1) мелькать, мигать; уоттар дьиримнээтилэр замигали огни; 2) рябить, покрываться рябью; уу үрдэ дьиримнии түстэ воду вдруг зарябило.

1) трепетать, мелко дрожать; биться; көтөн дьирибинээ = затрепетать крыльями; 2) рябить, мелькать; переливаться; долгун дьирибиниир волна блестит, переливается; салгын дьирибиниир воздух струится.

туохт. Ыраас ууга көстөр курдук кыратык дьиримнээ; дьэҥкэ ырылхай буол. ☉ Рябить, словно отражаясь в чистой, прозрачной воде; быть видимым четко, ясно
От-мас ууга умса сытан көрбүттүү, дьэндээрэн көстөр. Эрилик Эристиин
Дьикти муора дьэндээрэн Дьиэрэҥ ыйы көрсөрө. И. Чаҕылҕан

туохт. Чараастык күлүмүрдүү, долгуннура, илибирии хамнаа. ☉ Рябить, мелькать, переливаться; мелко дрожать, биться
Эрэлийэр-дьэрэлийэр долгуннар ирибинии-дьирибинии сырсаллар, Кылыгыраанкылыбыраан тахсаннар, Кытылга кыыгыныы ыллыыллар. Л. Попов
Онтон күөл килэҥэ кытара кыыспыта, ирибинээн-дьирибинээн барбыта. Л. Попов

туохт.
1. Дьиримнээ, дьирибинээ; араас өҥүнэн оонньоо, толбоннур. ☉ Переливаться разными цветами, рябить
Кэрэтиэн! Дьэргэн дьэргэ Дьирим-ирим Дьэргэҥниирэ Дьиктитиэн! А. Абаҕыыныскай
Мастар төбөлөрө көнөн кэллэҕинэ күөх окко, хатыы уктарыгар, эргэ чөҥөчөктөргө күн уота эмиэ элэҥнии, дьэргэҥнии тыгар. З. Воскресенская (тылб.)
От-мас быыһынан күн уота дьэргэҥниирэ. Г. Николаева (тылб.)
2. Солуута суох, оттомо суох буол. ☉ Быть несерьезным, беспечным, дурашливым
Мээнэ-мээнэ дьэргэҥнээмэ, өйүтөйү булан оҥоруохха наада.  Оттон кыыс оҕо хараҕынан эрэ дьэргэҥниир буоллаҕына - кини сиппит кыыс буолбатах, дьууппалаах тыал буолар. М. Шолохов (тылб.)

туохт.
1. Күн уотуттан дьиримнии, дьэргэлдьийэ көһүн. ☉ Отражая солнечные лучи, играть, пестреть бликами (о какой-л. поверхности - напр., воды)
Арыытааҕы алаас хампа отторо бастыҥалаах төбөлөрүн көтөҕөн, көмүс симэх курдук ирбэнньиктийэ оонньууллар. Суорун Омоллоон
Кыһыл көмүс ытарҕатын иэмэҕэ ирбэнньиктийэ оонньоон өссө ордук тупсарда. М. Доҕордуурап
2. Биир күдьүс долгулдьуйан, күөгэлдьийэн көһүн; иримнээн-дьиримнээн көһүн (хол., киһи хараҕа иирдэҕинэ). ☉ Казаться плавно движущимся, мягко колыхающимся; рябить в глазах (напр., от усталости)
Кини хараҕа ирбэнньиктийэн барда, Устин силбэһэ үүммүт хаастарын, кини төгүрүк, тоҕо эрэ ньалбайан барбыт сирэйин тугу да көрбөт кэриэтэ буолбут хараҕынан мүнүүтэ холобурдаах одуулаата. М. Шолохов (тылб.)

