1) давать лошадь; давать возможность обзавестись лошадью; 2) перен. искать, разыскивать, пригонять лошадей; 3) перен. разг. разыскивать; приводить, пригонять; ийэлэрэ уолаттарын сыл-гылыы барда мать ушла разыскивать своих сыновей (ушедших играть).

плотно соединять, плотно пригонять (друг к другу два предмета, две поверхности); хаптаһыны ыпсар = пригнать доски; ср. эпсэр= # иэскин ыпсар = расплачиваться с долгами.

туохт., эргэр. Үөр сүөһүнү үүрэн кэл (сүнньүнэн энньэҕэ кэлэр сүөһүнү этэргэ). ☉ Прогонять (пригонять) гурт скота (обычно в приданое)
Үрүҥ сүүрүгү үүрбэлээн кэл. ПЭК СЯЯ
Ураҕас тосторунан Ынах сүөһүнү Үүрбэлээн үүрэммит, Үүтүнэнаһынан аһааммыт, Үөрүү-көтүү буолла. Саха нар. ыр. II

туохт.
1. Сылгыта биэр, сылгынан хааччый; сылгылаах буоларын ситис. ☉ Обеспечить кого-л. лошадью; дать возможность обзавестись лошадью. Оҕонньор уолун сылгылаабыт — биир биэни анаабыт
2. Ырааппыт эбэтэр сүппүт сылгыны, ынаҕы, табаны көрдөө. ☉ Искать, разыскивать, пригонять лошадей, коров, оленей
Биир сарсыарда туран, биэс ынахтаах Бэйбэрикээн эмээхсин алаас сыһыыга ынаҕын сылгылыы барбыт үһү. Саха фольк. Биир ынахпыт кэлбэтэ, ону сылгылаан аҕалан киллэр, түүн буолла дии. А. Софронов
Табалар өлгөм, намчы лабыкталаах, улахан тыал-куус түспэт бүччүм сиригэр түбэһэннэр, ырааппаттар, онон уол кинилэри дөбөҥнүк сылгылаан булаттыыр. А. Кривошапкин (тылб.)
△ көсп. Кими эмэ көрдүү бар, көрдөө. ☉ Идти искать кого-л.. Маша кыра уолаттарын сылгылыы барда
□ Хотуой, аны киһи сылгылаатаҕына эрэ дьиэҕэр хоно кэлэр буолбуккун дуу? И. Гоголев
Сылга биирдэ алҕас иһэн кэбиһэн ыалга охтон хааллахпына, эмээхсиним сылгылаан кэлэр буолара. В. Иванов

