Якутские буквы:

Русский → Якутский

сложность

ж. уустуга; # в общей сложности уопсайа, бүтүннүүтэ.

Еще переводы:

уустук

уустук (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Судургута, боростуойа суох; эрэйдээхтик оҥоһуллар. ☉ Сложный, трудный; осложнённый
    Киэһэнэн сылайан барыы саҕана, ааҕар кытаатар. Сорох уустук формулалар туох да омуна суох тоһоҕо курдук сааллан киирэллэр. Н. Лугинов
    Тымныы тыыннаах, тоҥ-болуо буордаах Саха сиригэр ботаническай саады тэрийии ичигэс эбэтэр сымнаһыар килиимэттээх дойдуга тэрийэрдээҕэр тыһыынча төгүл кытаанах уонна уустук суол. И. Данилов
    Сорох дьон кинигэнэн эргиниини уустуга суох дьыаланан ааҕаллар. Дьону үөр.
  3. Уран, мындыр буолары эрэйэр (үксүгэр ханнык эмэ сатабылы этэргэ). ☉ Требующий изысканного, утончённого подхода (обычно о каком-л. умении, мастерстве)
    Муҥу дьолго эргитэр — Дьэ ол уустук сатабыл. С. Данилов
    Оҕоҕо моральнай хаачыстыбаны иҥэрии — сүрдээх уустук, сыралаах дьыала. Дьиэ к.
  4. Дэбигис өйдөммөт, бутуурдаах (үксүгэр олоҕу, киһи майгытын, ис санаатын этэргэ). ☉ Запутанный, непонятный, непростой (обычно о жизни, о характере человека)
    Олох уустук оҥоһуутун, Утарсыыта солоҕойун Кырдьан иһэн киһи билэр, Хойутаан билэн кэмсинэр. С. Данилов
    Мин киммин эн олустук Билиэххин баҕараҕын, Бэйэбэр бэйэм уустук Мин таабырын буолабын. И. Гоголев
    Кини хараахтара уустук, бэйэтэ этэринии, «бутуур», олох элбэххэ үөрэппит киһитэ. ФЕВ УТУ
    Билии-көрүү уустук, диалектическай майгылаах. ДИМ
  5. Эриэхэбэй оҥоһуулаах (хол., тиэхиньикэни эбэтэр үүнээйини этэргэ). ☉ Сложно конструированный (напр., о технике); сложносоставной (о растении)
    От кыраабыла диэн эмиэ оччолоох уустук сэп буолаахтыа дуо?! Амма Аччыгыйа
    Биир чиэски нэһилиэк күөх биэрэгэр Уон араас уустук массыыналар Улуу борохуокка тиэллэн кэлэннэр Кырааскалаах хайалыы кыстаннылар. С. Данилов
    Биһиги төрүттэрбитигэр суукка иһинээҕи бириэмэни билэргэ чаһы диэн уустук мэхэньиисимнээх прибор суох этэ. АНВ СТУ
    Моркуоп, укуруоп, петрушка дьукаах сибэккилэрэ — хастыы да боростуой суончуктан оноһуллубут уустук суончуктар. МАА ССЭҮү
  6. аат суолт. Ханнык эмэ дьыала, үлэ күчүмэҕэйэ, судургута, боростуойа суоҕа; уран, мындыр буолары эрэйэрэ. ☉ Сложность, трудность какого-л. дела, работы; изысканность, утончённость подхода
    Айар тыл уустугун оһуордуур харахпар Айылҕам сиэдэрэй симэҕин арыйда. И. Эртюков
    Дьэ онно кинилэр албас көмөтүнэн хайдах да быччыҥнаах киһини начаас охторору илэ харахтарынан көрөн, тустуу уустугун биирбиэс тыла суох итэҕэйбиттэрэ. НЕ ТАО
    Дьыл бу кэмэ хаһан баҕарар сүөһүнү иитээччилэргэ үгүс уустуктары үөскэтээччи. «Кыым»
  7. сыһ. суолт. Ыарахан, күчүмэҕэй, судургута суох. ☉ Сложно, трудно, непросто
    Доҕоор, дьиҥнээх доҕордоһуу Оттуллубут оһох курдук: Умуруоруоҥ ол оһоҕу — Иккиһин отторуҥ уустук. С. Данилов
    Атын киһини толору өйдүүр уустук. Н. Лугинов
    Ньээҥкэни булар уустук. Н. Габышев
    ◊ Уустук бэссэстибэ хим. — араас көрүҥнээх аатамнартан турар мөлүөкүлэлэрдээх бэссэстибэ. ☉ Сложносоставное вещество
    Уустук бэссэстибэлэр …… бөлөхтөрүнэн эбэтэр кылаастарынан наарданаллар. КДМ Х. Уустук этии тыл үөр. — икки эбэтэр хас да судургу этииттэн турар этии. ☉ Сложное предложение
    Оҕолор учуутал салалтатынан бастаан судургу этии тутаах чилиэннэрин булаллар, онтон уустук этии тутаах чилиэннэрин этэллэр. ПНЕ СТ
    ср. др.-тюрк. узлуҕ ‘опытный, ловкий’, узлух ‘мастерство, ловкость’
ыраах

