прил. реакционнай.

м. монархизм (государствоны салайыыга монархияны эрэ билинэр реакционнай политический хайысха).

м. клерикализм (политикана уонна культурами тшгара дьиэтин сабыдыалын күүһүрдэргэ дьулуһар реакционнай сүүрээн).

көр бастаанньалааччы
Бастаанньаһыттар бойобуой бөлөхтөрө түүнү быһа куорат иһигэр Колчак былааһын актыыбынай үлэһиттэрин, саха тойотторун, ордук реакционнай өттүлэрин, хаайталыыллар. Н. Яковлев
Таҥара дьиэлэриттэн былдьаан ылбыт харчыларын уонна сыаналаах малларын бастаанньаһыттар бэйэлэрин этэрээттэрин сэбилээһинигэр биэрэллэрэ. АЕВ ОҮИ

туохт.
1. Адаҕаны сылгы атаҕар кэтэрт. ☉ Надевать колодку на ноги лошади
«Быһа көтөр» Сөдүөт, бу буолан буорайан сылдьарбын билэ-билэ, тутан ылан, миинэн баран алтынньы ыйга, хаар түһэ турдаҕына, адаҕалаан ыыппыта. М. Доҕордуурап
2. көсп. Туох эмэ ыарык-баттык, улахан мэһэй-таһай, боҕуу буолары кимиэхэ эмэ соҥноо (үксүгэр ханнык эмэ реакционнай күүстэр дьон, уопсастыба сайдыытын бохсоллорун туһунан). ☉ Навязывать, наваливать на кого-л. тяжелое бремя, обузу (обычно о реакционных силах, тормозящих ход развития общества, отдельных людей).

туохт.
1. Туманы кутан, ас амтанын тупсар. ☉ Приправлять, сдабривать что-л. (какую-л. пищу) чем-л.
Кымыһы сибиэһэй сүөгэйинэн эбэтэр ыаммыт үүтүнэн уонна арыынан тумалыыллар. ФВН ТС
Рулеты чараас төгүрүк гына быһыллар уонна оҕуруот күөх үүнээйилэринэн тумалаан, бүлүүдэҕэ ууран, остуолга аҕалыллар. ТИИ ЭОСА
Тууһунан тумалаан, Үүтүнэн үрүҥнээн, Маҥаас тамыйахпын, Маанылаах бастыҥайы, Күөх отунан күндүлээтим. ДВ О
2. көсп. Тугу эмэ туохха эмэ холбоо, эп, сыһыары тут. ☉ Сочетать, совмещать что-л. с чем-л., приправлять, приукрашивать что-л. чем-л. [Өспөх Баай:] Биһиги, Бороҕоннор, туох диэн саныырбытын эмиэ араастаан тумалаан минньиппэккэ, аһаҕастык этэрбитин сөбүлүүбүт. «Чолбон»
Нуучча классиктарын …… бастыҥ айымньыларын нуучча ааттаах кириитигин В.Г. Белинскэй …… ыстатыйаларынан тумалаан ааҕарбыт. СДТА. [Саһыл Ойуун] бэйэтин реакционнай санаатын, кырдьыкхордьук курдук тумалаан, соҥнуу сатыыр. РИН СЛ-8

туохт.
1. Туох эмэ (хол., иһит, дьааһык, хоппо) айаҕын бэйэтин анал хаппаҕынан сап. ☉ Закрывать крышкой, затыкать (посуду, ёмкость, коробку)
Сэмэн атын кумааҕыларын суулаан оннугар ууран кэбистэ, хоппону сабан, хаппахтаан кэбистэ. Күндэ
Бэлэмнэммит быырпаҕы аҕыс-уон чаас устата итии сиргэ ыга хаппахтаан уураллар. КЕФ СТАҮө
Маслянай кырааскалаах бааҥканы салгын киллэрбэт гына хаппахтыырга, кинини сөкүүндэ устата үрдүн аллара гына таҥнары эргитэ тутуллар. ДьХ
2. Туохха эмэ сабыыта, хаппахта оҥор. ☉ Оснащать крышкой что-л., приделывать крышку к чему-л.
Хомуллубат куйаҕы оҥордулар, Хамсаабат хараҕаны саайдылар, Хайдыбат халҕаны хаппахтаатылар, Халбаҥнаабат баҕананы астылар. С. Зверев
3. көсп. Тугу эмэ таска таһаарбакка, биллэрбэккэ кистээ, саһыар. ☉ Скрывать, утаивать что-л., не подавать виду (о чувстве, состоянии)
[Долгунча:] Оттон, кырдьык, кини ньыматын туттуохха буоллаҕа дии. [Клим:] Кэпсээбэт ээ. Хаппахтыы сылдьар, кистиир. Суорун Омоллоон
Ким эмэ, холобур, А.Е. Кулаковскай бэйэтин омугун билинэр иһин турунуутун реакционнай буржуазнай национализм күөрэйиитин курдук көрөн, кини ыллыктаах санааларын саба хаппахтаан, хам тэпсэн суох гына сатааһына киэҥник тэнийбитэ. «Чолбон»
♦ Сааҕын (саба) хаппахтыыр (сааҕын харалыыр) көр саах. Сааҕын саба хаппахтыыр баҕадьы (өс ном.)