страд. от күөдьүт = 1) разжигаться, раздуваться, быть разожжённым, раздутым (об огне); 2) перен. разжигаться, усиливаться, быть разожжённым, усиленным; возобновляться, быть возобновлённым (напр. о ссоре, споре).

дьүһ. туохт. Олус халҕаҕар, киэҥ, мөһөөччүк курдук буолан көһүн (ыстаан туһунан этэргэ). ☉ Быть, казаться очень широким, свисающим как мешок, широко раздуваться (о штанах). Баскыйбыт ыстааннаах

дьүһ. туохт. Кэҥээ, улаат (таныы туһунан). ☉ Раздуваться, расширяться (о ноздрях). Ат сиргэнэн, таныыта тартайа түстэ
ср. кирг. тартай ‘иметь вид сухого и длинного; вытягиваться, торчать вверх’, дэрдэй ‘вздуваться, вспухать’

дьүһ. туохт., сөбүлээб. Киэҥник ат, кэҥээ, тартай (айах, таныы туһунан). ☉ Широко раскрываться, раздуваться (обычно о рте, ноздрях человека)
Күлэн дьалтайда. Дьэ, онтон Иһит эргэрэн барда, Сиксигэ сиритиннэ, Иитэ элэйдэ, Тас өттө Дьалтайа кырыйда. Саха фольк. Ферапонтов түөрт уон саастаах, суон, кыһыл бааһынай, балларыттыбыт уостаах, дьалтайбыт болчуох муруннаах, ынайбыт истээх. Л. Толстой (тылб.)

дьүһ. туохт. Салгыны эҕирийэргэр, тыынаргар кэҥээн, улаатан ыл (таныы туһунан). ☉ Расширяться, раздуваться при вдыхании воздуха (о ноздрях)
Кулуба ата күөнүнэн оонньоон, кутаа уотуттан сиргэнэн, таныыта тартаҥнаан, тула холоруктуур. А. Сыромятникова
«Миигин айахха киирбиччэ тыллаах киһинэн ааҕаллар», — диир мааны таҥастаах, дьэргэлдьийбит харахтаах, тартаҥнаабыт таныылаах аҕамсыйан эрэр киһи. В. Ойуурускай
[Таба] ньалҕаархай таныыта тартаҥныыра, кулгааҕа сэрэммиттии чэрэҥниирэ. «ХС»

1) раздуваться (о ноздрях); 2) вздыматься, оттопыриваться (об одежде). тартар= I 1) побуд. от тарт = I 1—7, 9—14; курдаттыы тартар = а) чувствовать сильное непреодолимое влечение, страсть к кому-чему-л.; б) сильно страдать, тосковать по кому-чему-л.; иҥиир ситиитин тартарар а) он агонизирует; б) он бьётся в судорогах; үөһүн тартарар он издал гортанный крик (при сильном вдохе — обычно о недовольном, разгневанном богатыре); 2) пахать; сири тартар = вспахать поле; 3) страдать эпилепсией; тартаран ыалдьыы эпилепсия.

туохт.
1. Күүскэ умайан бар (уот туһунан). ☉ Зажигаться, разгораться, раздуваться (об огне)
Көмүлүөк күөдьүйэр, тыһыргыыр, Суол ааныгар уот ыстанар. Баал Хабырыыс
Кур лаҥха баттаабыт ходуһалара сайыҥҥы өттүгэр ойуур баһаара турар, күөдьүйэр, олус кутталлаах сирдэринэн буолаллар. ПАЕ ОС
Холумтан уота күөдьүйбүтэ, иһит-хомуос таҥкынаабыта. С. Курилов (тылб.)
2. көсп. Көхтөн, көхтөнөн күүһүр, улаат. ☉ Разгораться, усиливаться, возобновляться, возрастать
Хатыҥ чараҥ диэкиттэн ырыа, көр-нар күөдьүйэн иһиллэр. Бары верандаҕа мусталлар. Л. Попов
Түүҥҥү уһун сэһэҥҥэ Күлсүүлэрэ күөдьүйэр, Күнүһүгэр үлэҕэ Күүрүүлэрэ күүһүрэр. А. Абаҕыыныскай
Таба атахсыт ыарыыта үксүгэр сайын, куйаас саҕана күөдьүйэр. СДН ТИиВСНь
ср. монг. көгдьи ‘пылать, гореть’, калм. көгдьи ‘вспыхивать, начинать гореть’

дьүһ. туохт. Кытыыгынан, бүүрүккүнэн тас диэки барбыт, тэнийэн, улаатан тахсыбыт дьүһүннээх буол. ☉ Быть широким, раздутым, растопыренным по краям (напр., о ноздрях)
Өрө тыыннаҕына, томороон муннун сартайан хаалбыт таныылара күүскэ көппөҥнөһөллөр. П. Филиппов
Саһарбыт, уһуктара сартайбыт сурунар киниискэтин аҕалан мин иннибэр ууран кэбистэ. И. Никифоров
◊ Сартай от бот. — от арааһа. ☉ Род многолетних трав семейства злаков, ежа
Сыһыыларга хойуу, силистээх элбэх сыллаах бурдуктуҥу оттор: күкээрис (овсяница), мятчик, сартай от (ежа), …… уо. д. а. хото үүнэллэр. КВА Б
Сүөһүгэ бастыҥ аһылык — сартай от. МЛФ АҮө
ср. монг. сартайх ‘расширяться, раздуваться (о ноздрях)’, жартайх ‘выворачиваться (о веке)’, кирг. чардай ‘вспучиваться, вздуваться’

туохт.
1. Сүтэн-оһон, симэлийэн хаалбат курдук кытаанахтык, бөҕөтүк олоҕур, бөҕөргөө. ☉ Укрепиться, прочно установиться, укорениться
Дьэ, балтыбыт Наташа, доҕорбут Онуфрий, бу бастакы туоһу мин саҥа билсиһии-көрсүһүү силистэнэн-мутуктанан, дириҥээн, сууллубат күөх унаар маска кубулуйарын туһугар көтөҕөргө этии киллэрэбин. Р. Баҕатаайыскай
Быстах чугасаһыылара дириҥээн, силистэнэн-мутуктанан эрэрин кини тута өйдөөтө. «ХС»
Үгүс үйэлэргэ дириҥник силистэммит-мутуктаммыт бэрээдэги, өйү-санааны хайдах эмискэ уларытыаҥый. «Кыым»
2. Тэний-ууһаа, кэҥээ, дириҥээ. ☉ Расширяться, разрастаться, раздуваться (напр., о деле)
Итинтэн дьыала силистэнэн-мутуктанан барарыгар тиийдэ. Д. Таас
Биһиги, сахалар, испитигэр үҥсүү содула олус дириҥ силистэнэр-мутуктанар түбэлтэлэрэ бааллар. Күн т. Сулбугур соҕус кэпсээннэрэ улам силистэнэн-мутуктанан истэ. «ХС»

дьүһ. туохт.
1. Күүскэ долгуйан, түллэҥнээн хамсаа (хол., долгун). ☉ Сильно волноваться, вздыматься (напр., о волне)
Муҥурун булларбат муус муора үллэҥниир, Мууһунан көбүөхтээн, лиҥкинии түллэҥниир. П. Ойуунускай. Ыраах сыһыы иһигэр күөх туман үллэҥнии устар. Л. Попов
Хойуу оттоох киэҥ ходуһа эмискэ үллэҥнииргэ дылы буолла. А. Сыромятникова
2. Өрө көппөҥнөөн, түллэҥнээн хамсаа. ☉ Задвигаться, зашевелиться; раздуваться (напр., о ноздрях), сотрясаться (от плача)
Ол ороҥҥо туох эрэ үллэҥнээтэ. Суорун Омоллоон
[Кыыс] уордайбытын омунугар таныылара үллэҥнээтилэр. Софр. Данилов
Эһэ, бөрө уйата буолбут, үөнэ-көйүүрэ үллэҥнээбит халыҥ ойуур баара. Т. Сметанин
Үрэх уҥуоргу тумулун сэндэ мастаах халдьаайытыгар күтүр улахан эһэ тугу эрэ гынан үллэҥниирэ. Н. Апросимов
Дьахтар ытыһынан сирэйин саба туттан, көхсө үллэҥнии олордо. М. Попов