туохт. Дэлби мөҕүлүн-этилин, буруйдан-сэмэлэн. ☉ Быть отчитанным, обруганным, раскритикованным за провинность, плохую работу, учебу
Уол үөрэх аанньа сыстыбакка, мөҕүллэнэтиллэн, кирдиэлэнэн да биэрдэ. Н. Лугинов
Былааны тоҕоммут күнүн аайы кирдиэлэнэрбит кэлээ ини. В. Протодьяконов

туохт.
1. Тыын сиргин таптарбакка буулдьаны курдары аһар (тута өлбөт гына). ☉ Быть пробитым пулей насквозь, навылет (но не смертельно)
Буутун этин көҥдөйдөппүт. Туруга үчүгэй. С. Никифоров
Үсүһүн ытта, куобах табылынна буолан баран, көҥдөйдөтөн, бытаан соҕустук барбытын курдук бара турда. Д. Таас
Өстөөх аптамаатын буулдьата хаҥас эмиийин үөһэ өттүнэн түһэн баран, саннын лаппаакытын ортотунан дьөлө көтөн тахсыбыт. Дьолугар, сүрэҕин таарыйтарбакка көҥдөйдөппүт. «Кыым»
2. көсп. Туохха эмэ кыттыбакка хаал, көтүтүллэн хаал. ☉ Оставаться забытым, незадействованным, не участвовать в работе (когда все работают)
Лабораториятыгар хас-хас үлэһитэ тугу да оҥорбокко көннөрү көҥдөйдөтө сылдьарый? Е. Неймохов
Холкуостаах Киргиэлэй бу үлэҕэ табыллыбата. Уҥуоҕунан кыра буолан, көҥдөйдөтөн, бэрэбинэни көтөхсүбэт. «ХС»
3. көсп. Оҥорбут буруйгунааҕар чэпчэки миэрэни ыл, чэпчэкитик буруйдан. ☉ Получить за провинность более легкий нагоняй, чем положено, избежать справедливого наказания
Тэптиргээнэп дуоһунаһыттан уһуллубута, райком иккис сэкирэтээрэ Ымыыкап саҥа үлэлээн эрэринэн чэпчэтиллэн, быыгабар ылан, көҥдөйдөтөн куоппута. В. Протодьяконов

аат. Өрүскэ мииниллэр улахан тыы (икки өттүнэн эрдиилээх, эрдиитэ хас да кэккэ буолуон сөп). ☉ Лодка, ладья
Суоттуттан Дьокуускайга диэри оҥочонон айаннаан, аара биир хонон сылайан-элэйэн, Дьокуускай куораты буллубут. В. Протодьяконов
Алта мастаах оҥочонон тырыттыбыт таҥастаах дьахтардаах эр киһи сүүрүк хоту усталлар. Н. Павлов
Эмиэ да борохуотунан, оҥочонон улуу Өлүөнэни өксөйөн, тэлиэгэлээх, ыҥыыр атынан ыйы быһа айаннаан, Иркутскайга тиийэн кэлбитэ. П. Филиппов
♦ Оҥочо <куйаар> кутуруктаах фольк. — уһун хойуу кутуруктаах (сылгыны хоһуйан этиигэ). ☉ Имеющий длинный и густой хвост (о лошади)
Лаппаҕаркаан самыылаах, Оҥочо куйаар кутуруктаах, Хаҥаластай быччыҥнаах, Сабакалыыр дьаҕыллаах, Аҕыс адаар мүһэлээх, Түөрт түөрэҥ туйахтаах, Дьөһөгөйтөн төрүттээх Соноҕостой барахсан! Саха нар. ыр. II. Оҥочолооҕун оҥор кэпс. — кэһэт, улахан буруйга-сэмэҕэ тарт. ☉ Наказать за какую-л. провинность, проучить сурово кого-л.
Оттон эн [Сипсики] бассабыык үспүйүөнэ буолан кэлбиккин билиэм да, оҥочолооххун оҥоруом. Л. Попов
Ырыалартан, хоһооннортон Ыраах курдук саныыр этим, Ытыктыы, оонньуу оҥосто Ыстырыыстыыр да кэмнээҕим. Онтум баара, доҕорум Оҥочобун оҥордо — Хоһооннорум сордоохтору Хол-буут быһа олордо. С. Тарасов
Айыы таҥара, оҥочолоох оҥоһуубун оҥордо. Баайбын биирдэ уурдарда уонна, туоҕа итэҕэс буолан, түүлбэр киирдэ?.. А. Сыромятникова
◊ Мотуордаах оҥочо — мотуор күүһүнэн устар оҥочо. ☉ Моторная лодка
Сайыҥҥы кэмҥэ үгүс оробуочайдар балыктааһынынан дьарыктаналлар. Элбэх киһи бэйэтэ мотуордаах оҥочолоох. ДьИэБ
ср. п.-монг. онҕуча, тув. оҥгача ‘лодка’, эвенк. онгкочо ‘дощатая лодка’

аат.
1. Киһи, сүөһү итииргээтэҕинэ, тириитин сааһынан бычыгыраан тахсар сиик. ☉ Пот
Хортууһун көхсүнэн сүүһүн көлөһүнүн сотунна. Амма Аччыгыйа
Томтоҕор кэҥэриитигэр көлөһүнэ бычыгыраата. А. Федоров. Дэлби тиритэн, икки чанчыгынан көлөһүнэ саккыраата. В. Яковлев
2. кэпс. Киһи көлөһүнэ туохха эмэ (хол., таҥаска) иҥэн хараарбыта. ☉ Засаленность чего-л. от пота
Көлөһүннээх бинсээк. — Сиэбиттэн хап-хара көлөһүн иҥмит куһуок саахары ылан биэрдэ. А. Софронов
3. көсп., кэпс. Киһи үлэлээбит эрэйэ; үлэтинэн булбут үбэ-аһа. ☉ Напряженный труд; добытое напряженным трудом состояние, богатство
Көлөһүҥҥүн ааҕыс. Көлөһүҥҥүнэн бул. — Аҕаҥ бар дьон хара көлөһүнүн супту уулаан муспут баайыгар уһаты уойдаҕыҥ. Амма Аччыгыйа
Эһиги кулаактар, үлэһит хара көлөһүнүн сиэн бачча байбыккыт тохтуо. Күндэ
4. көсп., эргэр. Киһи оҥорбут буруйа, айыыта. ☉ Грех, проступок, провинность
Күн сиригэр көстүбүт көлөһүнэ суох көппөт (өс хоһ.). Эйигин көрөн туран күөмчүлээбит көлөһүнүм суох. ПЭК СЯЯ
♦ <Ийэ-хара> көлөһүнэ сарт (саба) түстэ көр көлөһүнэ сарт түстэ
Харытыан ыарахан матаҕаны сүгэн дуу, үөрэн-көтөн дуу ийэ-хара көлөһүнэ сарт түспүт. Л. Попов
Киһи абааһыттан куттанан ийэ-хара көлөһүнэ сарт түспүт, иннин диэки дьүккүйэн көрөр үһү. Н. Туобулаахап
Киһи да ыксаата, ийэхара көлөһүнэ сарт түстэ. М. Чооруоһап. Көлөһүн (көлөһүн-балаһын) алынна — улаханнык итииргээн көлөһүнэ бычыгыраан таҕыста. ☉ Вспотеть, покрыться испариной; его бросило в пот
Уоһа ипибигирэс, хараҕыттан уу-хаар баспыт, көлөһүн аллыбыт. Н. Якутскай
Көлөһүн алла, сылайа үлэлиэххэ үчүгэй! Дьуон Дьаҥылы
Көлөһүнэ көҥү түстэ көр көлөһүнэ сарт түстэ. [Кыргыттар] Күүс үҥкүүгэ көтөннөр, Көлөһүннэрэ көҥү түстэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тиритэн, көҥү түстэ Алгыһым [киһи аата] көлөһүнэ. Р. Баҕатаайыскай. Көлөһүнэ сарт (саба, көҥү) түстэ — наһаа тиритэн көлөһүнэ саккырыы тоҕунна. ☉ соотв. пот льется градом с кого-л.
Көлөһүнүм сарт түһэн харахпын аһытар. Е. Неймохов
Көлөһүнэ сарт түһэн, улаханнык сылайан, эстэн-быстан сиппитэ. С. Никифоров. Көлөһүнэ тилиннэ — үлэлээбит үлэтэ, эрэйэ таах хаалбата, туһаҕа турда. ☉ Труд в поте лица не оказался бесполезным, дал пользу
[Василий Петрович:] Мин сааһым тухары тохпут хара көлөһүнүм дьэ тиллээрэй. Амма Аччыгыйа
— Онтон ол сааскы паарга үс күн баспытыҥ [ууну] сурулла сылдьар. Онтон от үлэтигэр аҕыйах күн үлэлээт, кыыскар киирэн хоргойон олорбутуҥ дии. — Олоруом суоҕа дуо?! Киһи хара көлөһүнүн тириэрбэккит. М. Доҕордуурап. Көлөһүнэ тоҕунна — элбэхтик үлэлээн эрэйдэннэ, сырата барда. ☉ С него сошло семь потов
Күөлү көһөрүү диэн оҕо оонньуута буолбатах. Онуоха миэнэ төһөлөөх-эмэлээх көлөһүнүм тохтуо. Күннүк Уурастыырап
Үгүс көлөһүммүтүн тохпуппут. Элбэх күүскүдэх барбыта. Ч. Айтматов (тылб.)
Сүүһүн көлөһүнүн уллуҥаҕар аҕаан, уллуҥаҕын көлөһүнүн сүүһүгэр аҕаан көр аҕаа. Сааһын тухары сүүһүн көлөһүнүн уллуҥаҕар аҕаан, уллуҥаҕын көлөһүнүн сүүһүгэр аҕаан үөскээн олорор саха урааҥхай саас кэлбитигэр үөрэркөтөр үгэстээх. Н. Неустроев
Сүүстэрин көлөһүнүн уллуҥахтарыгар, уллуҥахтарын көлөһүнүн сүүстэригэр аҕаан, ыал буолан, буруо таһааран олорбуттар. А. Бэрияк. Сэттэ көлөһүнүн ык кэпс. — адьас ыксат, өлөрө сыс. ☉ Доводить до полного изнеможения, обескровливать
Ыарыы ыар-нүһэр илиитин санныбар уурда, Ыарыы, сэгээр, сэттэ көлөһүммүн ыкта. Күнүм хараарарга дылы гынна да, Күөгэйэ устан, күөрэс гынан таҕыста! В. Миронов
◊ Көлөһүн быччархайдара — киһини, сүөһүнү тиритиннэрэр, көлөһүн таһаарар быччархайдар. ☉ Потовые железы. Көлөһүн күнэ истор. — холкуостаахтар үлэлэрин ааҕар кээмэй. ☉ Трудодень (как единица труда у колхозников)
Көлөһүн күнүгэр дохуот түҥэппиттэр. Сүүстэн тахса көлөһүн күнүн аахсыбыт. — Ылар хамнастарын сүгүн аахпата, көлөһүннэрин күнүн аччата сатыыра. М. Ефимов
п.-монг. көлөсүн