аат. Сүөһү, кыыл, көтөр сааҕа курсуйбута, хаппыта. ☉ Засохший, залежалый навоз
Суолга сылгы тоҥ киитэ бытарыйа сытар. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор, икки илиитинэн сапсыйбахтаат, аанын кэннинэн саба баттаата уонна дьиэ ааныгар өрөһөлөммүт бэлэм киигэ уот аста. Л. Попов
Кус киитэ бэркэ уоҕурдар. ББЕ З
тюрк. кый

аат., эргэр. Мас өтүйэ, сүлүгэс. ☉ Колотушка, деревянный молоток
Тимир Чохчордоон улуу күтүр Тоҕус уон бууттаах Дулай таас чохооччутунан Орто дойду бэрдин Охторуулаах охторун Таҥнары сапсыйбахтаан кэбистэ. П. Ядрихинскай
[Дьон бурдуктарын] мууска түүтэхтии төбөлөрүнэн кэккэлэтэ быраҕан баран …… чохооччунан сынньаллара. Г. Колесов
Биэрэккэ олорон эрэ, таһаарбыт хааларын чохооччунан үлтүрүтэ сынньан, чөмчүүк таастары көрдөөтүлэр. В. Арсеньев (тылб.)
ср. тюрк. чө ..күү ‘молоток’, русск. чекуша

туохт.
1. Сөрүүн буолар гын, сөрүүн оҥор. ☉ Охладить, освежить
Кини [саҥа күөл] тыынар салгыны сөрүүкэппит, көтөрү-сүүрэри угуйбут. Амма Аччыгыйа
Олус куйаас күннэргэ лиэйкэнэн уу кутан сэбирдэхтэри сөрүүкэтэр үчүгэй. ЛПМ ХХ
Онтон дохсун ардах Омуннаах үлүгэрдик Курулаччы кутан, Күөх тыаларбын сөрүүкэттэ. В. Лебедев (тылб.)
2. Этиҥ-сииниҥ итииргээбитин, тириппитин аһар, сойут. ☉ Освежиться, прохладиться (выйдя на свежий воздух, искупавшись и т. д.)
Никита кинини сотторунан көлөһүнүн сото-сото, сөрүүкэтэн күүскэ сапсыйбахтаата. Н. Лугинов
[Кээтии] сирэйин сөрүүкэтээри кыратык суунан ылбыта. П. Аввакумов
Александр …… үс хатыҥ анныгар, чыычаахтар ыллыылларын иһиллии-иһиллии, итииргээбит этин сөрүүкэтэ олордо. М. Доҕордуурап
3. көсп. Сэниэ киллэр, чэбдигирт, дьэгдьит. ☉ Вернуть бодрость, восстановить силы, освежить
Бу күөл сүрэҕи сөрүүкэтэр Тымныы салгынынан тыынным, Дьэҥкир ыраас уутунан сууннум. С. Данилов
Сөрүүн салгын Сүрэҕи сөрүүкэттэ, Тымныы салгын Тыыны уһатта. А. Софронов
Араас от-мас ахтаах сытынан аҥылыйар сайаҕас салгына сөрүүн сүөгэй курдук сүрэҕи-быары сөрүүкэтэр. И. Данилов
◊ Сөрүүкэтэр утах — утаҕы ханнарар, чэбдигирдэр утах. ☉ Прохладительный напиток
Сааскы-сайыҥҥы эргиэни тэрийиини тупсарарга, сөрүүкэтэр утахтары …… тиэйэ сылдьан атыылааһын уон туочукатын аһарга. «Кыым»