аат., эргэр. Туох эмэ тутула, оҥоһуута. ☉ Устройство, распорядок, строение чего-л.
Тобукпар уйунуохпуттан ыла Туора хаартыга тууһурдан Туруудалаах олохпун Тулхадыттыгыт. Саха нар. ыр. II
Ис туруудабытын эрэллээхтик араҥаччылыыр кэчигирэс дьэҥкир таас тииспит туһунан тугу билбиппитий? «Кыым»

прил. в разн. знач. ис, иһинээҕи; внутренние органы человека киһи ис органнара; внутренняя обстановка дома дьиэ ис тэрилэ; внутреннее побуждение ис баҕа, ис көх; внутренний смысл событий событиелар ис номохторо; внутренний мир ис санаа; внутренняя политика ис политика; внутренний распорядок ис бэрээдэк; внутренние болезни ис ыарыылар (ис органнар ыарыылара); внутреннее давление физ. иһинээҕи баттааһын.

с. 1. (местонахождение) балаһыанньа, ханан баара; определить положение планеты планета ханан баарын быпаар; 2. (поза, позиция) балаһыанньа; читать в лежачем положении сытар балаһыанньаҕа аах, сытан эрэ аах; стрелять из винтовки с положения стоя бинтиэпкэнэн турар балапыанньаттан ыт, бинтиэпкэнэн туран эрэ ыт; 3. (состояние) балаһыанньа; международное положение аан дойду балаһыанньата; найти выход из затруднительного положения ыарахан балаһыанньаттан тахсар суолу бул; 4. (распорядок, режим) балаһыанньа; на военном положении байыаннай балаһыанньаҕа; 5. (свод правил) балаһыанньа; 6. (утверждение, тезис) балаһыанньа; основные положения книги кинигэ сүрүн балаһыанньалара; 7. (место, роль в обществе) балаһыанньа, илгэ; социальное положение олоҕун илгэтэ; # в положении разг. ыарахан, хат.

аат.
1. Олох, үлэ, сынньалаҥ, о. д. а. чопчу быһыллыбыт бэрээдэгэ (күннээҕи). ☉ Распорядок работы, дел, действий, режим. Балыыһа эрэсиимэ. Үлэ эрэсиимэ. Эрэсиими тутус
□ Аны иһил-таһыл сылдьарыҥ уурайан, дьиҥнээх булчут эрэсиимигэр киирдэххинэ сатанар. В. Миронов
[Сиэнэ уол] эрэсиимэ күнүһүн кэһиллэн хаалан, күнүһүн күнү быһа утуйан тахсар. В. Иванов
Уон саастаахпыттан холкуоска улахан дьону кытта тэҥҥэ үлэлэһэн барбытым. Оччоҕо оҕо туспа эрэсиимэ суоҕа. «ХС»
△ Туох эмэ үлэлиир, дьайар, баар буолар усулуобуйата. ☉ Условия работы, существования чего-л.
Ходуһа уонна мэччирэҥ элбэх сылларга туһаныллан …… кырыһын, салгынын, уутун уонна сылааһын эрэсиимнэрэ кэһиллэн, үүнүүлэрэ лаппа намтыыллар. САӨБ
2. Судаарыстыба тутула (үксүн батталлаах, норуоту утары тутул туһунан). ☉ Государственный строй (обычно об антинародном реакционном строе)
1917 сыллаахха олунньуга ыраахтааҕы эрэсиимэ имири сотуллубута. ССКП

с. 1. (норма) быраабыла; грамматические правила грамматическай быраабылалар; правила внутреннего распорядка ис бэрээдэк быраабылалара; 2. (принцип поведения) быраабыла, бэрээдэк; он человек строгих правил кини кытаанах быраабыла-лаах киһи;# как правило или как общее правило быраабыла курдук, үксүн.