ыраах (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Чугас буолбатах, чугаһа суох, тэйиччи баар. ☉ Находящийся на большом расстоянии от чего-л., далёкий, дальний, отдалённый
    Кырдьаҕас нууччалар үгэстэринэн, уруулар ыраах айаҥҥа барбыт күннэригэр дьиэ миинньиктэммэт эбит. Амма Аччыгыйа
    Ураһаттан соччо ырааҕа суох сиргэ биһиги табаларбыт аһыы сылдьаллара. Т. Сметанин
    Ити курдук олох, охсуһуу туһунан кэпсэтэ-кэпсэтэ, доҕордуулар ыраах суолу билбэккэ хаамтылар. М. Доҕордуурап
  3. Хаһан эмэ буолуохтаах эбэтэр урут буолбут, ааспыт. ☉ Отдалённый большим промежутком времени от какого-л. момента
    Өрүс турбут. Сайын буолуоҕа ыраах. Амма Аччыгыйа
    Бу нуурайар, саргылаах Сайсарыны ахтаннар, Кэлиэхтэрэ кый ыраах Үйэлэртэн сахалар. С. Данилов
    Ол биһиги дьоммут хаһан сыылан-таалан сыысоту [хортуоппуй киэнин] хомуйаллара ыраах. С. Ефремов
  4. көсп. Туспа-туора, олох атын, тэйбит. ☉ Чуждый, далёкий (напр., по духу, по взглядам)
    Хайабыт сүрэҕэ төрөөбүт ийэбититтэн ыраах буолуой. Суорун Омоллоон
    [Ася:] Ыраах, дириҥ кэпсэтиилээх дьон эбиккит. Н. Габышев
    Хаһан эрэ тапталлаах, чугас киһитэ Селенин, бу кылгас кэпсэтииттэн сылтаан, өһүөннээх буолбатаҕына, туора, ыраах, толоос киһи буола охсубутун кини [Нехлюдов] өйдөөтө. Л. Толстой (тылб.)
  5. аат суолт.
  6. Тэйиччи баар, ыраатан көстөр сир; тэйиччи баар ким, туох эмэ. ☉ Удалённое место, видимое глазом далёкое пространство, даль; кто-что-л., находящееся вдали
    Хараҕа ырааҕы көрбөт, кулгааҕа чугаһы истибэт (өс ном.). Чугаһы чуораанынан, ырааҕы барабаанынан ыҥыран, сыбаайба оҥорбут. Саха фольк. Доҕордуу дьоҥҥо Ыарахан чэпчиир, Ыраах да чугаһыыр. П. Тобуруокап
    Күлсүү-салсыы, ырыа-тойук — маннык айаҥҥа сир ырааҕа биллибэт. Т. Сметанин
  7. Хаһан эмэ буолуохтаах эбэтэр урут буолбут, ааспыт кэм. ☉ Что-л., отдалённое большим промежутком времени, далёкое будущее, давнее прошлое
    Оччотооҕуга, оҕобут ыал буоларын санаатахха, ырааҕа бэрт курдуга. Софр. Данилов
    Тордоохоп, адьас өрдөөҕүнү, ырааҕы санаан, чочумча саҥата суох олордо. С. Никифоров. Күндэ инникини, ырааҕы көрөн суруйбутун билиҥҥи киһи эмиэ бэркэ биһирээн ааҕар. «ХС»
  8. көсп. Улахан суолталаах, далааһыннаах туох эмэ (хол., санаа, толкуй туһунан). ☉ Глубина и широта (напр., мысли), значительность и сложность содержания чего-л.
    Сиртэн халлаан ырааҕын кэриэтэ ырааҕы саныыр киһи (өс хоһ.). Серёжа онно тулатыгар сыһыана суох тугу эрэ олус ырааҕы, уһуну толкуйдуур курдуга. Н. Лугинов
    Ырааҕы, киэҥи көрөр, өйдүүр буолуохха наада. М. Доҕордуурап. Куриль, табаларын күрэйинэн дьарыйан биэрэ-биэрэ, ырааҕы саныы истэ. Доҕордоһуу т.
