прил. 1. (подлинный) дьиҥнээх; оригинальный экземпляр дьиҥнээх экземпляр; 2. (не заимствованный) оригинальнай, тусбэйэ; оригинальное произведение туе бэйэ айымньыта; 3. (своеобразный) оригинальней, ураты быһыылаах; оригинальный проект оригинальнай бырайыак.

нареч. странно, чудно; своеобразно; дьиибэтик таҥын = чудно одеться; дьиибэтик көр= странно посмотреть; дьиибэтик оҥор = сделать что-л. своеобразно.

прил. 1. (своеобразный; свойственный кому-чему-л.) характернай, ураты, ордук бэлиэ; характерная черта ураты бэлиэтэ; характерная особенность ордук бэлиэ уратыта; 2. иск., театр, характернай, ураты бэлиэ; характерные танцы характернайүҥкүүлэр.

даҕ.
1. Эриэхэ астаах, эриэхэлээх. ☉ С орехами, ореховый. Эриэхэбэй мас
2. кэпс., күл.-ооннь. Атыттартан туох эрэ уратылаах, дьиибэ (киһини этэргэ). ☉ Странный, диковинный, причудливый (о человеке)
Дьэ, эмиэ да эриэхэбэй киһигин дии. Күрүлгэн
△ Атыттартан ураты, уустук. ☉ Оригинальный, вычурный, своеобразный. Эриэхэбэй баҕайы оһуор
3. көсп. Табыгаһа суох, моһуоктаах, уустуктардаах (туох эмэ). ☉ Заключающий в себе проблему, проблемный, сложный. Эриэхэбэй дьыала. Эриэхэбэй боппуруос
◊ Эриэхэбэй хамса — эриэхэ маһыттан оҥоһуллубут хамса. ☉ Курительная трубка из орехового дерева
Кини эриэхэбэй хамсаны соппойон, күөх буруону үөһэ үрэн кэбиһэр. В. Протодьяконов
Хабырыыс сөп буола-буола эриэхэбэй хамсатыттан хойуу буруону оборон ыла-ыла, аргыый үөһэ үрэн унаарытар. С. Никифоров
Өтөөкү Өлөксөй эриэхэбэй хамсатыгар чаркааскай табаҕы толору уурунан баран тарда сытара. И. Бочкарёв

мест. м. (своя ж., своё с. свой мн.) 1. бэйэ (гиэнэ); любить свою родину бэйэҥ ийэ дойдугун таптаа; жить своим трудом бэйэҥ үлэҕинэн олор; я отдам своё пальто мин бэйэм соммун биэриэм; у него свой велосипед кини бэйэтэ велосипедтаах; 2. в знач. сущ. своё с. бэйэ гиэнэ; он своего не упустит кини бэйэтин гиэнин куоттарыа суоҕа; 3. в знач. сущ. свой мн. (родственники) дьон, бэйэ дьоно; 4. прил. (своеобразный) бэйэ (туспа); у него своё понимание кини бэйэтэ туспа өйдөбүллээх; 5. прил. (надлежащий) бэйэтин; всё в своё время придёт бэйэтин кэмигэр барыта буолан иһиэ; # по-своему 1) (по своему желанию) бэйэ баҕатын хоту; 2) (на свой лад) бэйэтэ туспатык, уратытык; сам не свой, сама не своя бэйэм бэйэбин атыҥырыыбын (ис долгуйууттан, айманыыт-тан уларыйан хаалан); своего рода туһугар, бэйэтэ биир туспа; умереть своей смертью өлүүгэр өл, үйэҕин туолан өл.

I
аат., эргэр.
1. Балыгы тэлгэтэргэ уонна балык быһытын эркиннииргэ туттуллар, маһы тыыран эбэтэр талаҕы арыттаах гына өрөн оҥорбут тэлгэх. ☉ В старину: своеобразный щит из связанных между собой с промежутками тонких палочек или тальника, который использовался как настил для сушки на солнце мелкой рыбы или служил стенкой для рыболовного заграждения
Кинилэр икки-үс былас уһуннаах сибиэҕэ собону, сордоҥу, сыалыһары, алыһары, үүкүнү, кыһытайы — истэрин хостоон, уҥуоҕун ылҕаан баран күн уотугар хатараллара. Далан
Сороҕор мас сибиэҕэ мундуну тэлгэтэн, күн уотун суоһугар эргиччи хатараллара. К. Уткин
Кытылга …… тыылар тастарыгар илим, туу, бэрэмээт, күөгү, атара уонна куурдар аргыларга балык хатарар сибиэлэр турбуттара. «ХС»
2. Чыыска бүтэй, чыыска. ☉ Частокольная изгородь, частокол
Сибиэҕэ хаайыллан туран эбиэһи сиэн күрдүргэтэр «Көмүс Ураанньыгын» ыҥыырдаата, сундуугу төргүүлэннэ. И. Гоголев
[Дьырыбына Дьырылыатта] Өрүү тимир көнтөһүн Өһүлэ тардан, Сиэтэн тэмтэгэлдьитэн аҕалан Сибиэ дьэргэл күрүөтүгэр хаайан, Аҕыс салаалаах Ача күөх оту Аҥаар кырыытыттан Аҥаарыччы тардан кэбистэ. П. Ядрихинскай
ср. монг. шивээ ‘изгородь; частокол; укрытие, укрепление’, п.-монг. сибэгэ ‘изгородь, плетень; убежище, укрепление’
II
1. даҕ. Кыра-кыра гынан баран хойуу, симэ оҥоһуулаах. ☉ Мелкий, состоящий из мелких ячеек или строчек (напр., о сетке, сети, стежке)
[Туундараҕа] хара ачыкыны эбэтэр сибиэ сиэккэни кэтиэххэ наада. Инньэ гымматаххына хараххынан сабыллыаххын сөп. И. Данилов
[Иистэнэр массыына] эчи тэпсэн түһэн тигэрэ сибиэтин. АДГ СКУо
2. аат суолт., эргэр.
1. Кэрэх ыйыырга оҥоһуллар соҕотох атахтаах төгүрүк кыракый остуол. ☉ Круглый столик на одной ножке, предназначенный для жертвоприношения злым духам
Соҕотох атахтаах төгүрүк остуол оҥорон, …… сибиэ диэн ааттаан туруораллар. БСИ ЛНКИСО-1938
2. Хас биирдиилэрэ үстүү сиринэн кэлгиэлээх, лабаалары сылдьар үөл хахыйахтарынан оҥоһуллар, ойуун куһаҕан тыыннарга туох эмэ толук биэрэригэр туттар түөрт атахтаах остуола. ☉ Шаманский жертвенный стол на четырёх ножках, каждая из которых перевязана в трёх местах молодыми берёзками, не лишёнными ветвей.
3. Ас угар былыргы иһит. ☉ Старинная посудина для продуктов питания.
◊ Кэлтэгэй сибиэ — өлбүт киһи үөрүн хаайар түктүйэ кэриэтэ туос иһит. ☉ В старину: берестяная посуда, в которую якобы запирали неприкаянную душу умершего. Сибиэ самыыр — ибир самыыр. ☉ Очень мелкий дождь, изморось. Сибиэ самыыр түһэр. Сибиэ уот — ас кутан айыылары эбэтэр иччилэри аһатарга тымтыгы кыралаан оттор уот. ☉ Огонь, разжигаемый щепками, для приношения угощения добрым и злым духам
Абааһы аймаҕар буоллаҕына …… Сиикэй эт мэҥиэни Сибиэ уотунан сиэтэн Сиэрдэнэр идэлээхтэр эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй