1. даҕ., кэпс.
2. Киһини астыннарбат, туһата суох; сыппах (хол., тугу эмэ дьүүллэһии). ☉ Неудовлетворительный, бесполезный; невыразительный, скучный (напр., обсуждение чего-л.)
   Тугу даҕаны эппэт, Туһалааҕы кэпсэппэт, Тииһэ-уоһа мэлийбит, Тиэстэ курдук тэнийбит Ньух-ньах мунньахха Нуктуу түһэ барыахха. С. Тимофеев
   Биһиги прозабыт күннээҕи олох чахчыларын эрэдьиэстээһин, наһаа ньух-ньах суруйуу буолар. «ХС»
3. көсп. Саараҥ, муҥутах; сымнаҕас (хол., салайааччы). ☉ Нерешительный, непоследовательный, лишённый твёрдости (напр., о руководителе)
   Арай итиннэ атын ньух-ньах салайааччы буоллун, дьэ ытаан-соҥоон, иэйэн-туойан төһө бириэмэнэн оҥортороро дуу, оҥорторбото дуу биллибэт ээ. В. Яковлев
4. сыһ. суолт. Киһини астыннарбат гына, мөлтөхтүк (хол., тылла эт). ☉ Неудовлетворительно, невыразительно, бледно (напр., выступить с речью)
   [Суруйан] муҥнанан-муҥнанан баран ааҕан көрдөҕүнэ, таҥаһы ыстаабыт курдук ньух-ньах буолан астыннарбат этиилэр тахсан хаалааччылар. П. Аввакумов
   ◊ Ньух-ньах курдук — мөлтөх, астыга, уота-күөһэ суох (хол., тугу эмэ дьүүллэһии). ☉ Слабое, вялое, без огонька (напр., обсуждение чего-л.)
   Ити сэниэтэ суох ньух-ньах курдук дьүүллэһиини истэ-истэ ыстатыйабын редколлегия дьүүлүгэр бостуой да киллэртэрдим дуу диэн мунаахсыйа быһыытыйда. Софр. Данилов

туохт.
1. Кими-тугу эмэ көхсүгэр эбэтэр санныгар уур, олорт. ☉ Класть, взваливать, сажать когочто-л. на спину
Икки обургу уол тыаттан мас сүгэн киллэрэн, мастаан чакыйдылар. А. Софронов
Микиитэ, оробуоһа куулун сүкпүтүнэн …… интэринээт дьиэҕэ көтөн түстэ. Амма Аччыгыйа
Балачча тэйиччинэн Салбаныкы Сүөдэр диэн оҕонньор тууну адаарыччы сүгэн, ааһан эрэр эбит. М. Доҕордуурап
△ Тугунан эмэ бүрүлүн. ☉ Быть покрытым чем-л.
Көһөҥө күүгэннэри сүкпүтүнэн хайа хаспаҕын таҥнары ыстаҥалыыр …… көҥүс уута кинилэр быһыттарыгар күүстээх күөнүнэн анньылла түстэ. Амма Аччыгыйа
Харыйалар, бэсчээннэр Хаартан арыый быкпыттар, Саҥа хаары сүгэннэр — Саҥыйахтаах курдуктар. С. Данилов
Эн өллүҥ, үрүҥ күн анныгар Сүүрбэ үс күөх окко үктэнэн, Сүүрбэ үс күһүҥҥү өксүөнү, Кыстык хаар кыыдамын сүгэҥҥин. Күннүк Уурастыырап
2. көсп. Тугу эмэ (хол., айыыны, буруйу, эппиэтинэһи) бэйэҕэр ылын, искэр илдьэ сырыт. ☉ Брать на себя что-л. (напр., грехи, вину, ответственность)
Көмнөхтөөх харыйа саҕа ыар айыыбын мин бэйэм Уҥуоҕа килэрийиэр диэри дьуккуруйбут санныбар Сүгэн иһэбин. И. Гоголев
Туох эмэ тахсан хааллаҕына, эппиэтин да сүгэргэ бэлэм. Н. Заболоцкай
Кини [Өкүүсэ] бу ыар санааны сүгэн олорорун тамыйахтара билбэттэр. Эрилик Эристиин
♦ Ааты сүк — ким-туох эмэ диэн ааттан; тугунан эмэ аатыр. ☉ Получить какое-л. имя, название; славиться чем-л.
Үөлээннээҕиэм, ахтыах эрэ Ааспыт аараан суолбутун: «Саҥа дьон» диэн ааты сүкпүт Сааскы чаҕыл күммүтүн. С. Данилов
Эс, саатар, редколлегия чилиэнин аатын сүгэ сырыт ээ, үлэлээмэ даҕаны. Болот Боотур
Мин сытыы-хотуу киһи аатын сүгэрим буолуо. М. Доҕордуурап. Буор сүк — оттуур, бурдук ыһар сирдэн, бас билэр сирдэ анат. ☉ Получить надел земли, обзавестись собственной землёй
Биһиги ыаллар сир ылаайабыт диэн олус кэтэһэбит. Буор сүкпүт саҕа сананан, сүүрүүнэн сылдьар буоллубут. М. Доҕордуурап. Өрө сүк — 1) элбэх буолан мустан тугу эмэ ыс-тох; алдьат. ☉ Разбрасывать, раскидывать что-л.; разрушать что-л., собравшись толпой
Кини …… уолаттар, кыргыттар балаҕаннарын дуомун өрө сүгэн барыахха айылаах да буоллахтарына дьаҕырыйа түһэри билбэт. А. Сыромятникова
Ити сурахтан соһуйан сулбурута ойон турбут дьон чуут тордоҕу өрө сүгэн кэбиһэ сыстылар. С. Курилов (тылб.); 2) тугу эмэ тыаһынан, сураҕынан толор, бүтүннүүтүн сабардаа. ☉ Наполнить что-л. шумом, слухами
Арба биһиги солооһуммут оройуону өрө сүгэн үллэҥнэтэн эрэр быһыылаах. М. Доҕордуурап
Сүгэ тыаһа лабыргыыра, аар харыйа барчаланан түһэрэ иһийэн турбут ойууру өрө сүгэр. С. Федотов
ср. ДТС йүк ‘поклажа, вьюк, груз’, тат. йөк ‘воз; груз, ноша, вьюк, поклажа’, кум. юк ‘груз, ноша, вьюк’, уйг. жүк ‘вьюк, ноша’