многокр. от кистээ = I прятать, скрывать (многих).

несов. Һ (скрывать, не рассказывать) кистэн, кистээ; 2. (прятаться) сас, хорҕой; 3. (быть, иметься) кистэнэ сырыт, саһан сырыт, баар буол; в этом таится какая-то загадка манна ханнык эрэ таабырын (кистэлэҥ) баар.

несов. что I. (скрывать) кистээ, кистээн сырыт; таить злобу против кого-л. кими эмэ кистээн өһүөннээ; 2. (заключать в себе) кистээн сырыт, саһыаран сырыт, кистэлэҥнээх буол; нечего греха таить айыыны тугу кистэниллиэй.

I прятать, скрывать; утаивать; кистээн эт = сказать что-л. тайком; тугу эрэ кистээ = спрятать что-л.; ис санааҕын кистээ = скрыть свой намерения.
II 1) ржать; ат кистиир лошадь ржёт; 2) кричать (напр. о коршуне).

I
туохт. Бэйэ итэҕэһин атын дьоҥҥо биллэримэ, кистээ. ☉ Скрывать свои недостатки от посторонних. Биллибэккэ, көстүбэккэ бүргүйэн олорор
II
туохт. Ытыктыыры, таптыыры биллэрэн сүгүрүй, бокулуоннаа. ☉ Поклониться в знак почитания, уважения
Тоноҕостоох бэйэм нусхайдым, Бүргүннээх бэйэм бүргүйдүм, Сүһүөхтээх бэйэм сүгүрүйдүм. Өксөкүлээх Өлөксөй

туохт.
1. Балаҕаҥҥа эдэр кыыс утуйарыгар хаппахчыта оҥор. ☉ Снабдить спаленкой, устроить чуланчик-спальню для девушки
Хатан маһынан хаппахчылаан, Киил маһынан сыҥаһалаан, Улуу дьиэтин тула Ороннообут эбит. С. Васильев
«Эмээхсин дьиэлээх, кийиит оҕо оҥостоору хаппахчылаатаҕыҥ. Һэ-һэ...» — таһыттан киирээччи эҕэлээхтик күллэ. «Чолбон»
2. көсп. Кими, тугу эмэ бүөм сиргэ хаайан сытыар. ☉ Прятать, скрывать кого-что-л. в укромном месте, заслонив от чужих взглядов
Эн [Бүлүү эбэ] үйэлэр усталарыгар үс хос күлүүскэ хатаан хаппахчылаан сытыарбыт халыҥ баайгын, күндү хаһааскын сэбиэскэй киһиэхэ арыйан биэрдиҥ. Г. Нынныров
Сорох төрөппүттэр оҕону олох сабыдыалыттан, социальнай иитииттэн туоратан, аҥаардас дьиэҕэ эрэ хаппахчылаан иитэргэ сорунуулара ханнык да көдьүүһэ суох. МАС ТК

I
туохт.
1. Тугу эмэ ким, туох эмэ көрбөтүн-билбэтин курдук, саһыар. ☉ Прятать
Чүөчээски суругун кистии тутан, түбэһиэхчэ биир кинигэ быыһыгар анньа охсон кэбистэ. Суорун Омоллоон
Онон-манан аралдьытан, биллэрбэккэ, сүгэни-быһаҕы кистээбиттэр. Күннүк Уурастыырап
Оҕонньор өс киирбэх хамсатын саппыйатыгар суулаан сиэбигэр кистиир. Н. Якутскай
△ Ис санааҕын, биллэримэ. ☉ Скрывать, утаивать, не подавать виду (о чувстве, состоянии)
Баһылай маладьыас — кини ис санаатын хаһан да кистээбэт. П. Ойуунускай
Ийэ долгуйбутун кистээн, соруйан, кыыһырбыт куоластаммыт. Амма Аччыгыйа
Лоокуут айманар, санааргыыр буолбутун дьонуттан кистии сатыыра. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. харыс. т. Өлбүт киһини көмп, ииҥҥэ түһэр. ☉ Хоронить (умершего)
Киһилэрин кистээн киирэннэр, мустубут дьон хоолдьуга этин аһаабыттар. Болот Боотур
Бокуонньугу кистиир, кэриэстиир күннэргэ Сүөдэр Сүөдэрэбис толору сырытта. П. Аввакумов
Доҕорбун дойдубутугар таһааран кистээбитим. Н. Кондаков. Тэҥн. көмп
♦ Айыыны кистээбэккэ эттэххэ (тугу кистэниллиэй) көр айыы III
Эдэр кыргыттар сорохторо, чэ, айыыны кистээбэккэ эттэххэ, сүрэҕэлдьииллэр. Амма Аччыгыйа
Айыыбын тугу кистиэмий! Мин бу букатын быраҕыллыбыт оҕо дии санаабытым, ол иһин харайбытым. С. Ефремов
Айыыны тугу кистэниллиэй, …… ардыгар баһаам харчыны туора дьыалаҕа ороскуоттууллар. «Кыым»
Тыҥыраҕын кистиир көр тыҥырах. Биһиги туох-ханнык буолуор диэри тыҥырахпытын кистээн, хайдах эрэ албыннаһан, ньылбыйан сылдьыахтаахпыт. Н. Якутскай
ср. тюрк. кизле ‘прять, скрывать’
II
туохт. Дьырылас саҥаны таһаар (сылгы, элиэ туһунан). ☉ Ржать (о лошади), издавать крик, похожий на ржание лошади (о коршуне)
Аан дойду атыыра кистиир үһү, улуу дойду оҕуһа мөҥүрүүр үһү (тааб.: этиҥ). [Ат] Дьырылаччы кистээтэ, Тыбыыран кээстэ. П. Ойуунускай
Муҥур тииккэ олорор элиэ кулуннуу кистээн дырылатта. Амма Аччыгыйа
ср. тюрк. кишне, саг. кистэ ‘ржать (о лошади)’

