дьүһ. туохт. Олус сантаҕар уонна улахан баҕайы көстүүлээх буол (киһи муннун этэргэ). ☉ Отличаться очень широкими ноздрями (о носе у человека)
Мунна сантарыттан улаханын, уоһа сылларыттан сүрүн. Болот Боотур

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, са-, сай-, сал-, сан- диэн саҕаланар олохторго сыстар: сары-сабыстыгас, сары-сайбаҕар, сары-саллаҕар, сары-сантаҕар. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на са-, сай-, сал-, сан-: сары-сабыстыгас ‘сильно насупленный’, сары-сайбаҕар ‘очень ладной, расширяющейся книзу формы’, сары-саллаҕар ‘большеголовый’, сары-сантаҕар ‘с очень широкими ноздрями’
Сары-саллаҕар маҥан куобах тириитэ бэргэһэлээх …… киһи, оҕонньору кэлэн санныттан таптайа-таптайа, тугу эрэ эйэҕэстик саҥарда. Болот Боотур
Туораахтан биир сыл аҕа кугас баттахтаах, сары-сантаҕар муруннаах суп-суон уолчаан. В. Башарин

I
1. аат.
1. Киһи сирэйигэр, этигэр тахсар тирии дьүһүнүттэн ордук хараҥа, атын өҥнөөх ханнык эмэ бээтинэ, чуоҕур. ☉ Пигментное пятно, веснушка на лице, теле человека
Ойоору олорор баҕа буутун курдук сантаҕар таныылаах, тэллэриттэҕэс уостардаах, буоспалаабыт эбирдээх сирэйдээх. Эрилик Эристиин
Катя эбирдээх кылгас муруннаах, кэтит сирэйдээх, хараҥатыҥы халлаан күөҕүнэн сымнаҕастык диэличчи көрбүт кыыс. Амма Аччыгыйа
Сабыстыбыт иэдэһигэр алтан харчы саҕа кыһыл эбирдэр көстүтэлээбиттэрэ. Л. Попов
Кэсимиэтикэҕэ сүбүөкүлэ симэһинин көмөтүнэн сирэй эбирин сүтэрэллэр. ФНС ОС
△ Сүөһү, кыыл тириитигэр, көтөр түүтүгэр баар уопсай өҥүттэн атын, үксүн хараҥа өҥнөөх бээтинэ. ☉ Пятно, крапинка на шкуре животного, на оперении птиц
Сотору-сотору хара улардар, эбирдээх эрдэҕэстэр көтөн күлүбүрэһэллэр. Амма Аччыгыйа
Кэнники сылларга сорох киис тириитин ис субатыгар хара эбир түһэр буолла. НС ХСБС
Биир кэлим сырдык өҥнөөх сылгыга бары миэстэтигэр туох да бэрээдэгэ суох үөһэттэн бырдаҥалатан саба ыһыллыбыт бөдөҥ эбир курдук атын өҥнөөх ойуулардаах сылгыны чуоҕур сылгы дэнэр. АНД СӨДьИ
2. Ууга туох эмэ түспүтүттэн кэрэниистэнэн тарҕанар төгүрүк ии долгуннар. ☉ Круги по воде, образующиеся при падении в неё какого-л. предмета
Уута долгуннуран, төгүрүк эбирдэр тула сырыстылар. Н. Заболоцкай
Оо, дьикти, оо кэрэ да киэһэ! Элгээҥҥэ сүтэллэр эрэһэ Эбирдэр чуумпуну көрсүһэ. М. Ефимов
2. даҕ. суолт.
1. Эриэннии чуоҕурдаах, бээтинэлэрдээх. ☉ Крапчатый, пёстрый, рябой
Уйаҕа алта кыра күөх эбир сымыыт баар. Н. Габышев
Кыталык аас кынатыгар Хара эбир кыырпахтаах. И. Гоголев
Оһох үрдүгэр турар эбир чаанньык хаппаҕын төлүтэ мөҥүөлээтэ. Л. Попов
Оҕонньордоох эмээхсин Олорбуттара үһү. Кинилэр биир эбир Кууруссалаах эбиттэр. ХОКИО
2. Ууга төгүрүк иилии тарҕанар (долгун). ☉ Расходящийся кругами (о волнах)
Эбир долгуннар муус хайыҥҥа тиийэн охсуллубуттара. С. Дадаскинов
[Бөһүөлэк] соҕуруу өттүнэн улахан күөл эбир долгуннарынан дьирибинии сытар. ВС ҮҮДь
Днепр …… кэтит туорааһыннаах, эбир долгуннаах уута килэйэн көстөр. НТГ СУоС
◊ Эбир былыт — биир кэлим буолбатах, сорох өттүнэн хараҥатыйан, сороҕор сырдаан көстөр быһыттаҕас былыттар бөлөхтөрө. ☉ Перисто-кучевые облака
Сайыҥҥы халлааҥҥа эбир хара былыттар күөрэлэһэн таҕыстылар. М. Доҕордуурап
Халлааҥҥа үөһэнэн устар чараас эбир былыттар [киирэн эрэр күн уотуттан] хаанынан кыыһаллар. Н. Габышев
Эбир былыты быыһынан үөр хаас айманан ааһар. С. Окоёмов
ср. др.-тюрк. евир ‘вращать, направлять’, тур. евир ‘облако, туча’
II
эбир хамыйах көр хамы- йах
Уҥа илиитигэр сиэллээх эбир хамыйаҕы туппут. Ньургун Боотур
Одуну ойуун кымыс баһан ылан, эбир хамыйаҕынан ыһан унаарыппыта. «Чолбон»
Чабычах иһигэр сэттэ сиринэн маҥан сиэл баайан киэргэтиллибит айыыларга анаан кымыс ыһар эбир хамыйаҕы угаллара. СНЕ ӨОДь
Эбир ыһыах көр ыһыах. Былыргыттан быстыбат, Эргэ дьылтан эстибэт Эбир ыһыах ыһылынна. С. Зверев
Туруу дойду оройун Тунаҕынан тупсаран, Туҥуй эбир ыһыаҕынан Туруоруохпут буоллаҕа! Саха нар. ыр. III