трудолюбие, усердие, прилежание || трудолюбивый; сүрэх-бэлэс киһи трудолюбивый человек; сүрэх-бэлэс муҥутаан үлэтигэр ылсыбытынан барда он с присущим ему трудолюбием сразу взялся за работу.

аат.
1. Тугу эмэ оҥорорго кичэйии. ☉ Прилежание, старание в чем-л.
Дьөгүөрдээн санаата көнө сылдьар. Биэссэр нуучча барахсан кыһамньытынан кини кутталлаах уһун ыарыыттан турда. Амма Аччыгыйа
Константин үөрэх төрүттэрин баһылыырга туох баар сыратын биэрбитэ, кыһамньытын уурбута. П. Филиппов
2. Кими-тугу эмэ көрүү-харайыы, кимтуох эмэ туһугар кыһаллыы. ☉ Забота о ком-л.
Көтөрдөр уонна үүтүнэн иитээччилэр уратылара — оҕолорун туһугар кыһамньылара. Төрүөх туһугар кыһамньы көрүҥ ахсаана аҕыйаабатын хааччыйар. ББЕ З
ср. тув. кызымаа ‘прилежание’

даҕ., кэпс.
1. Туохтан эмэ сылайбыт, сэниэтэ суох улук буолбут, улугурбут. ☉ Вялый, слабый, утомлённый от долгого лежания, от жары
Бу дьиэни бүтүннүү да көһөрөн бардын. Итинник ырбаахы тэллэҕин курдук сыҥсаарга оҕолорбун биэриэм кэриэтэ… ол кэриэтин айдаан амырыынын тардыам. Э. Соколов
Олус утуйан сыҥсаар буолбут Иегудиил куучар Мутук оҕонньору табаҕынан күндүлүү турда. И. Тургенев (тылб.)
2. Ыһыктынан, ыытынан кэбиспит (киһи). ☉ Опустившийся (о человеке).
♦ Сыта сыҥсаар буол кэпс. — кырдьан-бохтон утуйар мээрик эбэтэр уһун ыарыыга ыалдьан оронтон турбат буол. ☉ Чувствовать общую слабость от недостатка сил и энергии или быть обречённым, вследствие продолжительной болезни, на постоянное лежание
Ити күтүр сытар. Сыта сыҥсаар буолан хаалан, биир да эмэгэт манна көстүбэт. А. Сыромятникова
Моһол төрдө моһуоктаатаҕына, Киһи эр санаатын сүтэрэр, Сыта сыҥсаар буолар, Туга даҕаны табыллыбат. И. Баишев
«Сынньалаҥҥа» тахсаммыт, Сыта сыҥсаар буоламмыт — Түбэсиһэр сирбит сыыһа Түбүгүрбүт балыыһа. «Чолбон»
◊ Сыҥсаар өлүү аат. — сыыҥка эбэтэр сындалҕаннаах дьарҕа ыарыы, арҕах. ☉ Цинга или изнуряющая хроническая болезнь
[Арсан Дуолан] сытыытынан сыҥсаар өлүү кыргыттардаах. ПЭК СЯЯ
[Арыгы] Архах өлүүгэ аныыр, Бөдөҥ өлүүгэ буулатар, Сыҥсаар өлүүгэ сытыарар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сыппыт сир сыҥсаар өлүү буолла, Олорбут сир холоҥсо өлүү буолла, һуук диэҥ! Һуук диэҥ! Эрилик Эристиин
ср. туркм. саҥсар ‘глупец, дурак, олух; глупый’
русск. цынга, цынжать ‘болеть цингой’