прил. сымыыт; яичная скорлупа сымыыт хаҕа.

1) орех; орехи || ореховый; эриэхэ хаҕа ореховая скорлупа; 2) шишка; шишки.

возвр.-страд. от хаҕылаа = шелушиться, лущиться, отделяться, быть очищенным (о скорлупе, оболочке).

1) наружная оболочка чего-л.; сымыыт хаҕа яичная скорлупа; хортуоппуй хаҕа картофельная кожура; сиэмэ хаҕа кожура семени; 2) перен. употр. с частицей эрэ : хаҕа эрэ хаалбыт от него осталась одна оболочка (говорится о человеке, сильно страдающем от какой-л. болезни или переживающем большую трагедию) # ымынах хаҕа короста.

аат. Туох эмэ тас өттө, бүрүөтэ, таһа. ☉ Наружная оболочка чего-л., скорлупа (яичная), кожура (напр., картофельная), кора. Сымыыт хаҕа. Хортуоска хаҕа
□ Кинигэ доҕоргун Киртитэр буолума, Хахтарын, лиистэрин Хайыта тыытыма. Е. Васильев
Сиэмэ [фасоль киэнэ] тас өттүттэн килбэчигэс ньалҕаархай хаҕынан бүрүллүбүт. КВА Б
♦ Хаҕа эрэ сылдьар (олорор) — туох эмэ санааҕа-онооҕо ылларан эбэтэр ыалдьан тугу да сэҥээрбэккэ, санаата атыҥҥа сылдьар (олорор). ☉ Будучи больным или озабоченным чем-л., не обращать внимания ни на что другое вокруг (букв. только оболочка ходит (сидит))
Ол күн уруоктарга мин хаҕым эрэ олоорто. Н. Габышев
Дириэктэрбит …… ыарытыйар. Мин көрдөхпүнэ, олох бүтэн баран, хаҕа эрэ сылдьаахтыыр да, ону ол диэбэт. Н. Босиков
Дьиэбин ахтан хаҕым эрэ сылдьар. В. Иванов. Хаҕа эрэ хаалбыт — 1) улаханнык ырбыт-дьүдьэйбит, этэ-сиинэ бараммыт. ☉ Крайне похудеть, отощать (букв. [от него] осталась одна оболочка)
[Анна Петровна:] Оту да охсорум, бурдугу да быспахтаһарым… Билигин хаҕым эрэ хааллаҕа эбээт. «ХС»; 2) хаҕа эрэ сылдьар (олорор) диэн курдук
Куттанан хаҕа эрэ хаалбыт, иһиттэн саҥата тахсыбат буолбут Өрүүнэ киирдэ. Н. Босиков
[Хаппытыан] дьыалаҕа иҥнибит киһи хаҕа эрэ хаалбыкка дылы, санаата-өйө атыҥҥа бара турар. А. Сыромятникова
ср. др.-тюрк. хас, хаз ‘кора’, хах ‘долька; ломтик’, хак. хаах ‘скорлупа’, монг. хаг ‘тонкий слой чего-л. на поверхности’