сирк гын = момент.-однокр. а) мгновенно пронестись, промчаться с шумом; аттыбынан кус сирк гынан ааста мимо меня с шумом пронеслась утка; ср. сир : сир гын =; б) издать сильный и короткий звук; хотуура сирк гынна его коса издала "вжик!"

туохт.
1. Тылгын тиискэр даҕайан, уоскун хамсатан хатан тыаһы таһаар. ☉ Издавать свист, свистеть
Уҥа тыа иһигэр киһи иһиирэр, кыыс тохтуур. А. Софронов
Хантас гынна да, сүр сытыытык иһиирэн чыскытта. Амма Аччыгыйа
Степа хомойбуттуу иһиирэн кэбиһэр, хаарынан баҕананы быраҕар. Далан
2. Салгыны күүскэ хайа солоон хатан тыаһы таһаар. ☉ Промчаться, пролететь со свистом, просвистеть
Оҕолор үрдүлэринэн, ойоҕосторунан буулдьалар иһиирэн ааһыталыыллар. Н. Якутскай
Тымпыалыкы үрдүгэр эмиэ хара суор кыламмыта. Ону кытта тэҥҥэ дапсылар тыастара лабырҕаспыттара, оноҕосторо иһиирбиттэрэ. Далан
Тымныы эрэ тыһыргыыр, холорук эрэ сөрүүр, тыал эрэ иһиирэр. Күндэ
Сып-сытыы биилээх сааскалар кылбаҥныыллар, иһиирэн кыһыгыраталлар. Эрилик Эристиин

туохт.
1. Бэрт түргэнник көстөн ааһыталаа, хараҕыҥ иннигэр элэҥнээ, быыстала суох солбулла тур (бииртэн биир хартыына туһунан). ☉ Быстро проноситься, мелькать перед глазами
Намыһах соҕуһунан ойуур маһа элэгэлдьийэн ааһара. Н. Якутскай
Чугас дьиэллигэс көстөрүнэн, Кылабачыйан, элэгэлдьийэн, Күөх, кыһыл массыыналар Моҕотой курдук сырсаллар. Р. Баҕатаайыскай
Чөрөйбүт, салдьыр, умсары барбыт муостаахтар элбээтэр элбээн, биир кэм элэгэлдьийбиттэрэ. Ньирэйдэр туора-маары ойуоккалаһаллар. П. Аввакумов
△ Биллибэккэ, түргэн баҕайытык ааһа охсон хаал, элэс гынан аас (бириэмэ туһунан). ☉ Быстро пролететь, пройти, промчаться (о времени)
Сайыҥҥы сайаҕас күннэр, элэс гынан элэгэлдийэн, бииртэн-биир ааһан иһэллэр. С. Маисов
Итинтэн ыла түөрт чуумпу, Игирэ оҕо курдук, сыл Элэгэлдьийэн ааспыта. Н. Некрасов (тылб.)
2. Түргэнник бар-кэл, элэстэн. ☉ Ходить туда-сюда очень быстро, стремительно, мелькать
Уол, сапсыйаат, ханна эрэ элэгэлдьийдэ. Р. Баҕатаайыскай
[Ананий] эмиэ түргэн-түргэнник хааман элэгэлдьийэр. М. Доҕордуурап
Балааккаҕа Кээтии соҕотох эбит. Тэтэрэ, мичээрдии түстэ, тута остуол тардан элэгэлдьийдэ. А. Кривошапкин (тылб.)
ср. бур. эрэгэшэхэ ‘мелькать’

I 1) земля, земной шар || земной; Сир Күнү тула эргийэр Земля вращается вокруг Солнца; Сир аргыһа спутник Земли; сир-сибиир уст. земля, земной шар; күн сирэ подсолнечный мир; земля людей; күн сирэ көҥүл , айыы сирэ аһаҕас погов. подсолнечный мир обширен, земля создателя открыта (иди, куда хочешь —везде дело найдёшь); 2) земля, почва, грунт; суша || почвенный, грунтовой, земляной, земельный; сир кырса дёрн; сиринэн соһуллар (или оттуур ) до пят, до земли (о длинной одежде); сири хорутуу вспашка земли; сир ийэ мать-земля, земля-кормилица; сир симэҕэ полевой| цветок; сир көстүбэт , тула уу земли не?: видно, кругом вода; сиргэ олор = садиться на землю; 3) земля, территория; колхоз сирэ колхозная земля; 4) место, местность, край; бу сири билэбин эту местность я знаю; бу сиргэ урут сылдьыбытыҥ дуо ? ты бывал раньше в этих краях?; 5) место, пункт; хонук сир место ночёвки; үүтү тутар сир пункт приёма молока; 6) разг. пол; оҕолор сиргэ оонньууллар дети играют на полу; 7) диал. охотничье угодье (закреплённое за каждым охотником-промысловиком); сиргэ таҕыс = отправляться в (своё) охотничье угодье # барар-кэлэр сир суох некуда деваться; күннүк сир расстояние, покрываемое за день; өһүргэниэх сир баппатаҕын нашёл, на что обижаться; сир аайы баар а) везде и всюду есть, имеется; везде и всюду найдётся кто-что-л.; б) посредственный, заурядный; сир аайы суох редкий, редкостный, незаурядный; сир аннынан скрытно, тайно, тайком; сир аһа а) что-л. съедобное (дикорастущее); б) диал. картофель; овощи; сир быта (человек), осведомлённый во всём; сиргэ киирэр диал. ящерица; сиргэ силлиир он ругается, возмущается (разочаровавшись, обманувшись в ком-л.); сиргэ түспүт сэрэбиэй судьба, рок; предопределение; сиринэн-халлаанынан андаҕай = клясться нёбом и землёй (отпираясь от чего-л. или доказывая что-л.); сир кыыла диал. медведь; сир ортото половина пути, середина пути; сир ортотун кэллибит мы прошли половину пути; сир саарбах нечто неопределённое: ни то ни сё; сир суох разг. а) неуместно; ни к месту; б) без основания; манна өһүргэниэххэ сир суох тут нет основания для обиды, тут не на что обижаться; сир түннүгэ умный; философски мыслящий; сиртэн көстүбэккэ сылдьан от стола два вершка (а туда же); сиртэн халлааҥҥа диэри (или тиийэ ) в высшей степени (делать что-л.; букв. от земли до нёба); сиртэн халлааҥҥа диэри махтан = приносить глубокую искреннюю благодарность; сиртэн хостонор баайдар полезные ископаемые; сир уһуга край земли (обычно говорится о непроходимых, бездорожных местах); сир сирэйдээ = позорить, опозорить кого-л.; сир-халлаан икки ардыгар на произвол судьбы, между нёбом и землёй; сир-халлаан икки ардыгар хаал = остаться между нёбом и землёй (т. е. без пристанища, без определённых занятий, вообще в неопределённом положении); сир ыла тур = а) хоть немного сократить расстояние (к-рое предстоит преодолеть); б) предпринять хоть что-л., чтобы выиграть (или добиться чего-л.); үлэ элбэх , бүгүҥҥүттэн сир ыла туруохха работы (предстоит) много, надо хоть что-нибудь сделать уже сегодня.
II : сир гын = момент.-однокр. пронестись, промчаться с шумом; ср. сирк: сирк гын =.