буһар кыахтаах. ☉ Способный быстро созревать, поспевать, скороспелый
[Тиистиҥи көрүҥнээх кукуруза] сөбүгэр буһан ситимтиэ суорт. ХКА
2. Түргэнник улаатар, сайдар кыахтаах. ☉ Способный быстро расти, развиваться
Куруолук түргэнник ситимтиэ буолан араас аһылыкка наадыйар. АВЛ ХИиК
Сибиинньэ түргэнник ситимтиэ сүөһү. АГГ СТИи

туохт.
1. Үүнэн улаат, бөдөҥөө (хол., от-мас, үүнээйи туһунан). ☉ Созревать, поспевать, наливаться (напр., о растительности)
Дьоруо ат Тобугунан охсуллар Нуолур солко от Торолуйа үүннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Манна сылгы, ынах халыҥ үөрэ көҥүл мэччийэр, толору астаах куолас торолуйа буһар. Күндэ
△ Күүһүр (тымныы туһунан). ☉ Крепчать (о морозе)
Торолуйбут дохсун тымныы Тохсунньуттан тосто былаан, …… Тураҕас сылгы барахсан Толбон күммүт сылааһыгар Туора туран сыламнаата. Күннүк Уурастыырап
2. Ситэн-хотон уой-тот. ☉ Добреть, полнеть
Торҕоннообут бэйэм дьэ торолуйуоҕум. ПЭК ОНЛЯ III
ср. монг. торних ‘расти, мужать; становиться на ноги, поправляться’

аат. Сылгы кутуругун үөһээ өттүнэн тас кылгас кыла эбэтэр ынах кутуругун уһун түүтэ. ☉ Короткие волосы у основания хвоста лошади и длинные волосы на конце хвоста коровы
[Сылгы] тириитэ, тыһа — таҥнар таҥас; сиэлэ, саппайа — быа, кыла — туһах, сэлээппэ, илим, дэйбиир, муҥха. АНП СЭЭ. Ынах аһаабыт аһын эниэргийэтэ бородууксуйаны биэримтиэтигэр тиийбэт буоллаҕына, …… бастаан түүтүн кылаана, кутуругун саппайа түһэр, …… онтон ыран, дьүүкэрэн үүтэ тардан, бэйэтэ өлөрүгэр тиийэр. Биэс т.
♦ Саппай ой кэпс. — кыаҕыҥ да суох буоллар көх санааҕар сүүр, сүүрүүнэн сырыт. ☉ Охотно бежать за кем-л., стараясь не отставать
Уолаттар таһырдьа ыстаналлар. Таһараа ыалтан киирэ сылдьар кыракый уҥуохтаах Макар эмиэ саппай ойдо. Кэпсээннэр
Аны эбээ буолан саппай ойон эрэбин. В. Протодьяконов. Саппай уобу (үктэс) — 1) инники аты тумсугунан саппайыгар тиийэр курдук ситэн ис (аты этэргэ). ☉ Поспевать за предыдущей лошадью, доставая носом до верхней части её хвоста (о лошади на скачке); 2) ким-туох эмэ кэнниттэн хаалсыма, тэҥҥэ кэриэтэ сырыт. ☉ соотв. наступать на пятки кому-л.
Мин кэннибиттэн оҕолор саппай уопсубуттара. Далан
Сеня Боряҕа оччо кыайтарбат, кинини кытта саппай уопсар охсооччулар ахсааннарыгар таҕыста. Н. Босиков
Ньиргиэрдээх «Ураа!» хаһыы сатараата: пехота барахсан, …… тааҥкалары кытта саппай үктэһэн, иннин диэки үөмэхтэстэ. Н. Кондаков