фактория; факторияҕа түүлээҕи туттар = сдавать пушнину в факторию.

1) имеющий лезвие, остриё; с... лезвием, с... остриём; с острым концом; 2) имеющий ость; с... остью; остистый; 3) перен. лучший, отборный; кыыс гиэнэ кылааннааҕа самая лучшая из девушек; красавица # кылааннаах түүлээх пушнина, пушной товар.

торг; торги; түүлээх аан дойдутааҕы туора международные торги пушниной.

сортировать, рассортировывать; разбирать, перебирать; түүлээҕи суортаа = рассортировать пушнину.

сортировать; бурдугу сортировкалаа = сортировать зерно; түүлээҕи сортировкалаа = сортировать пушнину; сортировкалыыр массыына сортировочная машина.

Самый лучший, отборный, остистый (обычно о пушнине); Таалыр манньыат устар. большая круглая монета из золота или серебра.

1. 1) имеющий шерсть, пух, волосы; с... шерстью, с... пухом, с... волосами; 2) шерстяной, пуховый; түүлээх наскы шерстяные носки; түүлээх суорҕан пуховое одеяло; 3) волосатый; түүлээх сирэй волосатое лицо; 2. 1) пушнина || пушной; түүлээх бултааһынын былаана план заготовки пушнины; түүлээх булда пушной промысел; 2) мех || меховой; күндү түүлээх драгоценный мех; түүлээх бачыыҥка меховые ботинки, ботинки на меху # ала түүлээх фольк. птицы; түүлээх ытыс щедрая рука (букв. волосатая ладонь); үрүҥ түүлээх фольк. конный скот; хара түүлээх фольк. рогатый скот.

1. даҕ.
2. Ыарахан сыаналаах, элбэх харчыга турар. ☉ Дорогой, ценный, дорогостоящий, драгоценный
   Күндү шевиот көстүүмнээх. Модельнай араҕас түүппүлэлээх. Кремовай сорочкалаах. Амма Аччыгыйа
   Кременец куоракка татаардар аҥаардас кыһыл көмүһүн, күндү табаарын эрэ аатыгар кэлбэтэхтэр. Суорун Омоллоон
3. Таптыыр, истиҥник саныыр. ☉ Любимый, милый, дорогой
   Харыйа арыы кэтэҕэр Ала бургунаспытын хомуйан Күн курдук Күөгэйэ-көрүлүү оонньуурбут баара, Көмүс доҕорум, күндү үөлээннээҕим. С. Зверев
   «Күндү доҕорум Богдан», — диэн кини олоро түһэн суруйан барда. Суорун Омоллоон
   Саасүйэ тухары махтал-баһыыба буоллун, күндү доҕоруом! С. Ефремов
4. Дэҥҥэ көстөр, уһулуччу сэдэх. ☉ Редкий, редко встречающийся
   Оттон хатыҥ силиһин төрдүгэр үүнэр удьурхай бэрт сыаналаах, күндү маһынан ааҕыллар. Суорун Омоллоон
   Айгырастаах симэхтээх, Алтан, көмүс дыбарыаскар, Абыраллаах күндү малбын, Айылгылаах анал тааспын, Аһатыахсиэтиэх буолаҥҥын, Албаҕалаан ылбытыҥ. Эллэй
5. аат суолт. Ким эмэ сүрэҕэр чугастык тутар, истиҥник саныыр, таптыыр киһитэ, ордук ойуччу тутан таптыы саныыр туга эмэ. ☉ Дорогой, милый, любимый, близкий сердцу человек; что-л. дорогое, ценное
   [Сылаас үүт барахсан] Күүгэнэ күрүлээн, Күүгүнүүр тыаһыттан Күндүнү булбаппын. Күннүк Уурастыырап
   Дьоно истэн иэдэйдэхтэрэ. Саргы саамай кыралара, күндүлэрэ. Н. Лугинов
   Истиҥник күүтээччилэр Күүппүт күндүлэрин көрсөллөр, Ахтыбыт доҕордорун булаллар. Т. Сметанин
   Хоһоон миэхэ саамай күндүм, Үөрүүм, Дьолум, Кэскилим! Д. Васильев
   ◊ Күндү түүлээх — сыаналаах тириилээх бултанар, эбэтэр иитиллэр кыыллар (хол., кырса, саһыл, киис). ☉ Пушной зверь (напр., лиса, песец, соболь)
   [Баай Барыылаах] Кыһыл-хара кылааннааххыттан, Күндү үтүө түүлээххиттэн Күөйэ-көрсө көтөн кулу. Өксөкүлээх Өлөксөй
   △ Ол кыыллар тириилэрэ. ☉ Мех пушных зверей, пушнина
   Бурдук ыспыт дьон буолактан Тыраахтар миҥэлээх кэллилэр Булчут бэртэрэ ойууртан Күндү түүлээхтээх киирдилэр. Эллэй
   ср. монг. күндү, бур. хүндү ‘честь, достоинство; почет, уважение; авторитет’