туохт.
1. Мырчыстаҕастаах буол, мырчыһын. ☉ Покрываться морщинами
Чарчыйбыт сирэйинэн Сынньылыйар харах уута. И. Чаҕылҕан
Николай Сергеев оҕонньор билигин сааһыран, сирэйин этэ чарчыйан эрэр. М. Доҕордуурап
Чарчыйбыт, саһархай сирэйдээх, Тайахтаах Дайыыла оҕонньор — Былыргы саллаат эрэйдээх Быйыл бу сорсуйан олорор. Ф. Софронов
2. Куура, хаччаччы хат. ☉ Высыхать, образуя складки
[Сэбирдэх] Хонууга сыстан чарчыйа сыппытын, Хомурдуос түөкүн үрдүнэн айанныыр. С. Руфов
Ол дойду кулун киинин курдук чарчыйбыт үөс араҕас отторо дьааттаах сиигинэн суунаннар …… уот диэнтэн ураты куттанар буолар эбиттэр. Д. Апросимов
3. Дэхситэ, көнөтө суох буол. ☉ Становиться негладким, неровным, рябить
Күөл уутун бүүрүгэ чарчыйа мууһурар. Н. Якутскай
Уулусса таһынааҕы көлүкэ ньуура чарчыйа тоҥон эрэр. П. Аввакумов
Үрэх кытыыта чарчыйа тоҥор. Хомус Уйбаан
ср. ойр. чырчыкта ‘морщиниться’

дьүһ. туохт.
1. Түргэн-түргэнник тэлибирии-илибирии хамсаа. ☉ Трепетать, мелко дрожать, биться
Күөрэгэй чыычаах көтөн дьирибинээтэ.  Турууруктуу-турууруктуу эргийбэхтиир Туруйакам лоҥкуната эҕэрдэлиир, Күннэриккэ-күдэриккэ тимирбэхтиир, Көмүһүгүм-күөрэгэйим дьирибиниир. П. Тобуруокап
2. Салгын хамсааһыныттан, күн уота оонньууруттан дьиримнээ, дьэргэлдьий (долгун, дьэргэлгэн, күн уотун, дьүкээбил туһунан). ☉ Сверкать, переливаться, рябить, ронять отблеск, играть бликами (о волнах, мираже, полярном сиянии и т. п.)
Күн уота бүлүүһэлээх чэйтэн тэйэн истиэнэҕэ дьирибинээтэ.  Чычаас көлүкэ уута сиккиэртэн да дьирибиниэ, Мэник тыалтан эрэһэлэниэ, Уоскуйуо онтон тута. Р. Баҕатаайыскай
[Тоҕой сэлэ] хотойо тэнийэр хочотугар дьэргэлгэн түһэн дьирибиниир, кураан күҥҥэ туҥат кыыспахтаан ылар. Л. Попов
Улдьурхай чочуонай чорооммор Саарбабыт кылаана сандаарар, Дьүкээбил төлөнө дьирибиниир, Бүлүү ГЭС уота мичиҥниир. М. Ефимов
3. көсп. Күлэ-үөрэ, мичилийэ түргэнтүргэнник ис киирбэхтик саҥар-иҥэр. ☉ Говорить быстро, тараторить в радостном возбуждении от избытка чувств
Күлэн-оонньоон күлүмүрдээн, этэн-тыынан дьирибинээн Туран-олорон туллуктанан бардаҕына, Туналы маҕан күммэр Тутуһуннара толкуйдуубун Туртайаана доҕордуурбун. Өксөкүлээх Өлөксөй

