1) развязывать, распутывать; былааккын сүөр = развязать платок; баайыыны сүөр = распутать узел; 2) расстёгивать; тимэххин сүөр = расстегнуть пуговицы.

туохт.
1. Тугу эмэ сүөр. ☉ Распускать, развязывать что-л. Тимэҕи өһүлэбин. Маны аргыый аҕай өһүл
2. Тугу эмэ (хол., гаайканы) эрийэн уһулан ыл. ☉ Отвинчивать, развинчивать что-л. Суруугу өһүл. Гаайканы өһүл
△ Тугу эмэ үрэй, чаас чааска араар. ☉ Разбирать что-л. на части. Массыынаны өһүл. Уоллара араадьыйаларын өһүлэн иһин ороон кэбиспит
3. көсп. Эппит тылгыттан туораа. ☉ Отступать от данного слова. Эппит тылбын өһүлбэппин
4. Кимиэхэ эмэ иэстэһэр санааҕыттан аккаастан; кими эмэ бырастыы гын. ☉ Отказаться от намерения мстить кому-л.; прощать кого-л.. Ол түбэлтэ кэнниттэн кини иэстэһэр санаатын өһүллэ
♦ Күүһүн өһүл көр күүс. Утарылаһааччыҥ күүһүн өһүл. Өстөөх күүһүн өһүл
□ Оччолорго эдэр буоллахпыт, ол да буоллар күүстээх үлэҕэ сылдьан күүспүт өһүллэр этэ. «ХС». Өрөөбүт уоскун өһүл фольк. — уһуннук ыллаабакка, олоҥхолообокко сылдьыбыт киһиттэн көрдөһүү формулата: үчүгэйдик, ылынан ыллаа, олоҥхолоо. ☉ Формула просьбы к исполнителю устного народного творчества: держи речь, молви слово (букв. развяжи свои праздные уста)
Исискиттэн ирэн-хорон, Ис-искиттэн эн үөрүөҥ, Өрөөбүт уоскун өһүлүөҥ, Хоммут уоскун хоҥноруоҥ. С. Данилов
Өрөөбүт уоһум өһүлүннэ, Дьэбиннийбит күөмэйим дьэҥкэрдэ. С. Васильев
ср. др.-тюрк. сеш ‘распутывать, развязывать’, хак. сөгил ‘пороться, распарываться’

туохт.
1. Туох эмэ баайыллыбыты өһүл. ☉ Развязывать, распутывать что-л., отвязывать кого-что-л. [Миитэрэй] нөҥүө сарсыардатыгар, дьон турбутун кэннэ, кыратык нуктуу түһэн баран, туран хараҕын саба бааммыт былаатын сүөрбүтэ, тугу да көрбөт буолбут этэ. Амма Аччыгыйа
«Сэрэн, доҕор, — управляющай баран аты сүөрбүтэ. — Эдэр сылгы атыҥырас буолар». Далан
Оҕонньор суумкатын тас сиэбиттэн туох эрэ кыраны, суулааҕы ылан, мас үрдүгэр ууран, бэркэ сэрэнэн сүөрдэ. С. Никифоров
2. Тимэхтэммити төлөрүт, босхо ыыт. ☉ Отстегнуть (пуговицу). Сонун тимэҕин сүөрдэ. Ырбаахытын үөһээ тимэҕин сүөрдэ
□ [Өкүүчэ] Аҕылаан, аргыый уоскуйан, Сонун тимэҕин сүөрдэ. С. Васильев
Синиэлин тимэҕин сүөрэр, Хаамыытын түргэтэтэр Күн уота тыргылла тыгар Кини үс мэтээлигэр. Баал Хабырыыс
3. көсп. Туох эмэ мөккүөрдээх боппуруоһу, дьыаланы быһаар, оннун буллар. ☉ Уладить (напр., конфликт), разрешить (напр., спор)
Бэйэм буруйдаахпын — бэйэм сүөрүөхтээхпин. Ол иһин Дьуурга даҕаны, силиэстийэ да сууттарыгар, мин кырдьыгы этиэхтээхпин. Суорун Омоллоон
◊ Сүөрэ тарт — биир күүстээх тардыынан өһүллэр, төлөрүйэр гына төлө тарт. ☉ Развязать узел одним резким сильным движением
[Уол] чомпой бэргэһэтин быатын сүөрэ тардан кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
ср. ДТС йөр ‘отвязывать, распутывать’, туркм. чөзмек ‘развязывать’