несов. см. смазать(ся).

вакса; саппыкыны баахсанан сот = смазать сапоги ваксой.

1) мазать, намазывать, смазывать; таҥаһы сыанан оҕунуохтаа = смазать кожу жиром (при выделке); 2) смазывать; массыына аалсар чаастарын оҕунуохтаа = смазать трущиеся части машины.

туохт. Дьүөкэтинэн оҕунуохтаа. ☉ Смазать что-л. дегтем
Оҕонньоттор көлүнэн барар тэлиэгэлэрин дьүөкэттииллэрэ, сорохтор ыҥыырдарын холунун, кычымын оҥостон букунаһаллара. Д. Таас

сов. 1. разг. (смазать себе что-л.) оҕунуохтан; 2. (стереться) ньаҕайдан, сотуллан хаал; краска смазалась кырааска ньаҕайдаммыт; 3. перен. разг. (лишиться чёткости) ньылҕарый, ньылҕарытылын, сымнаа (муннарылын).

1) побуд. от ньылҕарый = мазать, намазывать что-л. на что-л.; килиэпкэ арыыны ньылҕарыт = мазать масло на хлеб; сыанан ньылҕарыт = смазать что-либо жиром; 2) перен. говорить о чём-л. умело, тактично.

сов. 1. что (смазать) оҕунуохтаа, оҕунуохтуу түс; подмазать сковороду хобордооҕу арыынан оҕунуохтаа; 2. что (подправить, замазать) сыбаа; сыбаан биэр; подмазать печку оһоҕу сыбаа; 3. кого, перен. прост, (дать взятку) оҕунуохтуу түс, ньалҕарыт (бэриктэ биэр).

сыһ.
1. Ньалҕарыйа сылдьар гына, биир дэхситик. ☉ Ровно, гладко, так, чтобы блестело, лоснилось (напр., смазать, разгладить)
Икки ытыһын арыынан ньалҕарыччы оҕунуохтаан баран. ПЭК СЯЯ
Микиитэ куһун түүтүн-өҥүн ньалҕарыччы имэрийэн кэбиһэр. Амма Аччыгыйа
Мааппата оһоҕун хат сыбыы, чап-чараас буорунан ньалҕарыччы сото сылдьара. Н. Заболоцкай
2. көсп. Сатабыллаахтык, тупсаран, оҥоро сатаан (көрдөр, кэпсээ). ☉ Умело, без шероховатостей, так, чтобы не за что было зацепиться (представлять, рассказывать)
[Сэмэн] урукку өттүгэр сымыйалаабатах киһи. Ол эмискэ хайаан итинник ньалҕарыччы кэпсиир сымыйаччы буола охсуой? Р. Кулаковскай

дьүһ. туохт.
1. Тарҕанар, халыйар гына илит (хол., уулларан, ириэрэн эҥин). ☉ Сделать так, чтобы что-л. расплылось, растеклось; растопить, разморозить что-л. Киэһээҥҥи иҥсэлээх хараҥаҕа уот кытара умайара, муус түннүктэри кыһайа көрөн ититэн ньалҕарытара. Н. Түгүнүүрэп
[Ардахха] ып-ыраас уу түннүк тааһын илитэн ньалҕарытара, эчи эриэккэһин. В. Сыромятникова
2. Туох эмэ сыстаҥнаһынан, килэбэчигэһинэн сот, сыбаа, күүскэ аал (хол., сыанан-арыынан, кыраасканан). ☉ Намазать, смазать, натереть, покрыть что-л. чем-л. жирным, вязким, блестящим (напр., жиром, краской)
Боккуой оҕонньор сыарҕа атаҕа буолар маһын мүлүрүччү кыспыт, муос холтууҥҥа маарынныыр, ханан да киһи илиитэ сыстыбат гына ньалҕарыппыт. А. Софронов
Препараты сотоот, тута губка биитэр тирээпкэ көмөтүнэн муостаҕа чараас араҥа гына ньалҕарытан бэриллэр. ДьХ
Арыы оннугар эмтиэкэттэн балык сыата ылан килиэппэр ньалҕарытабын. «ХС»
3. көсп., сөбүлээб. Бэйэҕэр туһалаахтык ыпсаран саҥар, тылгар киллэрэ сатаа (албыннаһан). ☉ Говорить гладко, льстиво, стараясь склонить кого-л. на свою сторону, изменить что-л. в свою пользу
Ол эрээри эмиэ да уһуктаах кырдьык диэн баар ээ. Хайдах да ньалҕарыта сатаатаргын чорбойон тахса турар. Н. Лугинов
— Көр эрэ, дьөксө кырдьыгын таһаарынаары гынна дии, бу ньалҕарытан эрдэҕин! Р. Кулаковскай
— Ньалҕарытан ыраас хаалаары, буруйгун саптараары гынаҕын дуо? Р. Баҕатаайыскай
Бэл, Бастыыр Байбал курдук бардамсыйбыт киһи көхсө нүксүччү түспүт, Мэхээһи ханнык сылаас тылларынан ньалҕарытыан билбэт. В. Гаврильева. Тэҥн. ньалҕаарыт

жир, сало || жирный, сальный; сибиинньэ сыата свиное сало; бүөр сыата почечное сало; уулбут сыа топлёное сало; сыа чумэчи сальная свеча; сыа аһылык жирная еда; сыанан аҕаабат это тебя жиром не смажет (т. е. дело нелёгкое, помучаешься); быс да сыа, бас да арыы погов. резануть—жир, черпнуть—масло (о выгодной сделке) # мас сыата луб; от сыата сенная труха; сыа балык пескарь; сыа бас разг. тугодум; сыа мас кедр; сыа хаар верхний мягкий слой снега; свежевыпавший снег.