разбогатеть; жить в полном достатке.

разбогатеть; элбэх үптэннэ он стал очень богат.

приобретать какую-л. верхнюю одежду; саҥа соннон = приобрести новое пальто # уһун соннон = уст. разбогатеть; уһун сонноохтор уст. богатые, разбогатевшие.

сов. 1. (разбогатеть) бай; 2. перен. (по составу, содержанию) бай, элбээ, кэҥээ; 3. (о почве, руде и т. п.) бай, сөҥ.

туохт. Үптэн, үптээх-харчылаах буол (соһуччу эбэтэр кылгас кэмҥэ). ☉ Стать богатым, разбогатеть неожиданно, нажиться на чём-л. [Хаҥынай Сэмэн:] Моҕотой уола Дьаакып кэпсээн эрэрэ: хаартылаан улаханнык сүүйэн баран, бэркэ арыгылаан эрэр диэн
Онон буоллаҕына, үбүрэн аһыы-сии сырыттаҕа. Н. Неустроев
[Көстөкүүн] Төрөөбүт дойдугун эргинэн үбүрэн эрдэҕин. А. Абаҕыыныскай

туохт. Элбэх үп-харчы, мал-сал, сүөһү-ас баайдан. ☉ Иметь обилие материальных ценностей, денег; разбогатеть
Саха төрдө буолбут Саха Саарын Тойон, Сабыйа Баай Хотун диэн, Баһа-атаҕа биллибэт Баараҕай – барҕа баайданан Байан-тайан олорбуттара эбитэ үһү. П. Ойуунускай
Оттон сорохтор эмиэ да соччо үлэлээн түүннэри-күнүстэри умса-төннө түспүттэрэ көстүбэт эрээри, сүөһүлэнэнастанан, байан-тайан иһэллэр. Болот Боотур
[Уйбаан:] Ыал буолтум тухары күн тура-тура үлэлиибин-үлэлиибин да, байан-тайан кэлбэтим. А. Софронов

(разо-, разъ=, рас=) приставка, суолтатынан: 1. туохтуурдары үөскэтэр уонна көрдөрөр: 1) бытарытыыны, кыралааһыны, хол. разбить үлтүрүт; разломать тоһуталаа; 2) араартааһыны, түҥэтиини, хол. развести араар, аҥы-аҥы ыыт; разложить тарҕата уурталаа; разбросать тарҕата быраҕыталаа, ыһаттаа; 3) аҥы-аҥы барыыны, хол. разбежаться үрүө-тараа сырые; 4) хайааһын предмеккэ бүтүннүүтүгэр тарҕанарын, хол. разрисовать уруһуйунан сап, саба уруһуйдаа; 5) хайааһын түмүгэр ситиһиини, хол. разбогатеть дэлби бай; 6) уруккуга утары хайааһыны, хол. разлюбить таптаабат буолан хаал; 7) хайааһын наһаатыйыытын, хол. разыграться наһаа оонньоон бар; 2. даҕааһын ааты уонна аат тылы үөскэтиигэ туттуллар, туох эмэ хаачыстыба көстүүтүн бэлиэтиир, хол. развесёлый наһаа көрдөөх, наһаа көрүдьүөс.

туохт. Сонноох буол; сонно кэт. ☉ Иметь пальто; быть одетым в пальто
Чурумчуку бэйэтэ Чубуку бэргэһэлэннэ, Тугут истээх соннонно. Эллэй
Ардыгар Ботуруускай улуус кинээһин оҕото аатыран, саһыл истээх сукуна соннонон сылдьар. М. Доҕордуурап
[Ыстапаанньыйа:] Ынаҕым тириитэ сарыыланара буоллар соннонуом этэ. Күндэ
♦ Кылгас соннон көр кылгас
«Бу саллар сааһым тухары ытыс буортан матаммын, кылгас сонноннум», — Хаппыт Дьарааһын сонун тэллэҕин убахтаата. М. Доҕордуурап. Уһун соннон — байан-тайан олор, баай буол. ☉ Разбогатеть (букв. иметь длинное пальто)
Былыр Баттал баарына Уордаах кулуба, Баай-тот эрэ Уһун сонноноро, Саһыл саҕаланара. П. Тобуруокап
Мин сордоох хара көлөһүммүн балыйан уһун соннонуоххут суоҕа. М. Доҕордуурап
Төһө да үлэһит, хоһуун буоллар, уһаантэнийэн барбатаҕа, уһун сонноммотоҕо. «ХС»