  9. сыһ. суолт.
  10. Чугас буолбакка, тэйиччи, ыраата. ☉ Далеко, вдали, вдалеке; вдаль, далеко
    Ыраах этиҥ этэр. Н. Неустроев
    Кеша биһикки уолбутунаан кумахтаах кытылга тиийэн, соччо ырааҕа суох сөтүөлээтибит. Н. Габышев
    Төбөтүн түөһүгэр ыһыктан кэбиһэн баран, доҕоро аата эрэ үнүөхтээн ыраах хаалан иһэр. Эрилик Эристиин
    Балыктаах солуурчахпыт ыраах төкүнүйэ турда. Т. Сметанин
  11. Улаханнык, ырааҕынан, лаппа. ☉ Намного, гораздо, значительно, превыше чего-л.
    Аныгы ыччат былыргы биһигиттэн ыраах сабырыйа дьон эбээт. Амма Аччыгыйа
    [Баҕа — тураахха:] Көтөр кынаттаах ууһуттан Ырыаһыккынан даҕаны Ыраах бастыҥнараҕын. Күн Дьирибинэ
    Биһиги үйэбитигэр таҥас билиҥҥи таҥастааҕар ыраах кырасыабай, киэргэллээх этэ! М. Горькай (тылб.)
    ♦ Муннуҥ анныттан ырааҕы көрүмэ көр мурун
    Муннуҥ анныттан ырааҕы көрбөт сордоох эбиккин. Муораны түгэҕинэн тургутар, халлааны ырааҕынан эргитэр — муора тобугунан, халлаан хабарҕатынан диэн курдук (көр муора). Сирдээн тимириэҕин (тими- риэн) сир кытаанах, <халлааннаан көтүөҕүн (көтүөн) халлаан ыраах> көр тимир I. Бардам баай батталыттан куотан сирдээн тимириэхтэрин — сир кытаанах, халлааннаан көтүөхтэрин — халлаан ыраах эбит. Софр. Данилов. Ыраах барыаҥ суоҕа калька. — элбэҕи ситиһиэҥ суоҕа. ☉ Далеко не уедешь. Маннык бэлэмнээх ыраах барыаҥ суоҕа. Ыраахтан (ыраах) буолбат (буолбатах, үһү) кэпс. — туох эмэ (хол., куһаҕан) буолара дөбөҥ. ☉ Не заставляет долго себя ждать (напр., о болезни, смерти); это дело не хитрое
    Биһиги да итинник буоларбыт ыраах үһү дуо? Н. Лугинов
    Тыҥыраҕы кистээтэххэ сатанар — кыратык дьорҕойдуҥ, бэйэҕин биллэрдиҥ да, ынкыбыдыларга тыллыыллара ыраахтан үһү дуо? Е. Неймохов
    Кинээһи да аҕалар ыраах буолбатах. «ХС»
    ◊ Ыраах иннинэ — туох эмэ буолуон быдан иннинэ. ☉ Задолго до какого-л. момента
    [Оҕус] төрүөн ыраах инниттэн кыһын уһун этэ дии. Амма Аччыгыйа
    [Бэрэбиэччит — Казаковка:] Ол нуучча мааҕын эһиги Киириги кытта барыаххыт ыраах иннинэ, Киириктээх диэки манан кэлэн туораабыта. С. Ефремов. Ыраах ордук — быдан, лаппа, ырааҕынан үчүгэй. ☉ Намного, гораздо лучше, куда лучше, чем что-л. иное
    [Ньукуу:] Бу курдук икки саары икки ардыгар сылдьыахтааҕар, саа тутан этэрээккэ киирбит ыраах ордук буолсу. А. Софронов
    Мара киһи марабынан, Маспын-оппун булбутум, Ынахтарбын көрбүтүм Ыраах ордук буолууһу. Күннүк Уурастыырап
    Сатаспат буола-буола олоруоххут кэриэтэ, арахсан хааллаххыт дии. Ол ыраах ордук сынньалаҥ. «ХС»
    ср. др.-тюрк. ырах, кум. йыракъ, тув. ырак, кирг. ыраак ‘далёкий, далеко’