уст. 1) сума, мешок; 2) перен. живот, пузо.

сыһ. Кусхайан тахсар курдук. ☉ Так, чтобы обтягивало выпирающий живот, пузо
Сотору соҕус спортивнай таҥаһы кусхаччы кэтэн, былаат баанан киирэн: «Балаайа, эн оккун биһиги көмөлөөн мунньуохпут», — диэбиттэрэ. П. Аввакумов

туохт.
1. Уойан-тотон истэн, ынаҕар истээх буол. ☉ Иметь пузо, стать пузатым
Тойон киһи Томтоҕор оһоҕостонно, Толуу куҥнанна, Тойбоҕор быһыыланна. Өксөкүлээх Өлөксөй
2. кэпс., харыс. Хат буол. ☉ Стать беременной, брюхатой
[Ойох буолан] Мотоҕор оһоҕостонон, Тэрэгэр эмиийдэнэн, Мэтэгэр бэйэлэнэн. Өксөкүлээх Өлөксөй
Оһоҕостонон хаалан, үөрэхпиттэн уурайан, биир сыл академическай ылан, төрөппүттэрбэр тахсан олорбутум. И. Егоров
Кини [Мила] биирдэ өйдөөбүтэ оһоҕостонон хаалбыт этэ. «ХС»

аат., эргэр.
1. Тирии матаҕа. ☉ Кожаная сумка. Быта курдук таҥаһын дуомун марбатыгар хаалаата
2. көсп., түөлбэ. Ким-туох эмэ иһэ, киэлитэ. ☉ Живот, пузо
Марбата кэлбит. ПЭК СЯЯ
Төгүрүччү түөс, барыта марба, кууччата куртах баар үһү (тааб.: чугуун). Ыгдаллыбыт сарыннаах Ырҕаллыбыт марбалаах Суон Дьөгүөр күтүр өстөөх Суостаах хара баттала …… Ол дьи к т и лэ эх харт ыын а ҕа О йу уламмыт этилэр. Күннүк Уурастыырап
ср. монг., тув. барба ‘кожаный вьючный мешок’

даҕ.
1. Туоратын төгүрүччү мээрэйинэн улахан. ☉ Толстый. Суон тиит. Суон быа. Суон киһи
□ Сорох мастар суоннара сүүрбэ миэтэрэҕэ тиийэр эбит. Суорун Омоллоон
Биирдэрэ намыһах уҥуохтаах, хатыҥыр, иккиһэ өссө намыһах уонна суон. Н. Заболоцкай
Нина ийэтэ суон, бөкүнүк үрүҥ илиитинэн сүүһүттэн көлөһүнүн сотунна. Н. Габышев
2. көсп., кэпс. Намыһах, сөҥ (куолас). ☉ Низкий, густой (о голосе)
Хатанхабараан саҥата Хайыта ыстанан барда, Суостаах суон модун саҥата Дэлбэриттэн барда. П. Ойуунускай
«Тохтоо, тохтоо!» — Никита ааны сабасаба суон куолаһынан көбдьүөрдэ. Н. Лугинов
Суон күөмэйинэн дьону ыҥыран көөҕүнээтэ. С. Никифоров
3. көсп., эргэр. Сүдү, сүҥкэн, улахан. ☉ Огромный, значительный
Суох, доҕоор, Суруксут суон суолталаах, Баарысуоҕу баһыйар. А. Софронов
Уолуо суох уһун уйгу, Суоллуо суох суон соргу — Өҥ-тот бөҕө үөскээбит, Өрөгөй бөҕө үрдээбит. Болот Боотур
Уутуттан уһуктан, Суон ойуур суугунуур. Эллэй
Мусуой суон сураҕа ыраахтан-чугастан араас идэлээхтэри тардар. «ХС». Утары суолт. синньигэс
♦ Суон дурда, <халыҥ хахха> буол көр халыҥ
Эһиги суон дурда буолаҥҥыт, Ийэ сири дьолго тиэрпиккит. Күннүк Уурастыырап
Дьиэтигэр кэлэн халыҥ хаххатыгар, суон дурдатыгар — ийэтигэр үҥсээхтээбитэ. Амма Аччыгыйа
Доҕорум туһугар, Доҕорум дьолугар Суон дурда буолуоҕум, Олохпун туоруоҕум. Л. Попов
Суон сураҕыр көр сураҕыр. Хаҥалас улууһугар чугаһынан суох үрдүк дабааҥҥа турар суон сураҕырбыт дьаам — Ат Дабаан баар. Дьүөгэ Ааныстыырап
(Ким, туох эмэ) моонньо суон кэпс., көр моой. Ордук идэ оҥостооччу, Оннук киһи манна суох. Баар да буоллун, от охсооччу Тулуйуоҕа — моонньо суон. С. Тимофеев
Аҕам, ийэм кырыйдылар, уһуннук олорботторо буолуо. Сүөһүлэрэ-баайдара, атын хаалынньаҥнара суох, барыта мин суон моонньубар хаалар. «ХС»
◊ Суон сааллаахтар (моойдоохтор, истээхтэр, буруолаахтар) эргэр. — баайдар диэн хомуур суолтаҕа абааһы көрөн этии. ☉ Собирательное название всех богатых с оттенком неприязни (букв. имеющие толстый загривок (шею, пузо, дым из трубы))
[Дьэллиикэп Дьэкиим:] Бу биһиги, кыра, кыаммат-тиийиммэт дьоннор, араас тардыыны дууса баһынан араас баайдары, …… суон сааллаахтары кытта тэбис-тэҥҥэ төлүүр этибит. П. Ойуунускай
Үрдүк өһүөлээхтэринэн, суон буруолаахтарынан сылдьыаххын? Амма Аччыгыйа
Суон истээх тойоҥҥо Сордонуом кэриэтэ, Өлөрсөн, охсуһан Өлүөхпүн саныыбын. П. Тобуруокап
Онно [эргиэҥҥэ] кылаабынайдара Дьокуускай суон моойдоро Никифоровтар, Кушнарёвтар, Санниковтар эбиттэр. П. Егоров. ДТС йоҕан, йоҕун, тат. юан, алт. дьоон, уйг. йоҕан