даҕ.
1. Биилээх, уһуктаах төбөлөөх. ☉ Имеющий лезвие, острие, с острым концом
Бу дьолбут тутааҕын күөмчүттэн көмүскүү, Өргөстөөх, кылааннаах үҥүүнү тутуохпут! Күннүк Уурастыырап
Дьэрэкээннээх хоһоонун Дьиэрэлдьиччи ыллаабыта, Кылааннаах хотуурун Кылбаарыччы сытыылаабыта. С. Васильев
Киил маһы суорарга Мин сүгэ охсобун, Кылааннаах биилээммин Кыыкырдыы аалабын. А. Бэрияк
2. Кылгас ньуолах түүтүн үрдүнэн кытаанах уһун кылаан буолар түүлээх. ☉ Имеющий ость, остистый
Кылбалдьыгас кылааннаах андаатар тириитэ бэргэһэтин сэгэччи анньынна. В. Протодьяконов
3. көсп. Баартан бастыҥ, талыы. ☉ Лучший, отборный
Сирэ саныахпын Сирэйдээх үтүөтэ, Силээхтэ бэрдэ, Кыыс оҕоттон Кылааннаах туйгуна эбит. П. Ойуунускай
4. көсп. Улахан суолталаах, чаҕылхай, этигэн. ☉ Значительный, важный; выразительный
Кылааннаах сытыы тыл ыһыллан, Кытарбыт тимирдии хаарыста. С. Васильев. Бу [«Күөгэйэр күннэрбэр»] кинигэҕэ Эллэй билиҥҥэ диэри умнуллубат, кылааннаах кэрэ айымньылара киирбиттэрэ. Н. Габышев
♦ Киһи киэнэ кылааннааҕа — туйгун, бастыҥ, чулуу киһи. ☉ Лучший из лучших (о человеке)
Ээ, ол тыа бөрөтүгэр холоомо. Мантыкаҥ киһи киэнэ кылааннааҕа. М. Доҕордуурап
◊ Кылааннаах (түүлээх) — 1) күндү түүлээх кыыл. ☉ Пушной зверь
Сааһын тухары хара тыаттан арахсыбатах, кылааннаах түүлээх бөҕөнү кыстаабыт ахан булчут. Софр. Данилов
Оо, киһи тиийбэт ыраах тыаларыгар аймамматах, уутуйан үөскээбит күндү кылааннаахтар сырыттахтара эбээт! «ХС»; 2) күндү түүлээх кыыллар таҥас, киэргэл буолар тириилэрэ. ☉ Ценный мех, пушнина
Кыһалҕаҕытын билэммин, кыаммаккытын таайаммын, кылааннаах түүлээхпиттэн кыбынан …… кэллим. Амма Аччыгыйа
Балаакка таһыгар матаҕалар кылааннаах түүлээҕинэн бөскөччү туолан иһэллэр. В. Протодьяконов

1) мягкий; сымнаҕас орон мягкая постель; сымнаҕас сир мягкая земля; сымнаҕас илии мягкие руки; 2) перен. смирный, кроткий; уступчивый; ласковый; сымнаҕас ат смирная лошадь; сымнаҕас майгы кроткий характер; сымнаҕас тыл ласковое слово; 3) перен. тёплый, мягкий (о климате, воздухе и т. п.); сымнаҕас климат тёплый климат # сымнаҕас көмүс мягкое золото (о пушнине).