туохт.
1. Тугу эрэ кимиэхэ эмэ биэр, илиитигэр туттар (этээччигэ, көрдөһөөччүгэ). ☉ Давать, подавать кого-что-л., кому-л. (говорящему, просящему). Охтуоҥ, сэрэн, илиигин аҕал
□ «Аҕал» диэтэххэ антах хайыһар, «ыл» диэтэххэ ымас гынар. Өксөкүлээх Өлөксөй
«Ыл, аҕал эрэ күлүүс тылын», — диэн ойоҕуттан Хабылдьыйа Харытыанаттан күлүүс тылын ылан ампаарга таҕыста. Күндэ
Бу корзинкаҕын аҕал, мин тутуум. Суорун Омоллоон
2. Хантан эрэ кими, тугу эрэ ылан ханна эрэ илт, баар гын. ☉ Предоставить, обеспечить кого-что-л. откуда-л., куда-л. Ыарыһаҕы дэриэбинэттэн куоракка аҕалбыттар. Куораттан массыынанан таһаҕаһы аҕалбыттар
□ Ыараханнык бааһырбыт Ширшов милиционеры оҕолор аҕалан оскуолаҕа киллэрбиттэрэ. Н. Якутскай
Сулууспатын наадатыгар ыраах куоратынан сылдьан, манна суох таҥаһы онтон аҕалан, онно суох арыыны мантан илдьэн, кыралаан атастаһыннарар быһыылааҕа. Амма Аччыгыйа
3. Кими, тугу эмэ ханна эмэ тиэрт (хол., тиэйэн, батыһыннаран, үүрэн, тутан уо. д. а.). ☉ Приносить, приводить, доставлять кого-что-л. (путем вызова, сопровождения, конвоирования и т. д.). Үүрэн аҕал. Сирдээн аҕал. Соһон аҕал. Тиэйэн аҕал. Тутан аҕал. Арыаллаан аҕал. Хомуйан аҕал. Көтөҕөн аҕал. Ыҥыртаран аҕал. Туттаран аҕал
□ Байбаллаах Марба аҕаларыгар, Талкы оҕонньорго, оҕолорун Чыычааҕы, икки ынахтарын, биир тарбыйахтарын ииттэрэ аҕалан биэрдилэр. Күндэ
Бу оҕонньору Муссерен уон сыллааҕыта Ташкент куораттан аҕалбыта. Эрилик Эристиин
[Чоочо:] Хара ыты [Манчаарыны] Хара албыммынан хаайан, Аҕалан турабын. А. Софронов
Хата бар, Сүөдэр уолу ыҥыран аҕал эрэ, ханна баарый? Н. Неустроев. Алаас сыһыыны туолуоҕун тухары сылгыны, ынаҕы толору үүрэн аҕалан кулуҥ, сулуутун. Саха фольк.
4. Хантан эрэ тугу эрэ баар оҥор, баар гын; кими, тугу эрэ доҕуһуоллаа, аргыстас (айылҕа күүстэрин туһунан). ☉ Приносить, пригонять, сопровождать (о силах природы)
Ээ дьэ, тыал тыыннаах эрэ аҕалла, дэлби сытытан өлөртүү сыста. А. Софронов
Дөрүн-дөрүн тыал иһиирэр, хаары көтүтэн аҕалан үрдүлэригэр сабыта ыспахтаан ааһар. Н. Якутскай
Хаҥас өттүбэр куобах истээх нэк сонум уонна икки былас курдук уһуннаах, уу аҕалбыт үөт ураҕаһа сытарын ылан, соммун үрэх диэки астым. Т. Сметанин
5. Тугу эмэ илдьэ кэл, баар гын, үөскэт (туох эмэ саҥаны, урут суоҕу). ☉ Быть причиной, поводом возникновения, появления чего-л. нового, ранее отсутствующего Үөрүүнү аҕал. Дьолу аҕал. Алдьархайы аҕал. Туһаны аҕал
□ Кыайыы дьолун аҕалбыт Кыһыл байыас дьоннору Олохтоохтор, олус үөрэн, Уруй тылын умнаннар, Ууруу, кууһа турбуттара. Күннүк Уурастыырап
Дьэ, баһыыба, доҕор, эн хайыһарыҥ улахан туһаны аҕалла. Амма Аччыгыйа
Икки тылы билии туох да куһаҕаны аҕалбат, төттөрүтүн, икки омук култууратын билии оҕону ордук сайыннарар, кини өйүн-санаатын ордук байытар. Далан
6. көсп. Көҥүллээ, быраапта биэр. ☉ Позволять, разрешать; давать право
Архыып Уйбаанабыс, оччоҕо миэхэ дьаһалла аҕал. С. Ефремов
«Аҕалыҥ эрэ миэхэ тылла», — диэбитинэн Семен Васильевич олорор остуолун сирэйиттэн ыараханнык тайанан түөһүллэн турда. Н. Лугинов
7. көсп. Тугу эмэни билэн, эбэтэр ырытан, толкуйдаан, ханнык эрэ түмүккэ кэл. ☉ Приходить к различным выводам путем анализа, размышлений
Санаалар түмүктэрэ биир санааҕа аҕала тураллар. Амма Аччыгыйа
♦ Аҕала сатыы-сатыы (сатаан) — баҕарбат эрээри, сымыйанан. ☉ Неестественно, насильственно, через силу; притворно (делать что-л.)
Туох да көрүдьүөһэ суоҕун үрдүнэн, аҕала сатыы-сатыы сымыйанан күлэн ыгдараҥнаһаллар. Амма Аччыгыйа
Мунньах быһаарар боппуруоһугар ыкса кэлээт, тоҕо эрэ дьулайбыттыы үрүт-үөһэ көхсүн этиппэхтээтэ, аҕала сатыы-сатыы сөтөллүбүтэ буолла. Н. Лугинов
Хаһан эмэ үөрбүтэ-күлбүтэ буоллаҕына даҕаны, онтуката хайдах эрэ соруйан аҕала сатаабыт курдук тахсар. Софр. Данилов
ср. тюрк. алып кэл, акел ‘приносить’