дьүһ. туохт.
1. Аргыый өрүтэ түллүтэлээн нарыннык долгуннуран хамсаа (уу ньуурун туһунан). ☉ Слегка волноваться, рябить (напр., о поверхности воды)
Бу хара тыа ортотугар төгүрүк тыымпы күөл кубарыйан, долгулдьуйан көстөр. Н. Неустроев
Куочай эбэ сайын күөх муоралыы долгулдьуйар. Н. Павлов
△ Наҕыллык долгуннуран эйэҥэлии хамсаа (хол., от, мас лабаата). ☉ Слегка волнуясь, качаться, нежно колыхаться (напр., о траве, ветках)
Тииттэр күөх солконон бүрүммүт хойуу лабаалара биэтэҥнээн долгулдьуйар. Амма Аччыгыйа
Тиит мастардаах киэҥ түөлбэҕэ хойуу от бөҕө үүнэн, намыын тыалга солко өҥүнэн долгулдьуйа көстөр. В. Протодьяконов
Ыраас, уһун соломолоох нэчимиэн саһарчы буһан, намыын тыалга долгулдьуйан көстөр. «ХС»
2. Кыратык илигирээн, долгулдьуйан хамсаа (хол., уһун таҥас). ☉ Слегка, мерно колыхаться (о длинной одежде)
Маҥан сиидэс ырбаахыта салгыҥҥа аргыый долгулдьуйар. С. Никифоров
Кэргэним, күнчээнигим барахсан, саҥа сону кэтэн баран, хааман долгулдьуйарын көрдөрбүн. «ХС»
3. Кыратык ибигирэтэр курдук хамсаа. ☉ Толчками, рывками качать, шатать, трясти
Аллараа көлүөһэлэр тыастара биир дьүрүс тилигириир, богуон тиэйэн иһэр дьонун утутаары бигиирдии, аргыый долгулдьуйа хамсыыр. С. Никифоров. Массыына, рессораларыгар уйдаран, кыра-кыратык долгулдьуйан, килэгир суол устун биир кэм сыыйыллыбыта. «Ленин с.»
4. Устар курдук хаамп, сүүр. ☉ Плавно идти, двигаться, плыть
Дьахтар сахалыы бэрт маанытык таҥныбыт, аргыый аҕай долгулдьуйан хамсаммыт, отучча саастаах хотун-хаан этэ. Эрилик Эристиин
Дьахтар мичээрдиирин кубулуппакка долгулдьуйа хааман олоппоско тиийэн хара саһыл бэргэһэтин устубакка олорбута. Е. Неймохов
Оо, үчүгэй уучах барахсан киһини үлтү сахсыйбакка, аргыый долгулдьуйа устан сиэлэн-хааман иһэрэ үчүгэй да буоллаҕа. А. Кривошапкин (тылб.)
5. Куоҕалдьыйа бытааннык устаҥнаа. ☉ Плавно переходить из одного состояния в другое; плавно двигаться (напр., об облаках)
Хотугу халлаан Кутаалана умайар, Дьүкээбил уотун төлөнө Дьирибинии долгулдьуйар. В. Тарабукин

туохт.
1. Түргэнтүргэнник үрүт-үрдүгэр кылаҥныы, чыпчылыҥныы, элэгэлдьийэ, долгуннура хамсаа (чаҕылхай туох эмэ сырдык, уот, уу, кыым, салгын туһунан). ☉ Мигать, сверкать, блестеть, мерцать, переливаться (о ярком свете, огне, воде, искрах, воздухе и т. п.)
Хара тыата күндү кылааннааҕынан суһумнуур, кылыгырас ыраас уута көмүс хатырыктааҕынан дьиримниир. Софр. Данилов
Ыраах-ыраах, халлаан соҕуруу улаҕатыгар, тунаархай дьэргэлгэн дьиримнээн барда. Амма Аччыгыйа
Лена уута күннэтэ аайы атын-атын өҥнөнөр. Арыт күһүҥҥү тымныы тыалтан тоҥмут курдук эрэһэ долгунунан дьиримниир. Н. Якутскай
2. Туох барыта элэҥнээн, элэгэлдьийэн, долгуннуран көһүн (ыалдьыыттан, түҥ-таҥ буолууттан, кутталтан, түргэн сырыыттан, харах ууланыытыттан). ☉ Темнеть, рябить (в глазах), заволакивать пеленой (глаза - из-за болезни, от страха, быстрой езды и слез)
Мэхээчэ сордоох [Хабырыыс быһахото саҥарбытыттан] икки хараҕа тугу да көрбөт гына хараара-хараара дьиримнээтэ, көхсө атыйа-атыйа тымныйан-итийэн ылла. П. Ойуунускай
[Сүөмэ Чочур мыраан оройуттан туутунан анньынна] Хайыһардьыт киһибит Кулгааҕа куугунаата, Хараҕа дьиримнээтэ. С. Данилов
Кулгаах куугунуур, Харах дьиримниир, От-мас суугунуур, Сир тигиниир. Аллаах бэрдэ Айаас соноҕос - Ханна тиэрдэр, Бу уот оноҕос? Л. Попов