1. аат. Туох эмэ кистэммитэ, биллибэтэ. ☉ Тайна, секрет, загадка
   Сирдээх-халлаан кистэллэрин Киһи астар аһан иһэр. Күннүк Уурастыырап
   Аан дойдуга баар кистэлтэн Таптал — саамай дьиктилэрэ. С. Тарасов
2. даҕ. суолт. Кыайан таайыллыбат. ☉ Тайный, скрытый
   Айылҕа кистэл саҥатын Тылбаастаа, эн, бар дьоҥҥо. Баал Хабырыыс
   Кистэл санаабытын үллэстиһэ киэһэ чуумпуга хаамсабыт. И. Федосеев. Тэҥн. кистэлэҥ
3. 2
   ◊ Кистэл буолбатах — биллэр, туох да кистэлэҥэ суох. ☉ Это не секрет
   Кистэл буолбатах, биһиэхэ тутуу олус бытааннык ыытыллар. «ХС»
   Кистэл буолбатах, биһиэхэ да үлэһит илии тиийбэт буолан иһэр. «Кыым». Туох кистэлэй — кистээбэккэ, аһаҕастык эттэххэ. ☉ Нечего скрывать, говоря открыто
   Туох кистэлэй, эн миигин ити киһиэхэ күүскүнэн ойох биэрбитиҥ буолбат дуо. Н. Неустроев
   [Көстөкүүн:] Эмээхсиэн! Туох кистэлэй. Биһиги наадыйан кэлбит наадабыт — бу мин оҕобор эн Аанакаҕын ыйыталаһан көрөөрү кэллибит. Эрилик Эристиин

I 1) держать; браться, хватать; илиигэр тут = держать в руках; ыга тут = держать крепко; икки киһи тымтык тутар загадка два человека лучину держат (ыт харахтара глаза собаки); 2) ловить; поймать; хватать; атта тут = поймать коня; ыт куобаҕы туппут собака схватила зайца; 3) удерживать, задерживать, останавливать кого-либо; айан киһитин тутума не задерживай путника; 4) перен. держать, содержать кого-что-л.; вести что-л., управлять чем-либо; ынахта тут= содержать коров; бэрэбиэһи тут = держать перевоз; хаһаайыстыбаны тут = управлять хозяйством # айах тут = преподносить угощение, угощать; күлүккэр тут = прятать, скрывать что-л. (от людей); өйгөр тут = запомнить; өйүн туппут зрелый (о человеке); санааҕар тут = чувствовать себя обиженным; сүрэҕин тут = покорить чьё-л. сердце; сүрэххэр тут = принять (близко) к сердцу; тэһииннэ тут = радушно встречать гостя (букв. держать за повод); уҥуоҕун тут = а) хоронить; б) разг. ломать, разбивать что-л. (напр. посуду при небрежном обращении); эт тут = взрослеть, достигать полной физической зрелости (обычно о девушке).
II 1) строить; дьиэтэ тут = построить дом; 2) перен. строить, создавать, созидать; саҥа олоҕу тут = строить новую жизнь; 3) мат. построить;эргимтэтэ тут= построить окружность;квадратта тут= вычертить квадрат.

туохт.
1. Туох эмэ (хол., иһит, дьааһык, хоппо) айаҕын бэйэтин анал хаппаҕынан сап. ☉ Закрывать крышкой, затыкать (посуду, ёмкость, коробку)
Сэмэн атын кумааҕыларын суулаан оннугар ууран кэбистэ, хоппону сабан, хаппахтаан кэбистэ. Күндэ
Бэлэмнэммит быырпаҕы аҕыс-уон чаас устата итии сиргэ ыга хаппахтаан уураллар. КЕФ СТАҮө
Маслянай кырааскалаах бааҥканы салгын киллэрбэт гына хаппахтыырга, кинини сөкүүндэ устата үрдүн аллара гына таҥнары эргитэ тутуллар. ДьХ
2. Туохха эмэ сабыыта, хаппахта оҥор. ☉ Оснащать крышкой что-л., приделывать крышку к чему-л.
Хомуллубат куйаҕы оҥордулар, Хамсаабат хараҕаны саайдылар, Хайдыбат халҕаны хаппахтаатылар, Халбаҥнаабат баҕананы астылар. С. Зверев
3. көсп. Тугу эмэ таска таһаарбакка, биллэрбэккэ кистээ, саһыар. ☉ Скрывать, утаивать что-л., не подавать виду (о чувстве, состоянии)
[Долгунча:] Оттон, кырдьык, кини ньыматын туттуохха буоллаҕа дии. [Клим:] Кэпсээбэт ээ. Хаппахтыы сылдьар, кистиир. Суорун Омоллоон
Ким эмэ, холобур, А.Е. Кулаковскай бэйэтин омугун билинэр иһин турунуутун реакционнай буржуазнай национализм күөрэйиитин курдук көрөн, кини ыллыктаах санааларын саба хаппахтаан, хам тэпсэн суох гына сатааһына киэҥник тэнийбитэ. «Чолбон»
♦ Сааҕын (саба) хаппахтыыр (сааҕын харалыыр) көр саах. Сааҕын саба хаппахтыыр баҕадьы (өс ном.)