1) расчёсывать; баттаҕы тараа = расчесать волосы; 2) с.-х. бороновать; бурдук сирин тараа = бороновать пашню.

возвр. от тараа = причёсываться, расчёсываться; баттаххын тараан = расчёсывать себе волосы; муоданан тараан = причесаться по моде.

несов. 1. что и без доп. (напр. руку) тарбаа, тарбан; 2. кого-что (расчёсывать, причёсывать) тараа; 3. что тараа, сыый, ыраастаа; чесать хлопок хлопокта ыраастаа; чесать лён лённа тараа; # чесать затылок кэтзххин тарбан.

туохт.
1. Тарааҕынан эбэтэр тарбахтаргынан баттаҕы, түүнү сааһылыы сыый, көннөр. ☉ Расчёсывать, чесать
Ньукуу тобуктаан туран, сэрэммиттии аргыый аҕай [ийэтин баттаҕын] тарыыр. В. Гаврильева
Таптыыр сэгэрим Нарын тарбахтара Ньалҕаарыччы тарыыллара, Куударам быыһынан Курдат көстө сөтүөлүүллэрэ. С. Васильев
Ананий соноҕоһу сыҥааҕыттан тутан туран, сиэлин тараата. М. Доҕордуурап
△ Кыраабылынан оттоммут оту харбаа; туруоруллубут оту сааһылыы кыраабыллаа. ☉ Собирать сено граблями, граблить; расчёсывать, разглаживать граблями стог сена
Кырдал сир кыргыылаах баттаҕын Кыраабыл тииһинэн тарыырыҥ. Күннүк Уурастыырап
Настааччыйа тиэтэйэ-саарайа отун тараабытынан барар. С. Маисов
[Оту] төгүрүйэ үчүгэйдик тарыыллар. ПАЕ УуАХО
2. кэпс. Буору боромньунан көбүт. ☉ Разрыхлять землю, бороновать
Микиитэ Адаамап оҕонньор сиэйэлкэнэн бурдук ыстарар, арыт тараах тарыыр. Д. Таас
Чараҥ арҕааҥҥы кудьумдьутун иһигэр куурбут сири талан тараабыттара. М. Доҕордуурап
Тимир тиистээх боромньу оҥорторон бааһыналарын тарыыллара. МАП ЧУу
3
тараахтаа диэн курдук. Дьон тардан ол тыаны тараабыттар да эмиэ булбатахтар. И. Гоголев
Онуоха хаһыа да буолан биэс уоннуу миэтэрэ арыттаахтык тыаны тараан барыллар уонна куобаҕы ытан иһиллэр. ПМВ ССК
[Күрэххэ] үүрээччилэр киэҥник тараан муора диэки бардылар. В. Бианки (тылб.)
◊ Тарыыр <мас> көр тарыыр
[Ыттар] истибэтэхтэринэ, бэрт астык, бигэ-таҕа оҥоһуулаах тарыыр мас көмөлөһөр. Н. Заболоцкай
Хаарга батары анньыллыбыт тарыыр кыычыгырыы түһээтин кытары, буочак барыларын төттөрү тардан ыларга дылы гынна. Н. Лугинов
тув. тыра, каракалп. тарау, др.-тюрк. тара

туохт.
1. Араҥаланан хастан, хастанан түс (туох эмэ түүтүн, тириитин эбэтэр бүрүөтүн туһунан). ☉ Отделяться, отставать тонким слоем, облезать, сдираться (напр., о коже); лезть, выпадать (напр., о шерсти)
Икки ньилбэгим тириитэ соролоон түһэн, …… кыһыл этинэн көрөр. А. Сыромятникова
Айах көҥдөйүн, тыл, куолай, куртах, оһоҕос ньылҕаархай бүрүөлэрэ арыгы дьайыытыттан алдьаналлар, соролууллар. ДьИэБ
Бастаан ньирэй түүтүн төрдө кыһыйар, түүтэ соролуур, онтон хаҕырар, хоһоҕолонор. МСИ ССНьЫаУО
△ Элэйэн-элэйэн баранан, халтаҥнаа, сарыы буол (түүлээх таҥас туһунан). ☉ Вылезти от долгого употребления, трения, вытереться, превратившись в ровдугу (о шерсти меховой одежды)
Оһох кэнниттэн соролообут арбаҕаһын сулбу тардан таһааран сахсыйан кэбиһээт, кэтэн сарымтахтаппытынан барда. Амма Аччыгыйа
Ононманан соролообут эргэ таба сонноох, нэк бэргэһэлээх киһи нүксүллэн олорор. Софр. Данилов
Соно уонна ыстаана, түүлэрэ соролоон, сарыылара эрэ хаалла. И. Данилов
2. көсп. Ким эмэ үбүн-малын босхо эбэтэр босхо кэриэтэ апчарый, суйдаан ыл. ☉ Брать что-л. у кого-л. даром или за бесценок, обдирать кого-л., драть с кого-л. [Манчаары:] Суос-соҕотох Чоочо оҕонньор соролуурун, Дьадаҥыттан саралыырын Мэһэйдэһэр мэккиэннээх этим. А. Софронов
[Дорогуунаптар] саастарыгар тыа дьонун соролоон аһаабыттарыттан ааһа түһэн, аны ол хаартынан-арыгынан сүүрдээн сиир дьаллыктаммыттар дии. Болот Боотур
[«Салааскалаах атыыһыт»] Токо тоҥустарын түүлээхтэрин чэпчэки сыанаҕа соролоон, онтон киллэрбит барыһыгар Аанньаах куоратыгар лааппы туттарбыт, туспа дьиэлэммит-уоттаммыт. Н. Якутскай
ср. монг. сорлох ‘расчёсывать, подстригать гриву’