грубо противоречить кому-л., грубо препираться с кем-л.

склонный грубо противоречить, склонный к грубому препирательству; хадьар майгылаах киһи любитель противоречить, препираться; хадьар быһыы склонность к грубому препирательству.

противодействовать, оказывать сопротивление кому-чему-л.; противоречить кому-л.; өстөөх утарылаһар враг оказывает сопротивление; кини утарылаһар, сөбүлэспэт он против, он не соглашается.

говорить, сказать; сахалыы саҥар = говорить по-якутски; улаханнык саҥар = говорить громко; утары саҥар = противоречить кому-л., вступать в пререкания с кем-л.; саба саҥар = прикрикнуть на кого-л.

туохт. Утары эт, атын киһи этиитин утар. ☉ Противиться, противоречить кому-л., огрызаться с кем-л. «Хомуньуустар бары инники буолуохтаахпыт», — диэн Бүөтүр бастаан Кирииллиҥҥэ өрөһөлөспүтэ. Л. Попов

быть против кого-чего-л., противодействовать, противоречить кому-чему-л.; отражать (напр. нападение); ити абыычайы утарар это противоречит обычаю; кини этиитин утарбыттара они были против его предложения; советскай норуот сэриини утарар советский народ против войны; өстөөх атаакатын утар = отразить атаку врага.

туохт. Утарылас, төттөрүтүн оҥор, тыл ааҕыс. ☉ Перечить, возражать, противоречить, противодействовать кому-чему-л. [Күөс Бүөтүр:] Нохоо, дьиэлээх тойонуҥ эппитин кэннэ, тоҕо өрөлөһө тураҕын? Н
Неустроев. Кырдьыгы утары өрөлөһөн кыайбыт суох. Кырдьык мэлдьи кыайар. Софр. Данилов
Өлөксөй кытаанахтык быһаарда. Өрөлөспүт атыыһыт Сүөдэри Үүрэн, мунньахтан таһаарда. С. Васильев

1. 1) нареч. прямо, против; навстречу; утары бар= идти навстречу; утары көр = смотреть прямо, в упор; утары тур= а) стать напротив, против кого-л.; б) противодействовать кому-чему-л.; утары эт = противоречить, возражать кому-л.; 2) вопреки кому-чему-л.; утары оҥор = делать что-л. вопреки кому-чему-л.; 2. послелог, упр. осн. и вин. п. напротив, против; прямо; аан утары напротив двери; күнү утары көрүмэ не смотри прямо на солнце; тыал утары против ветра; 3. встречный, противный; утары тыал встречный ветер; утары күүс противоборствующая сила.

туохт.
1. Б э й э ҥ к ы р д ьы ккын, санааҕын көмүскээн атыттары кытта тыл аахсыс, күрэстэс. ☉ Отстаивать своё мнение, свою правоту, спорить
[Учууталлаах аҕабыыт] улам-улам са ҥа лара х о й д о н , балачча өр нууччалыы м ө к к ү стүлэр. Амма Аччыгыйа
Кырдьык туһугар ханна баҕарар мөккүһэр куолу. Л. Попов
Ханна эрэ ыраах дьахталлар мөккүһэр саҥалара өрө умайыктаммахтаан ылла. Н. Заболоцкай
△ Туох эрэ туһугар туруулаһан туран киирис, охсус. ☉ Упорно бороться за что-л., оказывать достойное сопротивление
Сир үрдэ киэҥ — Үлэлиирбит курдук үлэлиэхпит, Үрүҥнэри кытта мөккүһүөхпүт. П. Ойуунускай
Баар итэҕэстэри туоратар иннигэр илистиэххэ да сөп, мөккүһүөххэ да сөп. С. Васильев
Холкуос тэриллиэҕиттэн ыла холкуоһу үрэйэргэ мөккүспүт сидьиҥ өстөөхтөр буортулуур оҥоһуулара барыта силиэстийэнэн арыллыбыт. Эрилик Эристиин
ср. алт. маргыш ‘биться об заклад, держать пари’, эвенк. мэккус-мии ‘спорить, противоречить’

туохт.
1. Кими, тугу эмэ кытта сөбүлэһимэ, сөбүлэспэккин биллэр. ☉ Противоречить кому-чему-л., перечить, возражать кому-л.
Онтон-мантан сэмэй соҕустук утарар саҥалар иһиллитэлээтилэр. Амма Аччыгыйа
Яков Андреев мунньахха бөһүөлэги Лоҥкуудаҕа көһөрөрү утарбыта, оннооҕор Степановы кытта мөккүспүтэ. М. Доҕордуурап
Мин онно тугу эрэ утарыах курдук тыл була сатыы турбутум баара, миэхэ дьонум саҥардыах бокуой биэрбэтилэр. Н. Заболоцкай
2. Кими, тугу эмэ кытта сөбүлэспэккэ өрөлөс, хардары тугу эмэ оҥор. ☉ Быть, идти против кого-чего-л., действовать против кого-чего-л., противоборствовать
Ол да иһин үтүө санаалаах эдэр ыччат баайы-тоту утаран, көскө баран эрэйи көрөллөр. Эрилик Эристиин
Куһаҕан Ньукулай уола күн ыраахтааҕыны утарбытын иһин, нэһилиэк кырдьаҕастара күбүрүнээтэр тойоҥҥо үҥсүү түһэрбиттэр. М. Доҕордуурап
Хара санаалаах хаһан да кыайтарар, улууну, кэрэни утарбыт төһөҕө да умсар. Т. Сметанин
Томтор тэллэҕиттэн тааҥканы утарар саалар тыастара бачыгыраабыта. ИИФ ИДЫК
◊ Аһаҕастык утар — толлубакка саҥаран-иҥэрэн, утары көрөн олорон сөбүлэспэккин биллэр. ☉ Открыто возражать кому-л.
Улахан төрүттээх-уустаах үрдүкү тойотторго баһын бэриммэккэ, кинилэр киэбирэллэриттэн дьулайбакка, аһаҕастык утарар. Болот Боотур
Дьөгүөссэ ити, Артур Уордаахап олохтоох саха боруодата сылгыны ууһатыыны итэҕэйбэтин, аһаҕастык утарарын даҕатан эттэ. В. Протодьяконов. Утарар албас спорт. — тустууга утарылаһааччы албаһы оҥорор кэмигэр куотар ньыманы туттуу. ☉ Контрприём в спортивной борьбе. Утарар ситим тыл тыл үөр. — утарыта суолталаах тыллары эбэтэр этиилэри холбооттуур ситим тыл: оттон, да. ☉ Противительный союз. Утарар ситим тылы булан аннынан тардыҥ
ср. тюрк. утур ‘быть против’