туохт. Ис сыалан, хаһалаах, эмис буол. ☉ Нагуливать брюшной жир
Мин тот, туох да кыһалҕата суох холку олохтон улам эттэнэн, халыҥаан испитим, өссө кыратык хаһаламмытым даҕаны. Далан
Тыйыс усулуобуйалаах, чычырбас аһылыктаах уһун кыһынын саха сылгыта түргэнник уойарынан, халыҥ хаһаланарынан, суон саалланарынан, …… ордук тулуйумтуо буолан, эрийсэн эрдэҕэ. АНП ССХТ
♦ Халыҥ хаһалан, <суон саал- лан> — дьону көлөһүннээн аһара бай, уой-тот. ☉ Разбогатеть, стать мироедом (букв. заиметь толстый жир)
Хара норуот хараҕын уутунан халыҥ хаһаламмыт (өс хоһ.). [Василий Петров:] Мин …… соххор-доҕолоҥ сорунан-муҥунан суон саалламматаҕым, халыҥ хаһаламматаҕым. П. Ойуунускай
Лээһэй баайдар Эмсэх гынан, Адьырҕа баайдар Аһылык оҥостон, Хамначчыт хараҕын уутунан Халыҥ хаһаламмыттар, Сордоох сүһүөҕүн уутунан Суон саалламмыттар. С. Зверев

1. даҕ.
2. Биир атаҕа кылгас буолан эбэтэр ыалдьан сүдьүҥнээн хаамар. ☉ Хромой
   Доҕолоҥ сүһүөҕүн уутун супту уулаан олороругар сөп буолбакка, чугастааҕы ыалларын кураанахтаата. Суорун Омоллоон
   Оҕус илин уҥа атаҕынан дугуммат доҕолоҥ буолан тоһуйда. Амма Аччыгыйа
   Арай сэриигэ хабыллар саастаах дьоннортон туос доҕолоҥ Мэппиилэй Солтуохап эрэ сыыйыллан хаалбыта. П. Аввакумов
3. көсп. Алдьаммыт эбэтэр хаадьаҥныыр атахтаах (дьиэ тэрилин туһунан). ☉ Со сломанной или качающейся ножкой, колченогий (о мебели)
   [Өкүүчэ] атаҕа «доҕолоҥ» остуолларга Араас кинигэлэри дьаарыстаата. С. Васильев
4. аат суолт., эргэр., көсп. Ыарахан үлэттэн эстибит-быстыбыт, ыарыһах буолбут киһи. ☉ Человек больной, истощенный изнурительным физическим трудом, немощный
   Доҕолоҥ доҕолоҥу сиилээбитигэр дылы (өс хоһ.). Доҕолоҥ бэйэм Дьол-соргу туттум. Эллэй
   ♦ Доҕолоҥ сүһүөҕүн уутун, соххор хараҕын уутун мус (обор) эргэр., сөбүлээб. - дьону харса суох көлөһүннээн бай-тай. ☉ Разбогатеть путем беспощадной эксплуатации чужого труда
   Соххор хараҕын уутун, доҕолоҥ сүһүөҕүн уутун сүүрүгүрдэн муспут. Саха фольк. Доҕолоҥ сүһүөҕүн уутун, соххор хараҕын уутун супту оборбут үс киһини ааттаата. Суорун Омоллоон
   Эн соххор хараҕын уутун, доҕолоҥ сүһүөҕүн уутун муспуккун уот сиэбитэ дуо? Эрилик Эристиин
   п.-монг. доҕолоҥ